CH NG M Đ UƯƠ Ở Ầ
NH P MÔN NH NG NGUYÊN LÝ C B NẬ Ữ Ơ Ả
C A CH NGHĨA MÁC – LÊNINỦ Ủ
I. KHÁI L C V CHƯỢ Ề Ủ
NGHĨA MÁC – LÊNIN
1.Ch nghĩa Mác –ủ
Lênin và ba b ph n c uộ ậ ấ
thành
Ch t ch H Chí Minhủ ị ồ
đã t ng kh ng đ nh:…ừ ẳ ị
ch có ch nghĩa Mác –ỉ ủ
Lênin m i là h c thuy tớ ọ ế
khoa h c nh t, ch cọ ấ ắ
ch n nh t và chân chínhắ ấ
nh t đ th c hi n lýấ ể ự ệ
t ng y…ưở ấ
- Ch nghĩa Mác-Lênin “là h th ng quan đi m và h củ ệ ố ể ọ
thuy t” khoa h c c a C.Mác, Ph.Ăngghen và s phátế ọ ủ ự
tri n c a V.I.Lênin; là s k th a và phát tri n nh ngể ủ ự ế ừ ể ữ
giá tr c a l ch s t t ng nhân lo i, trên c s th cị ủ ị ử ư ưở ạ ơ ở ự
ti n c a th i đ i; là khoa h c v s nghi p gi i phóngễ ủ ờ ạ ọ ề ự ệ ả
giai c p vô s n, gi i phóng nhân dân lao đ ng và gi iấ ả ả ộ ả
phóng con ng i; là th gi i quan và ph ng pháp lu nườ ế ớ ươ ậ
ph bi n c a nh n th c khoa h c và th c ti n cáchổ ế ủ ậ ứ ọ ự ễ
m ng.ạ
- Ba b ph n c u thành:ộ ậ ấ
Ch nghĩa Mác-Lênin là h th ng tri th c phong phú vủ ệ ố ứ ề
nhi u lĩnh v c, nh ng trong đó có ba b ph n lý lu nề ự ư ộ ậ ậ
quan tr ng nh t là: tri t h c, kinh t chính tr h c và chọ ấ ế ọ ế ị ọ ủ
nghĩa xã h i khoaộ h c.ọ
+ Tri t h c Mác-Lênin là b ph n nghiên c u nh ng quyế ọ ộ ậ ứ ữ
lu t v n đ ng, phát tri n chung nh t c a t nhiên, xãậ ậ ộ ể ấ ủ ự
h i và t duy nh m hình thành th gi i quan và ph ngộ ư ằ ế ớ ươ
pháp lu n chung nh t cho nh n th c khoa h c và th cậ ấ ậ ứ ọ ự
ti n cách m ng.ễ ạ
+ Kinh t chính tr nghiên c u nh ng quy lu t kinh tế ị ứ ữ ậ ế
c a xã h i, đ c bi t là nghiên c u quy lu t kinh t c aủ ộ ặ ệ ứ ậ ế ủ
s phát sinh, phát tri n c a ch nghĩa t b n và s raự ể ủ ủ ư ả ự
đ i c a ph ng th c s n xu t c ng s n chờ ủ ươ ứ ả ấ ộ ả ủ nghĩa.
