1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Học để biết, học để làm, học để chung sống với người khác, học để làm
người đang là một trong những vấn đề then chốt của giáo dục hiện nay. Xu
hướng giáo dục thế giới đang quan tâm đến việc trang bị cho thế hệ trẻ kỹ năng
sống, kỹ năng giao tiếp, ứng xử hiệu quả trước những nhu cầu và thách thức của
cuộc sống hàng ngày, để trẻ biết tự bảo vệ mình, biết giải quyết các vấn đề xã
hội. Đồng thời hướng tới một môi trường giáo dục hài hòa, thân thiện cho trẻ
trên cơ sở các giá trị cuộc sống.
Khi mới sinh ra đứa trẻ nào cũng nhận được sự bao bọc kỹ càng của bố mẹ
và những người thân yêu nhất. Gia đình chính là môi trường an toàn cho sự phát
triển của trẻ. Tuy nhiên, cùng với thời gian trẻ lớn lên cũng đồng nghĩa với việc
tiếp xúc với nhiều môi trường khác nhau ngoài môi trường gia đình. Trong khi
đó bố mẹ không thể lúc nào cũng ở bên trẻ 24/24 giờ được. Vì vậy, giáo dục kỹ
năng sống nói chung và giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ ngay từ khi
còn nhỏ là việc làm rất quan trọng và cần thiết.
Cùng với sự tiến bộ của xã hội hiện nay thì việc đòi hỏi trẻ phải có một sự
phát triển toàn diện. Ngoài những lượng kiến thức được cung cấp để làm nền
tảng thì trẻ còn cần phải có kỹ năng tự bảo vệ bản thân của riêng mình như: Kỹ
năng an toàn khi chơi, kỹ năng xử lý khi bị thất lạc… cũng chiếm phần lớn đối
với sự phát triển của trẻ. Kỹ năng tự bảo vệ bản thân chính là chìa khóa để giải
quyết các vấn đề. Kỹ năng tự bảo vệ bản thân chính là năng lực của mỗi trẻ giúp
giải quyết những nhu cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả.
Chính vì vậy, quan tâm giáo dục trẻ về kỹ năng sống nói chung và kỹ năng
tự bảo vệ bản thân nói riêng là việc làm hết sức cần thiết, đòi hỏi một quá trình
rèn luyện, giáo dục lâu dài. Do đó, cần sớm giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ
về những sự việc xung quanh mình cũng như cách để hành động đúng, an toàn
đối với sự vật đó, giúp trẻ dần tự chăm sóc và bảo vệ bản thân tránh khỏi những
nguy hiểm. Trẻ có thể hòa nhập nhanh với cuộc sống xung quanh, phát triển các
mối quan hệ với mọi người, với thiên nhiên, học hỏi và làm giàu thêm vốn kiến
thức, kinh nghiệm, kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Khi được trang bị kỹ năng tự
bảo vệ phù hợp đứa trẻ sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy
hiểm hoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn, ổn định về mặt tâm lý, trẻ
có cơ hội để phát triển nhân cách đầy đủ và đúng hướng.
Nhưng trên thực tế hiện nay, tình trạng trẻ em thụ động, không biết ứng
phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách bảo vệ bản thân trước các
2
tình huống nguy hiểm và chưa biết tìm kiếm sự giúp đỡ...để lại những hậu quả
thương tâm và đáng tiếc ngày càng nhiều trong xã hội. Thực tế này khiến cho cả
xã hội, các bậc phụ huynh và những nhà giáo dục như tôi luôn phải suy nghĩ.
Là một người giáo viên mầm non và cũng là một người mẹ có con trong độ
tuổi này, tôi luôn mong muốn làm những điều tốt đẹp nhất cho trẻ. Tôi cho rằng
kỹ năng tự bảo vệ bản thân là kỹ năng rất cần thiết giúp trẻ có được những kinh
nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm sẽ
giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp,
biết cách tự chăm sóc, tự bảo vệ bản thân mình trước những nguy hiểm tiềm ẩn
trong cuộc sống. Nhận thức được tầm quan trọng đó nên tôi đã chọn đề tài “Một
số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 5- tuổi tại trường
mầm non”.
II. Mục đích nghiên cứu
- Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mẫu giáo nhỡ 5-6 tuổi
trong trường mầm non.
III. Thời gian nghiên cứu
- Từ tháng 9/2022 đến tháng 4/2023.
IV. Đối tượng nghiên cứu
- Trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi.
