Bài giảng môn Kinh tế môi trường: Chương 3 - Các vấn đề kinh tế về ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường đang là một thách thức toàn cầu với những hệ quả kinh tế sâu sắc, đòi hỏi sự phân tích và giải pháp từ góc độ kinh tế học. Trong bối cảnh đó, việc hiểu rõ các vấn đề kinh tế về ô nhiễm môi trường, đặc biệt là khái niệm ngoại ứng, là vô cùng cấp thiết. Chương này sẽ tập trung làm sáng tỏ cơ chế phát sinh và tác động của ô nhiễm từ góc độ kinh tế, từ đó đặt nền tảng cho việc nhận diện các giải pháp hiệu quả nhằm đạt được ô nhiễm tối ưu và nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội.

Sinh viên, nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách trong lĩnh vực kinh tế học, kinh tế môi trường và quản lý môi trường.

Chương này đi sâu vào phân tích các vấn đề kinh tế liên quan đến ô nhiễm môi trường, bắt đầu bằng việc trình bày mô hình thị trường và khái niệm hiệu quả kinh tế, bao gồm cung, cầu, cân bằng thị trường, thặng dư tiêu dùng, thặng dư sản xuất, lợi ích ròng xã hội và thất bại thị trường. Trọng tâm của chương là làm rõ khái niệm ngoại ứng, phân loại chúng thành ngoại ứng tích cực và tiêu cực, cùng với những tác động của chúng tới sự vô hiệu quả kinh tế. Thông qua việc sử dụng các công cụ kinh tế học như đường chi phí cận biên tư nhân (MC), chi phí ngoại ứng cận biên (MEC), chi phí xã hội cận biên (MSC) và lợi ích cận biên (MB), chương giải thích cặn kẽ tại sao hoạt động sản xuất gây ô nhiễm lại dẫn đến việc sản lượng thực tế (Q1) thường vượt quá mức sản lượng tối ưu về mặt xã hội (Q*), gây ra tổn thất phúc lợi xã hội. Ngược lại, đối với ngoại ứng tích cực, thị trường có xu hướng sản xuất dưới mức tối ưu xã hội. Cuối cùng, chương đề xuất khái niệm ô nhiễm tối ưu như một trạng thái cân bằng kinh tế, nơi lợi ích xã hội ròng được tối đa hóa, và thảo luận các giải pháp khắc phục nhằm đạt được mục tiêu này, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nội hóa chi phí và lợi ích ngoại ứng để khôi phục hiệu quả thị trường.