Bài 30
NHỮNG CUỘC CHÍEN ĐẤU CHỐNG
NGOẠI XÂM
(TỪ THẾ KỶ X-XV)
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài học yêu cầu HS nắm được :
1. Kiến thức
- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải
liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ
Tổ quốc.
- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng
sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách
thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược.
- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi
lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt
các nhà chỉ huy quân sự tài năng.
2. Tư tưởng, tình cảm
- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống
nhất của Tổ quốc
- Bồi dưỡng ý thúc đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân
tộc.
- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế
hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì tổ quốc.
3. Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cục
bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp.
II. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1. Kiểm tra bài cũ
Câu 1 : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế
kỷ XI-XV ?
Câu 2 : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý - Trân - Lê
?
2. Mở bài
Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân
dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc
ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng, giữ vững
nền độc lập dân tộc. Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 20 để ôn lại
những chiến thắng huy hoàng ấy.
3. Tổ chức dạy và học :
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ
về triều đại nhà Tống ở Trung Quốc
thành lập và sụp đổ ở thời gian nào.
I. CÁC CUỘC KHÁNG
CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM
LƯỢC TỐNG (THẾ KỶ X-XI)
- HS nhớ lại kiến thức đã học ở
phần Trung Quốc phong kiến để trả
lời :
Thành lập : 960
Sụp đổ : 1271 (cuối thế kỷ XIII)
- GV dẫn dắt :Trong thời gian tồn
tại 3 thế kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem
quân xâm lược nước ta, nhân dân
Đại Việt đã 2 lần kháng chiến
chống Tống.
* Hot động 1 : Cả lớp và cá nhân 1. Kháng chiến chống Tống thời
Tiền Lê
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để
thấy được nguyên nhân quân Tống
xâm lược nước ta, triều đình đã tổ
chức kháng chiến như thế nào và
giành thắng lợi ra sao ?
- HS theo dõi SGK, phát biểu.
- GV bổ sung và kết luận
- Năm 980 nhân lúc triều đình
nhà Đinh gặp khó khăn, vua
Tống cử quân sang xâm lược
nước ta.
- GV cấp thêm tư liệu : Năm 979
Đinh Tiên Hoàng và con trưởng bị
ám sát, triều đình nhà Đinh lục đục
gặp nhiều khó khăn vua mới Đinh
Toàn còn nhỏ mới 6 tuổi. Tôn mẹ là
Dương Thị làm Hoàng Thái Hậu.
- Trước tình hình đó Thái Hậu
họ Dương và riều đình nhà Đinh
đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh
đạo kháng chiến.
+ Trước nguy cơ bị xâm lược Thái
hậu Dương thị đã đặt quyền lợi của
đất nước lên trên quyền lợi của
dòng họ, Tôn Thập đạo tướng quân
Lê Hoàng lên làm vua để lãnh đạo
kháng chiến.
+ Sự mưu lược của Lê Hoàn trong
quá trình chỉ huy kháng chiến, lúc
thì khiêu chiến, vờ thua để nhử giặc
lúc thì trá hàng và bất ngờ đánh úp.
- PV : Em nhận xét gì về thắng lợi
của cuộc kháng chiến chống Tống
và cho biết nguyên nhân các cuộc
thắng lợi ?
- HS suy nghĩ trả lời.
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận :
+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn
đè bẹp ý chí xâm lược của quân
Tống. Hàng trăm năm sau nhân dân
ta được sống trong cảnh yên bình.
- Thắng lợi lớn nhanh chóng
thắng ngay ở vùng đông bắc
khiến vua Tống không dám nghĩ
đến việc xâm lược Đại Việt củng
cố vững chắc nền độc lập
Năm 1075 nhà Tống mới nghỉ đến
xâm lược Đại Việt
+ Nguyên nhân thắng lợi là do :
Triều đình nhà Đinh và Thái hậu họ
Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc
mà hy sinh lợi ích dòng họ để tạo
thuận lợi cho cuộc kháng chiến
chống Tống. Do ý trí quyết chiến
bảo vệ độc lập của quân dân Đại
Việt.
Do có sự cỉ huy mưu lược của Lê
Hoàn.
- HS nghe, tự ghi nhớ
* Hoạt động 2 : Cả lớp, cá nhân
- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi
SGK để thấy được :
2. Cuộc kháng chiến chống
Tống thời Lý (1075 - 1077)
+ Âm mưu xâm lược nước ta của
quân Tống.
+ Nhà Lý tổ chức khang chiến thế
nào qua 2 giai đoạn :
Giai đoạn 1 : Chủ động đem quân
đánh Tống ?
Giai đoạn 2 : Chủ động lui về
phòng thủ giặc.
- HS theo dõi SGK theo yêu cầu
của GV, phát biểu về âm mưu xâm
lược của nhà Tống.
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận.
+ Sự khủng hoảng của nhà Tống :
Phía bắc phải đối phó với nước
Liêu (bộ tộc Khiết Đan), với nước
Hạ (dân tộc Đảng Hạ). Trong nước
nông dân nổi dậy. Trong hoàn cảnh
đó vua Tống và tể tướng Vương An
Thạch chủ trương đánh Đại Việt hi
vọng dùng chiến công ngoài biên
giới để lấn áp tình hình trong nước,
doạ nạt Liêu và Hạ.
+ Các hoạt động chuẩn bị của quân
Tống : Tổ chức khu vực biên giới
Việt - Trung thành một hệ thống
căn cứ xâm lược lội hại. Trong đó
Ung Châu (Nam Ninh, Quảng Tây)
và cửa biển Khâm Khẩu và Khâm
- Thập kỷ 70 của thế kỷ XI nhà
Tống âm mưu xâm lược Đại
Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị
cho cuộc xâm lược.
Liên Quảng Đông là những vị trí
xuất quân của Đại Việt được bố trí
rất chu đáo, nhất là Ung Châu được
xây dựng thành căn cứ hậu cầu lớn
nhất chuẩn bị cho việc xâm lược
(có thành kiên cố với 5000 quân).
GV : Âm mưu và hành động chuẩn
bị xâm lược của nhà Tống đã để lộ
ra và nhà Lý đối phó như thế nào ?
- HS trả lời : Nhà Lý kháng chiến
thế nào qua hai giai đoạn.
- GV nhận xét, bổ sung.
- Kết hợp với dùng lược đồ trình
bày các giai đoạn của cuộc kháng
chiến.
- GV có thể đàm thoại với HS về
Thái hậu Ỷ Lan và Thái uý Lý
Thường Kiệt để HS biết thêm về
các nhân vật lịch sử.
- GV giúp HS nhận thức đúng về
hành động đem quân đánh sang
Tống của Lý Thường Kiệt để HS
hiểu thêm về các nhân vật lịch sử.
- GV giúp HS nhận thức đúng về
hành động đem quân đánh sang
Tống của Lý Thường Kiệt, không
phải là hành động xâm lược mà là
hành động tự vệ.
- Trước âm mưu xâm lược của
quân Tống, nhà Lý đã tổ chức
kháng chiến.
+ Giai đoạn 1 : Lý Thường Kiệt
tổ chức thực hiện chiến lược
“tiên phát chế nhân” đem quân
đánh trước chặn thế mạnh của
giặc.
- Năm 1075 quân triều đình cùng
các dân tộc miền núi đánh sang
đất Tống, Châu Khâm, Châu
Liêm, Ung Châu, sau đó rút về
phòng thủ.
Giai đoạn 2 : Chủ động lui về
phòng thủ đợi giặc.
- GV có thể tường thuật trận chiến