V. Phạm vi nghiên cứu
- Lớp mẫu giáo lớn A4- Trường mầm non A thị trấn Văn Điển.
VI. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp bài tập kiểm tra.
- Phương pháp quan sát, đàm thoại.
3
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
Trong quá trình trưởng thành và phát triển của một con người, thì lứa tuổi
mẫu giáo là một trong những thời kỳ quan trọng nhất. Trẻ không chỉ hoàn thiện
về sức khỏe, mà còn phải rèn luyện về mặt ý thức và tư duy. Nếu chúng ta áp
dụng không đúng phương pháp sẽ gây nên nhiều hệ lụy không tốt.
Việc trang bị kỹ năng để trẻ tự bảo vệ chính mình là hành trang vô cùng
cần thiết để giúp trẻ ứng phó với mọi biến đổi trong cuộc sống. Theo Bộ Giáo
dục và Đào tạo thống nhất quan điểm của UNICEF thì kỹ năng tự bảo vệ bản
thân là một nội dung quan trọng trong nhóm kỹ năng nhận thức về bản thân cần
giáo dục trẻ trong các trường mầm non.
Vậy chúng ta hiểu kỹ năng tự bảo vệ bản thân là gì? “Kỹ năng tự bảo vệ
bản thân là những hiểu biết của một người về những sự việc xung quanh mình
cũng như cách để hành động đúng, an toàn đối với sự vật đó. Trẻ có kỹ năng tự
bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểm hoặc
khám phá thế giới trong phạm vi an toàn”.
Dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân giúp trẻ hình thành thói quen và kỹ
năng ứng phó với nguy hiểm khi trẻ gặp phải trong gia đình, trường học và
ngoài xã hội phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Giúp trẻ cảm thấy tự tin và sẵn sàng
vượt qua những nguy hiểm của cuộc sống.
Theo thống kê của Bộ Công an năm 2014 có khoảng hơn 100 trẻ em mất
tích. Tháng 4 năm 2014 tổ chức UNICEF đã công bố có tới 75% trẻ em nước ta
đang bị bạo hành, một con số làm cả nước phải giật mình. Không chỉ có vậy,
theo thống kê trung bình 1 năm ở Việt Nam có 130.000 đến 150.000 vụ tai nạn
thương tích xảy ra với trẻ em. Theo số liệu từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã
hội, trong 5 năm từ 2011 đến 2015, cả nước có 5.300 vụ xâm hại tình dục trẻ
em. Tính trung bình, cứ 8 giờ trôi qua lại có một trẻ em Việt Nam bị xâm hại.
Tuy nhiên con số này chỉ là báo cáo, còn nhiều lý do khác chưa được thống kê.
Những sự việc trên không những gây mất mát về tiền của mà nó còn để lại
hệ lụy lâu dài về mặt tinh thần cũng như thể xác của trẻ. Tuy nhiên điều đáng
nói nhất ở đây là theo thống kê thì có tới 70% các tai nạn trẻ gặp phải có thể
phòng được nếu trẻ được trang bị kỹ năng phòng tránh, tự bảo vệ bản thân.
Muốn làm được điều này, giáo viên mầm non, cha mẹ trẻ phải có ý thức tham
khảo tài liệu, trau dồi kiến thức, tự học, tự rèn luyện để biết cách xử lý các tình
huống để giáo dục hướng dẫn trẻ hiểu, giải quyết được các sự việc một cách
4
đúng đắn và an toàn nhất thông qua các hoạt động trong ngày khi trẻ đến trường,
lớp mầm non và ở gia đình.
II. Cơ sở thực tiễn
1. Đặc điểm chung:
Trường Mầm non A thị trấn Văn Điển nằm trên địa bàn Khu Chợ Thị trấn
Văn Điển. Trường có bề dầy thành tích cao như: đạt chuẩn quốc gia mức độ 1,
đạt cờ thi đua xuất sắc dẫn đầu Thành Phố năm 2014, Bằng khen của Thủ tướng
Chính Phủ năm 2018, Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2019, Bằng
khen của UBND Thành phố Hà Nội năm 2021, nhiều năm liên tục đạt tập thể
lao động xuất sắc. Đặc biệt năm học 2013-2014 làm điểm Thành phố đón đoàn
cán bộ, giáo viên cốt cán toàn quốc về “Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ
làm trung tâm”; năm học 2015-2016 làm điểm cấp huyện chuyên đề “Đổi mới
hình thức xây dựng môi trường giáo dục”
Năm học 2022-2023 trường có tổng số 55 cán bộ, giáo viên, nhân viên.
