Bài giảng Kinh tế môi trường - Chương 3: Quản lý môi trường

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, các vấn đề về môi trường đang ngày càng trở nên phức tạp và cấp bách, từ gia tăng ô nhiễm môi trường đến tác động sâu rộng của biến đổi khí hậu. Sự suy thoái môi trường không chỉ đe dọa đa dạng sinh học mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và triển vọng phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Do đó, việc thiết lập và thực thi một hệ thống quản lý môi trường hiệu quả là điều kiện tiên quyết để ứng phó với những thách thức này. Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự cần thiết, khái niệm, mục tiêu và tầm quan trọng của quản lý môi trường, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các chủ thể và công cụ trong bối cảnh Việt Nam.

Sinh viên, giảng viên ngành quản lý môi trường, quản trị kinh doanh, kinh tế; cán bộ quản lý Nhà nước về môi trường; lãnh đạo và chuyên viên phụ trách môi trường trong các tổ chức, doanh nghiệp quan tâm đến phát triển bền vững.

Chương này đi sâu vào khái niệm và tầm quan trọng của quản lý môi trường, khởi đầu bằng việc nhận diện hiện trạng môi trường và sự cần thiết cấp bách của các biện pháp quản lý. Nó làm rõ các chủ thể quản lý chính, bao gồm Nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng, cùng với các mục tiêu và công cụ thiết yếu. Nội dung chính được trình bày qua tổng quan về quản lý môi trường, các hệ thống quản lý hiện hành ở Việt Nam, các vấn đề môi trường trong bối cảnh hội nhập quốc tế và các công cụ quản lý môi trường cụ thể. Đặc biệt, chương phân tích những tồn tại như ô nhiễm môi trường gia tăng, hạn chế về năng lực đầu tư và tác động của biến đổi khí hậu, từ đó nhấn mạnh mục đích hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên. Các nguyên tắc quản lý môi trường được làm rõ, bao gồm việc áp dụng quan điểm tiếp cận hệ thống, biện pháp phòng ngừa, nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền" (PPP) và "Người được hưởng lợi phải trả tiền" (BPP), cùng với các quy định trong Luật Bảo vệ Môi trường 2020. Chương cũng chi tiết về hệ thống quản lý môi trường của Nhà nước, từ cơ cấu tổ chức ở cấp trung ương đến địa phương, cũng như vai trò của các bộ ngành liên quan. Đối với doanh nghiệp, khái niệm và chu trình Hệ thống Quản lý Môi trường (EMS) theo mô hình PDCA (Plan-Do-Check-Act) được giới thiệu, cho thấy một phương pháp toàn diện để tích hợp các hoạt động bảo vệ môi trường vào quy trình vận hành. Những phân tích này cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và hướng dẫn thực tiễn cho việc xây dựng và triển khai các chính sách môi trường hiệu quả.