1
2.Khái l c s ra đ i vàượ ự ờ
phát tri n c a ch nghĩaể ủ ủ
Mác – Lênin
a. Nh ng đi u ki n,ữ ề ệ
ti n đ c a s ra đ iề ề ủ ự ờ
ch nghĩa Mácủ
*Đi u ki n kinh t - xãề ệ ế
+ Ch nghĩa xã h i khoa h c nghiên c u quy lu t kháchủ ộ ọ ứ ậ
quan c a quá trình cách m ng xã h i ch nghĩa, sủ ạ ộ ủ ự
chuy n bi n l ch s t ch nghĩa t b n lên ch nghĩaể ế ị ử ừ ủ ư ả ủ
xã h i. ộ
Ba b ph n c u thành ch nghĩa Mác-Lênin cóộ ậ ấ ủ
đ i t ng nghiên c u c th khác nhau nh ngố ượ ứ ụ ể ư
đ u n m trong h th ng lý lu n khoa h c th ngề ằ ệ ố ậ ọ ố
nh t – Đó là khoa h c v s nghi p gi i phóngấ ọ ề ự ệ ả
giai c p vô s n, gi i phóng nhân dân lao đ ngấ ả ả ộ
kh i ch đ áp b c, bóc l t, ti n t i gi i phóngỏ ế ộ ứ ộ ế ớ ả
con ng i.ườ
Quá trình ra đ i và phát tri n c a ch nghĩa Mác – Lêninờ ể ủ ủ
bao g m hai giai đo n l n: 1.Giai đo n hình thành, phátồ ạ ớ ạ
tri n ểch nghĩa Mácủ (do C.Mác, Ph.Ăngghen th c hi n).ự ệ
2.Giai đo n b o v , phát tri n ch nghĩa Mác thành ạ ả ệ ể ủ chủ
nghĩa Mác – Lênin (do V.I. Lênin th c hi n).ự ệ
Ch nghĩa Mác – Lênin hình thành và phát tri n d a trênủ ể ự
nh ng đi u ki n và nh ng ti n đ l ch s t t y u, kháchữ ề ệ ữ ề ề ị ử ấ ế
quan, là m t quá trình h p quy lu t trong l ch s phátộ ợ ậ ị ử
tri n c a th c ti n xã h i và nh n th c khoa h c nóiể ủ ự ễ ộ ậ ứ ọ
chung c a loài ng i. Nó không ph i là quá trình mangủ ườ ả
tính ng u nhiên hay do ý mu n ch quan c a con ng i.ẫ ố ủ ủ ườ
Vì v y, đ hi u đ c ch nghĩa Mác – Lênin thì tr cậ ể ể ượ ủ ướ
h t ph i hi u đ c nh ng đi u ki n, ti n đ l ch sế ả ể ượ ữ ề ệ ề ề ị ử
c a s hình thành nó. Đó cũng là l i kh ng đ nh c aủ ự ờ ẳ ị ủ
Ăngghen: …không có t t ng nào ra đ i trên m nh đ tư ưở ờ ả ấ
tr ng mà nó luôn có s k th a t nh ng dòng t t ngố ự ế ừ ừ ữ ư ưở
2
h iộ
-Ph ng th c s n xu tươ ứ ả ấ
t b n ch nghĩa v iư ả ủ ớ
n n đ i công nghi p cề ạ ệ ơ
khí và kinh t hàng hoáế
phát tri n?ể
-Mâu thu n giai c p trẫ ấ ở
nên gay g t -> Phongắ
trào công nhân phát
tri n m nh m -> C nể ạ ẽ ầ
h lý lu n d n đ ng?ệ ậ ẫ ườ
*Ti n đ lý lu nề ề ậ
tr c đó…ướ
-Ch nghĩa Mác ra đ i vào nh ng năm 40 th k XIX.ủ ờ ữ ế ỷ
