Giáo dục thị giác về mảng âm: khơi gợi tiềm năng biểu cảm về bố cục thiết kế đồ họa dàn trang trong ấn phẩm tạp chí

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin hiện nay, việc thiết kế dàn trang ấn phẩm tạp chí đòi hỏi sự hài hòa giữa truyền tải thông tin và thẩm mỹ. Một yếu tố cốt lõi nhưng thường bị xem nhẹ trong đào tạo thiết kế là mảng âm (negative space). Mảng âm không chỉ giúp bố cục "thở" mà còn là phương tiện biểu cảm quan trọng, tăng nhịp điệu thị giác và khơi gợi cảm xúc thẩm mỹ. Tại Việt Nam, nhiều sinh viên tiếp cận mảng âm một cách cảm tính, dẫn đến các ấn phẩm "nhồi nhét", thiếu điều tiết. Bài viết này phân tích vai trò biểu cảm và chức năng thị giác của mảng âm trong thiết kế dàn trang tạp chí, từ đó đề xuất các phương pháp giảng dạy phù hợp, giúp sinh viên dễ tiếp cận và vận dụng kiến thức này một cách hiệu quả trong thực hành thiết kế.

Sinh viên ngành thiết kế đồ họa, giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực thiết kế đồ họa, đặc biệt là những người quan tâm đến bố cục dàn trang và phương pháp sư phạm trong thiết kế.

Bài viết này đi sâu phân tích vai trò của mảng âm trong thiết kế dàn trang ấn phẩm tạp chí, một yếu tố thường bị đánh giá thấp nhưng lại tối quan trọng trong bối cảnh bùng nổ thông tin. Mảng âm, hay còn gọi là không gian âm, không chỉ đơn thuần là khoảng trống mà là công cụ mạnh mẽ để tạo sự cân bằng thị giác, nhịp điệu, điểm nhấn, tổ chức thông tin và khơi gợi cảm xúc thẩm mỹ. Nghiên cứu làm rõ khái niệm mảng âm dựa trên các quan điểm của chuyên gia, nhấn mạnh sự tương tác khăng khít của nó với các yếu tố dương trong bố cục. Hơn nữa, bài viết chỉ ra rằng việc giáo dục hiệu quả về mảng âm sẽ nâng cao năng lực tư duy thiết kế của sinh viên, đặc biệt là khả năng tư duy “nghịch đảo” và phát triển cái nhìn tổng thể về bố cục. Mảng âm giúp sinh viên nhận diện các giới hạn của cấu trúc truyền thống và thử nghiệm "phá vỡ" chúng một cách có chủ đích, tạo ra những điểm nhấn thị giác độc đáo. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy việc giảng dạy yếu tố này tại Việt Nam vẫn còn cảm tính và chưa đạt hiệu quả tối ưu. Để khắc phục, bài viết đề xuất ba phương pháp giảng dạy thị giác đồ hoạ thực tiễn. Thứ nhất là hướng dẫn sinh viên phân tích bố cục dàn trang từ các ấn phẩm thực tế chuyên nghiệp để nhận diện cách sử dụng mảng âm hiệu quả. Thứ hai là đưa ra các bài tập thực hành sửa lỗi bố cục liên quan đến mảng âm. Cuối cùng, việc coi "sử dụng mảng âm hiệu quả" là một tiêu chí đánh giá bắt buộc sẽ giúp sinh viên nhận thức đúng đắn và phát triển kỹ năng chuyên nghiệp. Tóm lại, việc khai thác đúng đắn mảng âm không chỉ làm giàu cho bố cục mà còn bồi dưỡng khả năng cảm thụ hình ảnh và xây dựng ngôn ngữ thị giác cá nhân cho người học.