1
BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Minh Hòa
BÀI GIẢNG
THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG TRONG TÌNH HÌNH
MỚI
(Dùng cho học viên cao học)
Hà Nội, 2025
2
LỜI NÓI ĐẦU
Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần
thứ tư và những biến động kinh tế – xã hội nhanh chóng, thị trường lao động
đang có những thay đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu và chất lượng. Tiến bộ khoa
học – công nghệ, chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế cùng với các biến động
nhân khẩu học đã làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của thị trường lao
động trên phạm vi toàn cầu và ở từng quốc gia. Thị trường lao động không chỉ là
nơi kết nối cung - cầu lao động, mà còn là một thiết chế kinh tế - xã hội quan
trọng, tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội, an sinh và phát
triển nguồn nhân lực. Do đó, các yêu cầu về việc làm bền vững, chất lượng việc
làm, bảo vệ người lao động và nâng cao năng suất ngày càng được đặt ra, đòi
hỏi cách tiếp cận hiện đại và toàn diện trong nghiên cứu và hoạch định chính
sách thị trường lao động.
Bài giảng được xây dựng nhằm trang bị cho người học nền tảng lý thuyết
chuyên sâu và cách tiếp cận phân tích toàn diện về sự vận động của thị trường
lao động trong tình hình mới. Qua đó, bài giảng góp phần nâng cao năng lực
phân tích, tư duy chính sách và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
nghiên cứu, quản lý và hoạch định chính sách lao động - việc làm.
Bài giảng này do TS. Nguyễn Thị Minh Hòa chủ biên, được biên soạn
trên các nghiên cứu có uy tín, cơ sở kinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu đã
tích lũy và đóng góp chuyên môn của các giảng viên có kinh nghiệm.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình biên soạn, song bài giảng
“Thị trường lao động trong tình hình mới” không thể tránh khỏi những thiếu sót.
Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp xây dựng của các nhà khoa học,
các giảng viên, học viên và bạn đọc để bài giảng này tiếp tục được hoàn thiện
hơn
Trân trọng./.
TÁC GIẢ
3
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
TRONG TÌNH HÌNH MỚI
1.1. Đặc điểm và chức năng của thị trường lao động
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.2. Đặc điểm của thị trường lao động
1.1.3. Chức năng của thị trường lao động
1.2. Sự phát triển của thị trường lao động trong tình hình mới
1.2.1.Cơ hội và thách thức
1.2.2. Xu hướng toàn cầu
CHƯƠNG 2.PHÂN TÍCH THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG TRONG TÌNH
HÌNH MỚI
2.1. Đổi mới công nghệ
2.1.1.Khái niệm
2.1.2. Chính sách của Nhà nước về đổi mới công nghệ
2.1.3. Ảnh hưởng của đổi mới công nghệ đến việc làm và nhu cầu về kỹ
năng
2.2. Chuyển đổi xanh
2.2.1. Khái niệm
2.2.2. Chính sách của Nhà nước về chuyển đổi xanh.
2.2.3. Ảnh hưởng của chuyển đổi xanh đến việc làm và nhu cầu về kỹ năng
2.3. Chuyển đổi số và kinh tế số
2.3.1. Khái niệm
2.3.2. Chính sách của Nhà nước về chuyển đổi số, kinh tế số
2.3.3. Ảnh hưởng của chuyển đổi số đến đến việc làm và nhu cầu về kỹ năng
2.4. Thay đổi nhân khẩu học
2.4.1. Khái niệm
2.4.2. Chính sách của Nhà nước thích ứng với thay đổi nhân khẩu học
2.4.3. Ảnh hưởng của thay đổi nhân khẩu học đến thị trường lao động
2.5. Toàn cầu hóa
4
2.5.1. Khái niệm
2.5.2. Ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến thị trường lao động
2.6. Thay đổi bản chất công việc và hình thức làm việc
2.6.1. Thay đổi bản chất công việc
2.6.2. Các hình thức việc làm
2.7. Những thay đổi về nhu cầu của người sử dụng lao động và yêu cầu về
trình độ của người lao động
CHƯƠNG 3: CHIẾN LƯỢC HÀNH ĐỘNG QUỐC GIA VỀ THỊ
TRƯỜNG LAO ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN TIỀM NĂNG LAO ĐỘNG
TRONG TÌNH HÌNH MỚI
3.1. Mục tiêu và ý nghĩa của chiến lược
3.1.1. Mục tiêu
3.1.2. Ý nghĩa
3.2. Các lĩnh vực chính của chiến lược
3.2.1. Hoàn thiện pháp luật lao động
3.2.2. Phát triển cầu lao động
3.2.3. Phát triển cầu lao động
3.2.4. Chiến lược việc làm quốc gia
3.2.5. Hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương
3.2.6. Kết nối người sử dụng lao động và người lao động
Tài liệu tham khảo
5
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
TRONG TÌNH HÌNH MỚI
Mục tiêu của chương:
Sau khi học xong chương này người học có thể:
Hiểu và phân tích được đặc điểm, vai trò và chức năng cơ bản của thị trường
lao động;
Nhận diện được các yếu tố ảnh hưởng đến sự vận hành và phát triển của thị
trường lao động trong tình hình mới;
Phân tích được các cơ hội và thách thức đối với sự phát triển của thị trường
lao động trong tình hình mới dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số
và tiến bộ công nghệ;
Phân tích được đặc điểm của thị trường lao động trong xu hướng toàn cầu và
so sánh với thực tiễn thị trường lao động Việt Nam;
Vận dụng cơ sở lý luận để luận giải các vấn đề đặt ra đối với thị trường lao
động Việt Nam trong bối cảnh mới;
Áp dụng kiến thức đã học để đánh giá xu hướng phát triển và đề xuất định
hướng, giải pháp phù hợp cho thị trường lao động.
1.1. Đặc điểm và chức năng của thị trường lao động
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1. Thị trường lao động
Theo Lê Xuân Bá và cộng sự (2003), thị trường lao động là nơi thực hiện
các quan hệ xã hội giữa người bán sức lao động (người lao động làm thuê) và
người mua sức lao động (người sử dụng lao động) thông qua các hình thức thỏa
thuận về giá cả (tiền công, tiền lương) và các điều kiện làm việc khác, trên cơ sở
một hợp đồng lao động bằng văn bản, bằng miệng hoặc thông qua các dạng hợp
đồng hay thỏa thuận khác.
Bosworth và cộng sự (1996) cho rằng, thị trường lao động là nơi cung và cầu