Đây là th i kỳ ph ng th c s n xu t t b n ch nghĩa ờ ươ ứ ả ấ ư ả ủ ở
các n c Tây Âu đã phát tri n m nh m trên c sướ ể ạ ẽ ơ ở
nh ng thành t u c a cu c cách m ng công nghi p. Cáchữ ự ủ ộ ạ ệ
m ng công nghi p không nh ng đánh d u s chuy nạ ệ ữ ấ ự ể
bi n t n n s n xu t th công sang đ i công nghi p màế ừ ề ả ấ ủ ạ ệ
còn làm thay đ i sâu s c c c di n xã h i, nh t là s hìnhổ ắ ụ ệ ộ ấ ự
thành và phát tri n c a giai c p vô s n. Cách m ng côngể ủ ấ ả ạ
nghi p làm cho mâu thu n gi a l c l ng s n xu tệ ẫ ữ ự ượ ả ấ
mang tính xã h i hoá v i quan h s n xu t mang tính tộ ớ ệ ả ấ ư
nhân t b n ch nghĩa ngày càng gay g t. Bi u hi n c aư ả ủ ắ ể ệ ủ
mâu thu n trên là s xu t hi n c a kh ng ho ng kinh tẫ ự ấ ệ ủ ủ ả ế
(x y ra l n đ u tiên Anh vào năm 1825).ả ầ ầ ở
-Phong trào công nhân phát tri n m nh m , tiêu bi u làể ạ ẽ ể
cu c kh i nghĩa c a công nhân ngành d t thành ph Liônộ ở ủ ệ ố
(Pháp) năm 1831, 1834; Phong trào Hi n ch ng Anhế ươ
(1835-1848), kh i nghĩa c a công nhân d t Silêdiở ủ ệ ở
(Đ c) năm 1844...Đi u đó ch ng t giai c p công nhânứ ề ứ ỏ ấ
đã tr thành l c l ng chính tr đ c l p. Th c ti n cu cở ự ượ ị ộ ậ ự ễ ộ
đ u tranh giai c p đ t ra đòi h i khách quan là giai c pấ ấ ặ ỏ ấ
công nhân c n ph i đ c trang b vũ khí v lý lu n làmầ ả ượ ị ề ậ
c s cho đ u tranh giai c p.ơ ở ấ ấ
->Vì v y, th c ti n cách m ng là đi u ki n th c ti nậ ự ễ ạ ề ệ ự ễ
cho s phát tri n lý lu n c a ch nghĩa Mác.ự ể ậ ủ ủ
-Ch nghĩa Mác ra đ i d a trên s k th a tinh hoa diủ ờ ự ự ế ừ
3
s n lý lu n c a nhân lo i trong đó tr c ti p là Tri t h cả ậ ủ ạ ự ế ế ọ
c đi n Đ c, Kinh t chính tr h c c đi n Anh và Chổ ể ứ ế ị ọ ổ ể ủ
nghĩa xã h i không t ng Pháp.ộ ưở
+Tri t h c c đi n Đ c:ế ọ ổ ể ứ hai thành t u l n nh t là phépự ớ ấ
bi n ch ng c a Kant, Hêghen và ch nghĩa duy v t c aệ ứ ủ ủ ậ ủ
Ph bach.ơ
. Hêghen đã di n đ t đ c n i dung c a phép bi nễ ạ ượ ộ ủ ệ
ch ng d i d ng lý lu n ch t ch thông qua m t hứ ướ ạ ậ ặ ẽ ộ ệ
th ng các quy lu t, ph m trù. Song h n ch l n nh tố ậ ạ ạ ế ớ ấ
c a Hêghen là xây d ng phép bi n ch ng trên c s duyủ ự ệ ứ ơ ở
tâm.
