Thiết kế đồ họa số hóa di sản triều Nguyễn: Tiếp cận liên ngành mỹ thuật ứng dụng và công nghệ truyền thông

523

THIẾTKẾĐỒHỌASỐHÓADISẢNTRIỀUNGUYỄN:

TIẾPCẬNLIÊNNGÀNHGIỮAMỸTHUẬTỨNGDỤNG

VÀCÔNGNGHỆTRUYỀNTHÔNG

NguyễnThịPhượng



Email:phuongnt@dau.edu.vn

Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:29/09/2025

Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/10/2025

Ngàybàibáođượcduyệtđăng:22/10/2025

DOI:10.59266/houjs.2025.905

Tómtắt:Bàiviếtđềxuấtmộtmôhìnhthiếtkếđồhọasốhóanhằmtruyềnthônghiệu

quảdisảntriềuNguyễntrongbốicảnhchuyểnđổisố.Trêncơsởkếthợplýthuyếtmỹthuật

ứngdụngvàcôngnghệtruyềnthông,nghiêncứuthựchiệnthiếtkếthửnghiệmcácsảnphẩm

trựcquangồmposter,infographicvàgiaodiệntươngtácAR.Phươngphápnghiêncứuđịnh

tínhđượcsửdụng,baogồmphântíchnộidungbiểutượngvănhóa,thiếtkếđồhọamẫuvà

khảosáttrảinghiệmngườidùng(UX)với82đốitượnglàsinhviên,giáoviênvàdukhách.

Kếtquảchothấyngườidùngđánhgiácaovềtínhthẩmmỹ,khảnăngtiếpnhậnthôngtinvà

mứcđộtươngtáccủasảnphẩm.Từđó,bàiviếtkhẳngđịnhvaitròcủathiếtkếđồhọatrong

truyềnthôngdisảnvănhóa,đồngthờikiếnnghịlồngghépcôngnghệsố,UXvàthiếtkếtrực

quanvàochươngtrìnhđàotạomỹthuậtứngdụng,hướngđếnpháttriểnmôhìnhbảotồnvà

giáodụcdisảnphùhợpvớingườitrẻvàmôitrườngsố.

Từkhóa:disảntriềuNguyễn,mỹthuậtứngdụng,sốhóavănhóa,thiếtkếđồhọa,trảinghiệm

ngườidùng

TrườngĐạihọcKiếntrúcĐàNẵng

I.Đặtvấnđề

Trongbốicảnhchuyểnđổisốđang

diễnrasâurộng,việcbảotồnvàpháthuy

disảnvănhóatruyềnthốngđòihỏinhững

cách tiếpcận mới,linhhoạt và phùhợp

với xu hướng truyền thông hiện đại.Di

sảntriềuNguyễn-triềuđạiquânchủcuối

cùngcủaViệtNam-sởhữuhệgiátrịvăn

hóa,mỹthuậtvàtưliệulịchsửphongphú,

nhưngvẫnchưađượckhaitháchiệuquả

trongmôitrườngtruyềnthôngsố,đặcbiệt

là đối với nhóm công chúng trẻ. Trước

thựctiễnđó,việctíchhợpthiếtkếđồhọa

vớicôngnghệtruyềnthôngmớiđangmở

racơhộiđểtáihiệndisảntheohướngtrực

quan,tươngtácvàdễtiếpcậnhơn.

Mụctiêunghiêncứunhằmđềxuất

một mô hình ứng dụng thiết kế đồ họa

524

số hóa trong truyền thông di sản triều

Nguyễn, trên cơ sở kết hợp giữa tư duy

thịgiáccủamỹthuậtứngdụngvàcácnền

tảng công nghệnhư infographic, thựctế

tăngcường(AR)vàthiếtkếtrảinghiệm

ngườidùng(UX).Nghiêncứunàyhướng

đếnlàmrõvaitròcủathiếtkếđồhọanhư

mộtcôngcụchiếnlượctrongbảotồnvà

giáodụcdisảnvănhóatrongthờiđạisố.

Vềmặtlýluận,nghiêncứugópphầnbổ

sungcơsởkhoa học choviệc pháttriển

phươngpháptruyềnthôngdisảndựatrên

ngônngữthịgiácđươngđại.Vềmặtthực

tiễn, mô hình đề xuất có thể triển khai

trongcácchươngtrìnhđàotạomỹthuật

ứngdụng,đồngthờilàmnềntảngchoviệc

pháttriểnsảnphẩmtruyềnthôngvănhóa

trongmôitrườngsố.