Trong đó:
Toàn trường có 15 lớp với 536 trẻ. Trong đó có 4 lớp mẫu giáo lớn với
tổng số 143 trẻ.
2. Thuận lợi:
- Ngay từ đầu năm học PGD&ĐT và nhà trường xây dựng kế hoạch chỉ đạo
sát sao phù hợp thực tế để giáo viên có những văn bản căn cứ hoạt động và triển
khai.
- Giáo viên có trình độ Đại học sư phạm mầm non, chuyên môn nghiệp vụ
vững vàng, bản thân và đồng cùng lớp có nhiều năm kinh nghiệm dạy trẻ mẫu
giáo lớn.
- Phụ huynh học sinh tích cực phối hợp với giáo viên trong quá trình chăm
sóc nuôi dưỡng giáo dục trẻ.
- Trẻ đi học từ đầu năm, cùng lứa tuổi và là giai đoạn cuối cấp nên trẻ có sức
khỏe tốt, thích tham gia nhiều hoạt động.
3. Khó khăn:
- Trẻ được tuyển sinh từ nhiều xã, phường nên đối tượng giáo dục trẻ rộng.
- Nhiều phụ huynh có những quan điểm chăm sóc giáo dục trẻ, hướng dẫn
con chưa thật sự tập trung, quan tâm đến việc giáo dục lễ giáo, phép tắc cho trẻ.
- Đối với học sinh thì trẻ được phát triển theo năng lực nên đôi khi trẻ thích
thể hiện cá tính sẽ khó khăn trong việc uốn nắn trẻ.
5
III. Các biện pháp thực hiện
1. Xây dựng kế hoạch dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân
Dựa trên kết quả khảo sát đầu năm về nhận thức của trẻ với những mối
nguy hiểm đang tiềm ẩn xung quanh trẻ và dự kiến trước những công việc phải
làm, nội dung thực hiện các công việc đó cũng như điều kiện đảm bảo công việc
thực hiện thành công giúp cho tôi chủ động trong quá trình tổ chức thực hiện và
đó cũng là cơ sở đánh giá kết quả thực hiện của tôi. Nhận thức được vai trò, tác
dụng, hiệu quả của biện pháp này ngay từ đâ€u năm học, tôi đã xây dựng kế
hoạch dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong suốt một năm học, nhằm nâng
cao ý thức và kỹ năng phòng tránh những nguy hiểm cho bản thân trẻ.
Cách làm cũ: Những năm học trước tôi chỉ chú trọng xây dựng kế hoạch
giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân theo tháng vào hoạt động chiều, với cách
làm đó không có nhiều đổi mới trong các hoạt động, không đi sâu rèn kỹ năng tự
bảo vệ bản thân mọi lúc, mọi nơi cho trẻ.
Cách làm mới: Đã tiếp cận phương pháp giáo dục mới, xây dựng kế hoạch
dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân với nội dung phong phú, các tình huống xảy
ra thường gặp trong cuộc sống ở đời thường gần gũi. Ngoài tổ chức vào hoạt
động chiều tôi còn tổ chức vào các hoạt động khác trong ngày như: Hoạt động
đón trẻ, hoạt động học, hoạt động vui chơi... Cụ thể tôi đã đưa vào các tháng cho
cả một năm học như sau:
KẾ HOẠCH GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO TRẺ
Thời gian Nội dung Thời điểm tổ chức
Tháng
9,10/2022
- Tự bảo vệ khi gặp người lạ;
Không nhận quà và đi theo người
lạ khi chưa được người thân cho
phép; Không nên mở cửa cho
người lạ.
- Nhận ra bàn là, bếp đang đun,
phích nước nóng, ổ điện...là nguy
hiểm không đến gần; Biết các vật
sắc nhọn không nên nghịch: dao,
kéo... (Mục tiêu 15).
- Trò chuyện ở giờ đón trả trẻ:
Sử dụng các hình ảnh video,
câu chuyện, tình huống: Gọi
cửa, cho kẹo… nhằm thu hút
sự chú ý, quan tâm của trẻ, để
trẻ tự giải quyết tình huống có
thể xảy ra.
- Hoạt động học: Cô tập trung
trẻ nhờ đồ dùng trực quan,
ngôn ngữ lời nói để trẻ có thể
tiếp thu một số kỹ năng tự bảo
vệ bản thân.