SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
GIÁO DỤC LÒNG YÊU QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG VÀ TRUYỀN THỐNG NHÀ TRƯỜNG
TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUỲNH THÚC KHÁNG
MÔN: LỊCH SỬ
NGHỆ AN - 2020
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
GIÁO DỤC LÒNG YÊU QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG VÀ TRUYỀN THỐNG NHÀ TRƯỜNG
TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUỲNH THÚC KHÁNG
MÔN: LỊCH SỬ
Người thực hiện: NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG
Tổ bộ môn: Xã hội
Điện thoại: 0919.555.157
NGHỆ AN - 2020
MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ ...................................................................................... 1
PHẦN II. NỘI DUNG ......................................................................................... 4
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN ........................................................................................ 4
1. Khái niệm lòng yêu quê hương nước .......................................................... 4
2. Tầm quan trọng của việc giáo dục tình yêu quê hương đất nước ............... 5
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN ................................................................................... 6
III. NHỮNG YÊU CẦU CHUNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP TIẾN
HÀNH GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT
NƯỚC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA
PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ................................ 8
1. Yêu cầu chung ............................................................................................. 8
1.1. Đảm bảo sự thống nhất giữa giáo dục lòng yêu quê hương với lòng
yêu đất nước ..................................................................................................... 8
1.2. Đảm bảo tính toàn diện, tính khoa học ..................................................... 9
1.3. Đảm bảo tính sư phạm ............................................................................ 10
1.4. Đảm bảo sự thống nhất giữa nội dung kiến thức lịch sử địa phương
với mục đích giáo dục của nhà trường .......................................................... 10
2. Một số biện pháp cụ thể ............................................................................. 11
2.1. Giáo dục lòng yêu quê hương thông qua các nhân vật lịch sử điển
hình của địa phương ...................................................................................... 11
2.2. Sử dụng thơ, tư liệu, câu chuyện lịch sử địa phương để làm phong
phú bài học đồng thời giáo dục tình yêu quê hương cho học sinh ................ 20
2.3. Giáo dục lòng yêu quê hương thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp .. 25
2.4. Giáo dục truyền thống trường Quốc học Vinh - Huỳnh Thúc Kháng .... 31
3. Kết quả đạt được ........................................................................................ 33
PHẦN III. KẾT LUẬN ..................................................................................... 34
1. Kết luận ...................................................................................................... 34
2. Kiến nghị ................................................................................................... 35
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 36
PHẦN PHỤ LỤC
1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong hệ thống các giá trị truyền thống Việt Nam đã được hình thành suốt
hàng nghìn năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, nổi trội hơn cả là tinh
thần yêu nước. Theo giáo sư Trần Văn Giàu: tình cảm, tư tưởng yêu nước là tình
cảm và tư tưởng lớn nhất của nhân dân, của dân tộc Việt Nam và chủ nghĩa yêu
nước là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại.
Yêu nước trở thành một triết lý xã hội và nhân sinh của dân tộc ta.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã
xác định mục tiêu của ngành giáo dục là “bồi dưỡng thế hệ trẻ tinh thần yêu
nước, yêu quê hương, gia đình và tự tôn dân tộc, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, nhân
ái, ý thức tôn trọng pháp luật, tinh thần hiếu học…”. Tiếp đó, chỉ thị số
14/2011/CT-TTG ngày 11/06/2001 của Thủ tướng chính phủ về việc đổi mới
chương trình và sách giáo khoa phổ thông có mục tiêu là: “Nâng cao chất lượng
giáo dục toàn diện, tăng cường cho thế hệ trẻ lòng yêu nước, yêu quê hương, gia
đình, tinh thần tự tôn dân tộc”. Như vậy, giáo dục thế hệ trẻ hiện nay phải giáo
dục con người có lòng yêu quê hương, đất nước.
Trong thời kỳ hội nhập phát triển, vấn đề hình thành hệ giá trị và chuẩn
mực xã hội phù hợp với truyền thống, bản sắc dân tộc và yêu cầu của thời đại là
một trong những vấn đề các nhà trường đều quan tâm coi trọng. Khi học sinh
được bồi dưỡng, giáo dục tốt về truyền thống, đạo lý uống nước nhớ nguồn, đền
ơn đáp nghĩa… sẽ giúp các em được phát triển toàn diện, là nền tảng không thể
thiếu để bước vào cuộc sống.
Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng và hoàn
thiện giá trị nhân cách con người Việt Nam… bồi dưỡng các giá trị văn hoá
trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng
lực, trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam”.
Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường đã và đang ảnh hưởng xấu
tới nhiều mặt trong đời sống xã hội của Việt Nam. Ngành giáo dục không thể
đứng ngoài cuộc. Có rất nhiều ý kiến mang nặng sự lo lắng, trăn trở về những
thách thức hiện nay mà ngành giáo dục đang phải đối mặt. Đâu đó vẫn còn tình
trạng học sinh vi phạm nội quy, thiếu lễ độ với người lớn, thầy cô giáo, ham
chơi, thờ ơ vô cảm hoặc phai nhạt lý tưởng, đặc biệt là tình trạng bạo lực học
đường gây nên sự bức xúc lớn trong dư luận xã hội.
Việc giáo dục đạo đức cho học sinh, giáo dục truyền thống cùng những
đạo lý về đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn… là vô cùng quan trọng
trong nội dung giáo dục của các nhà trường để hình thành nên phẩm chất cho
những chủ nhân tương lai của đất nước.
Làm sao để sau khi ra trường mỗi học sinh đều phải có lý tưởng đẹp, có
2
tình yêu Tổ quốc, yêu quê hương và lòng tự hào tự tôn dân tộc, phát triển về trí
tuệ và thể chất, kỹ năng sống tốt, năng động, sáng tạo, là nguồn nhân lực chất
lượng cao, đóng góp tích cực vào sự phát triển của thủ đô, đất nước, hướng tới
công dân toàn cầu.
Nhà văn Nga Ilia Erenbua đã từng chia sẻ rằng: “Lòng yêu nước bắt
nguồn từ tình yêu những vật tầm thường, yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu cái
phố nhỏ đổ ra bờ sông, yêu cái thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùi cỏ
thảo nguyên có hơi rượu mạnh. Điều đó suy rộng ra, muốn giáo dục cho các em
lòng yêu Tổ quốc, yêu đồng bào thì đầu tiên phải giáo dục tình yêu gia đình,
làng xóm, quê hương, yêu những gì thân thương gần gũi nhất”. Bởi lẽ, trong trái
tim mỗi người dân Việt, dù ở nơi đâu trên hành tinh này đều luôn mang trong
mình tình cảm sâu nặng, sắc son, thủy chung đối với nơi “chôn rau cắt rốn”,
“nơi quê cha đất tổ”, nơi sinh ra, nuôi dưỡng ý chí, chắp cánh ước mơ và giúp ta
khôn lớn trưởng thành.
Khi nhắc đến việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh, nhà giáo dục Xô
Viết Sukhomlinski đã viết: “Đối với mỗi con người chúng ta, Tổ quốc bắt đầu
từ một cái nhỏ bé dường như không lộng lẫy lắm và không có gì nổi bật. Cuộc
sống của mỗi chúng ta, vĩnh viễn đến hơi thở cuối cùng chứa đựng một cái gì đó
duy nhất và không gì thay thế được như bầu sữa mẹ, như sự âu yếm của mẹ, như
lời nói thân yêu. Đó là miền quê thân yêu của chúng ta, nơi thể hiện hình ảnh
sinh động của Tổ quốc”.
Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc. Dạy và học
lịch sử địa phương không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, con người nơi
mình sinh ra và lớn lên, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống, trách
nhiệm công dân mà còn nhận thức sâu sắc thêm lịch sử dân tộc, có ý thức phấn
đấu, học tập tu dưỡng góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp.
Như vậy, giáo dục lòng yêu nước cho học sinh phải bắt đầu từ việc giáo
dục cho các em nhận thức được tình yêu quê hương, đất nước, ý thức xã hội chủ
nghĩa gắn chặt với nhau, tạo nên sức mạnh của con người Việt Nam trong thời
đại mới.
Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ là một nhiệm vụ bức thiết quyết định
đến sự tồn vong và phát triển của dân tộc. Trong lĩnh vực giáo dục, nhiệm vụ
này muốn hoàn thành tốt cần đến sự tác động tổng thể của tất cả các môn học,
trong đó môn lịch sử giữ một vai trò quan trọng. Tuy nhiên những năm gần đây,
thực trạng giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh trong môn Lịch sử ở
trường phổ thông có rất nhiều bất cập, hiệu quả thấp. Học sinh đa phần ngán và
sợ đối với môn lịch sử bởi sự hàn lâm, khô khan.
Nhiệm vụ đó đòi hỏi nhà trường một mặt phải chuẩn bị tình cảm và năng
lực để học sinh tham gia sự nghiệp cách mạng chung của cả nước, mặt khác phải
chú ý đến giáo dục các em lòng yêu quê hương, yêu những con người và truyền