Bàiviếttrìnhbàytổngquanlýluận

vềthiếtkếđồhọatrongtruyềnthôngvăn

hóa,khảosátthựctrạngứngdụngtạiViệt

Nam, phân tích các yếu tố ảnh hưởng

đếnhiệuquảtruyềnthôngdisản,vàcuối

cùnglàđềxuấtmôhìnhthiếtkếđồhọa

sốhóaphùhợpvớiđặctrưngdisảntriều

Nguyễn,từgócnhìnliênngànhgiữamỹ

thuậtvàcôngnghệ.

II.Cơsởlýthuyết

2.1.Lý thuyết nềntảng liênquan

đếnnghiêncứu

Thiếtkếđồhọalàlĩnhvựccủamỹ

thuậtứngdụng,tậptrungvàoviệctruyền

đạt thông tin bằng hình ảnh, thông qua

việc sử dụng hiệu quả bố cục, màu sắc,

kiểuchữvàcácbiểutượngthịgiác.Trong

bốicảnhtruyềnthônghiệnđại,thiếtkếđồ

họakhôngchỉlàcôngcụthươngmạimà

cònđóngvaitròquantrọngtronggiáodục

và truyền thông văn hóa. Theo Nguyễn

ThịThuHuyền(2021),thiếtkếđồhọacó

khảnăng“táimãhóa”nhữnggiátrịtruyền

thốngdướidạnghìnhảnhdễtiếpnhận,hỗ

trợhiệuquảtrongviệcbảotồnvàtruyền

tảidisảnvănhóatrongmôitrườngsố.

Phạm Lan Oanh (2019) cho rằng

mỹthuậtứngdụnglàcầunốigiữanghệ

thuật và đời sống xã hội, với khả năng

thích nghi cao với các nền tảng truyền

thôngmới.Quanđiểmnàyphùhợpvớilý

thuyếttíchhợpcủathiếtkếđồhọatrong

môitrườngđaphươngtiện,nơihìnhảnh,

tươngtác và trảinghiệm cùnggópphần

kiếntạonộidung.

Lýthuyếtvềtrảinghiệmngườidùng

(User Experience- UX) là nền tảng quan

trọngbổtrợchonghiêncứu.UXtậptrung

vào cách người dùng cảm nhận, hành vi

tươngtácvàsựhàilòngtrongquátrìnhtrải

nghiệm một sản phẩm hoặc hệ thống kỹ

thuậtsố(Keller,Cusick&Courtney,2007).

Trongbốicảnhtruyềnthôngdisản,việckết

hợpthiếtkếđồhọavớiUXcóthểtạoracác

sảnphẩmtươngtáchiệuquả,gópphầnnâng

caokhảnăngtiếpnhậnvàcảmxúcgắnkết

củangườidùngđốivớinộidungvănhóa

(Hair,Black,Babin&Anderson,2010).

Ngoàira,ứngdụngcôngnghệthực

tếtăngcường(AugmentedReality-AR)

ngày càngđượcđánhgiácaotronghoạt

động truyền thông di sản, do khả năng

tạotrảinghiệmnhậpvai,tươngtácvàdễ

tiếpcậnquathiếtbịdiđộng(Billinghurst,

Clark&Lee,2015).

2.2.Lượckhảocácnghiêncứuliên

quan

Trênthếgiới,thiếtkếđồhọasốhóa

đãđượcứngdụngrộngrãitrongcácdự

ánbảotồnvàgiáodụcdisản.Tuyểntập

GraphicalHeritage(Springer,2020)cung

cấpcácnghiêncứuvềtáihiệnkiếntrúc

cổ, hoa văn văn hóa và hiện vật lịchsử

bằng công nghệ đồ họa 2D, 3D vàAR,

giúptăngmứcđộtiếpcậnvàgiáodụcdi

sảntrongmôitrườngsố.

525

Tại Hội thảo Digicom 2022, các

chuyên gia nhấn mạnh rằng thiết kế kỹ

thuật số, khi kết hợp UX và côngnghệ

tương tác, có thể thay đổi cách công

chúngtiếpnhậnthôngtinnghệthuậtvà

vănhóa,nhấtlàtronglĩnhvựctrưngbày

bảotàngảovàgiáodụctừxa(Pereira&

Sousa,2022).

