Bài giảng Kinh tế môi trường - Chương 4: Quản lý môi trường

Tình hình môi trường toàn cầu và quốc gia đang đối mặt với những thách thức ngày càng phức tạp, đòi hỏi một cơ chế quản lý hiệu quả và toàn diện. Chương này đi sâu vào tầm quan trọng của quản lý môi trường, đặt nó trong bối cảnh cấp thiết của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và thúc đẩy phát triển bền vững. Mục tiêu chính là cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản, vai trò của các chủ thể quản lý, cùng với những công cụ và nguyên tắc nền tảng. Việc nắm vững những kiến thức này là yếu tố then chốt để xây dựng và duy trì một môi trường sống lành mạnh, đảm bảo sự phát triển kinh tế-xã hội lâu dài cho quốc gia.

Sinh viên, nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý môi trường, và các chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế, môi trường quan tâm đến chính sách và thực tiễn quản lý môi trường tại Việt Nam.

Chương này cung cấp một cái nhìn tổng thể về quản lý môi trường, bắt đầu từ sự cần thiết của nó trong bối cảnh các vấn đề môi trường ngày càng trầm trọng. Nó làm rõ các khái niệm cốt lõi, mục tiêu, và các chủ thể chính tham gia vào quá trình này, bao gồm Nhà nước, các tổ chức, và doanh nghiệp. Tình hình quản lý môi trường hiện tại ở Việt Nam được phân tích, nhấn mạnh những tồn tại như ô nhiễm gia tăng, hạn chế về năng lực đầu tư, áp lực từ dân số và phát triển kinh tế quá mức, cùng với tác động của biến đổi khí hậu và nhận thức còn chưa đầy đủ. Mục đích và tầm quan trọng của quản lý môi trường được giải thích chi tiết, từ việc kiểm soát khai thác tài nguyên và ô nhiễm, ứng phó với biến đổi khí hậu, đến thúc đẩy công bằng xã hội và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các nguyên tắc quản lý môi trường, như hướng tới phát triển bền vững, tiếp cận hệ thống, ưu tiên phòng ngừa, và các nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" (PPP) hay "người hưởng lợi phải trả tiền" (BPP), cũng được trình bày. Chương này cũng đi sâu vào các hệ thống quản lý môi trường ở Việt Nam, bao gồm hệ thống của Nhà nước (theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020), các cơ quan quản lý chuyên trách, và hệ thống quản lý môi trường của doanh nghiệp (EMS). EMS được định nghĩa là một hệ thống toàn diện, có kế hoạch và được lưu trữ nhằm quản lý các chương trình môi trường, thường áp dụng chu trình PDCA (Plan-Do-Check-Act). Tổng thể, chương này không chỉ khái quát lý luận mà còn cung cấp cơ sở để hiểu về chính sách và thực tiễn quản lý môi trường, góp phần vào công cuộc bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên hiệu quả.