. Ph bách đ ng trên quan đi m duy v t đ nhìn nh n vơ ứ ể ậ ể ậ ề
t nhiên nh ng quan đi m duy v t c a Ph bách mangự ư ể ậ ủ ơ
tính tr c quan, không tri t đ , ch d ng l i nh n th cự ệ ể ỉ ừ ạ ở ậ ứ
duy v t v t nhiên còn nh n th c duy tâm trong lĩnhậ ề ự ậ ứ
v c xã h i.ự ộ
Mác và Ăngghen đã k t h p m t cách ch t chế ợ ộ ặ ẽ
c hai u đi m l n trong l ch s tri t h c tr cả ư ể ớ ị ử ế ọ ướ
đó: phép bi n ch ng và ch nghĩa duy v t đ xâyệ ứ ủ ậ ể
d ng nên h c thuy t c a mình.ự ọ ế ủ
+ Kinh t chính tr c đi n Anh:ế ị ổ ể v i hai đ i di n tiêuớ ạ ệ
bi u là A. Xmít và Đ. Ricacđô. ể
. Kinh t chính tr c đi n Anh là m t môn khoa h cế ị ổ ể ở ộ ọ
nghiên c u v nh ng quan h kinh t c b n c a xã h iứ ề ữ ệ ế ơ ả ủ ộ
và g n li n v i nó là nh ng l i ích kinh t c b n. Tắ ề ớ ữ ợ ế ơ ả ừ
đó, nó nghiên c u xem xét m i liên h ch t ch gi aứ ố ệ ặ ẽ ữ
kinh t và chính tr .ế ị
. Kinh t chính tr c đi n Anh đã th y đ c lao đ ng làế ị ổ ể ấ ượ ộ
ngu n g c c a m i c a c i, m i giá tr trong xã h i làồ ố ủ ọ ủ ả ọ ị ộ
4
*Ti n đ khoa h c tề ề ọ ự
nhiên
lao đ ng. K t lu n y cho th y: nh ng ng i lao đ ngộ ế ậ ấ ấ ữ ườ ộ
trong xã h i t b n mà tr c h t là công nhân là ng iộ ư ả ướ ế ườ
sáng t o ra c a c i và nh ng giá tr c a xã h i t b n,ạ ủ ả ữ ị ủ ộ ư ả
nh ng th c t là ng i công nhân đang ph i s ng trongư ự ế ườ ả ố
c nh r t l m than c c c. T đây, các nhà kinh t chínhả ấ ầ ơ ự ừ ế
tr đ ng tr c m t mâu thu n: m t bên là l p tr ngị ứ ướ ộ ẫ ộ ậ ườ
giai c p, m t bên là logic t duy ph i h ng đ n s th tấ ộ ư ả ướ ế ự ậ
và chân lý. Do đó, KTCT h c không th rút ra k t lu nọ ể ế ậ
là: ch đ t h u là nguyên nhân c a tình tr ng hi n cóế ộ ư ữ ủ ạ ệ
c a giai c p vô s n. H cho r ng “t h u là quy nủ ấ ả ọ ằ ư ữ ề
thiêng liêng, b t kh xâm ph m” còn “ch đ t h u làấ ả ạ ế ộ ư ữ
vĩnh vi n”.ễ
. Nghiên c u KTCT h c đã đ t ra cho Mác và Ăngghenứ ọ ặ
nhi m v là ph i kh c ph c mâu thu n c a KTCT h cệ ụ ả ắ ụ ẫ ủ ọ
c đi n đ xây d ng môn KTCT h c c a giai c p côngổ ể ể ự ọ ủ ấ
nhân.
+ Ch nghĩa xã h i không t ng Pháp:ủ ộ ưở Ch nghĩa xãủ
h i không t ng không t ng đã có quá trình phát tri nộ ưở ưở ể
lâu dài và đ t đ n đ nh cao vào cu i th k XIX. Các đ iạ ế ỉ ố ế ỷ ạ
bi u xu t s c nh : H.Xanh Ximông, S. Phurie, R.ể ấ ắ ư
Ôoen. . Nó th hi n đ m nét t t ng nhân đ o, phêể ệ ậ ư ưở ạ
phán m nh m ch nghĩa t b n và đ a ra nh ng dạ ẽ ủ ư ả ư ư ự
báo thiên tài v xã h i t ng lai. ề ộ ươ
. H n ch c a h là không phân tích đ c m t cách khoaạ ế ủ ọ ượ ộ
h c b n ch t c a ch nghĩa t b n, ch a th y đ c quyọ ả ấ ủ ủ ư ả ư ấ ượ
lu t phát tri n c a ch nghĩa t b n cũng nh ch a th yậ ể ủ ủ ư ả ư ư ấ
đ c s m nh l ch s c a giai c p công nhân…song tinhượ ứ ệ ị ử ủ ấ
th n nhân đ o và nh ng d báo c a các ông đã tr thànhầ ạ ữ ự ủ ở
ti n đ lý lu n quan tr ng cho s ra đ i c a lý lu nề ề ậ ọ ự ờ ủ ậ
5