ỞViệt Nam, MasterMedia(2023)

đã giớithiệucác dựántíchhợpAR/VR

trong thiết kếin ấn, quảngbá sảnphẩm

thủcôngvà môphỏngdi sản,tuynhiên

mớidừngởmứcthửnghiệm.Marketing

Review(2024)đãchỉravaitròcủamạng

xã hội và công nghệ truyền thông trong

quảngbádisản,nhưngcáccôngtrìnhnày

chủyếuphântíchvềmặtchiếnlượctruyền

thông,chưatiếpcậnsâutừgócnhìnthiết

kếđồhọavàtrảinghiệmngườidùng.

Điểmhạnchếchunglàchưacómô

hìnhcụthểnàokếthợpđồngthờigiữathiết

kếđồhọa,UXvàARtrongtruyềnthôngdi

sản,đặcbiệttrongviệctáihiệnbiểutượng

vănhóatriềuNguyễn-mộtkhotàngcógiá

trịcaovềmặtthịgiácvàlịchsử.

2.3.Đềxuấtmôhìnhnghiêncứu

Từcơsởlýluậnvàlượckhảonghiên

cứunêutrên,bàiviếtđềxuấtmộtmôhình

thiếtkếđồhọasốhóadisảntriềuNguyễn

gồmbốnthànhphầnchính,hướngtớiviệc

tạo ra hệ thống sản phẩm truyền thông

cókhảnăngkếtnốihiệuquảgiữatruyền

thốngvàcôngnghệhiệnđại.

Bảng1.Cácthànhphầnchínhtrongmôhìnhnghiêncứuđềxuất

Thànhphần Môtảchứcnăngchính

Biểutượngvănhóa Phântích,lựachọncácyếutốthịgiáctiêubiểucủatriềuNguyễn:hoavăn,

màusắc,hìnhtượngcungđình

Thiếtkếtrựcquan Xâydựngcácsảnphẩmthiếtkếnhưposter,infographic,giaodiệntươngtác

Côngnghệtươngtác TíchhợpcôngnghệARvànềntảngsốnhằmtăngkhảnăngnhậpvai,khámphá

ĐánhgiáUX Khảosátngườidùngđểđolườnghiệuquảtruyềnthông,mứcđộcảmnhận

vàtiếpnhận

Môhìnhnàyđượcminhhọacụthể

nhưsau:

Hình1.Môhìnhthiếtkếđồhọasốhóadi

sảntriềuNguyễn

Ghichú:Mũitênthểhiệndòngtácđộngvàphản

hồigiữacácthànhphầnthiếtkếvàngườidùng.

Mô hình không chỉ gợi mở định

hướngpháttriển sảnphẩm truyềnthông

disảntrongmôitrườngsốmàcònđóng

vaitrònhưmộtkhungthamchiếucóthể

tích hợp vào chương trình đào tạo thiết

kếđồhọatạicáccơsởgiáodụcmỹthuật

ứngdụng.Đâycũnglàđiểmmớinổibật

củanghiêncứusovớicáccôngtrìnhhiện

hành:tiếpcậnliênngành,cómôhìnhcụ

thểvàkhảnăngtriểnkhaithựctiễn.

III.Phươngphápnghiêncứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp

địnhtính nhằm khámphá khảnăng ứng

dụngthiếtkếđồhọasốhóatrongtruyền

thôngdisảntriềuNguyễn.Phươngpháp

tiếpcậntậptrungvàophântíchnộidung

526

thịgiác,pháttriểnsảnphẩmthửnghiệm

vàkhảosáttrảinghiệmngườidùng,từđó

đánh giá hiệu quả truyền thông của sản

phẩm thiết kế.Cụ thể, nghiên cứu được

triểnkhaitheobabướcchính:

3.1.Phântíchnộidungbiểutượng

vănhóatriềuNguyễn

Trêncơsởkhảocứucáctàiliệulịch

sử, mỹ thuật và văn hóa triều Nguyễn,

nhómnghiêncứutiếnhànhlựachọnvà

phântíchcác yếutốthị giác mangtính

đặc trưng như: hệ thống hoa văn trang

trí, bảng màu truyền thống, hình tượng

linhvật(rồng,phượng,lân),trangphục

cung đình và kiến trúc cung điện. Quá

trìnhphântíchđượcthựchiệntheotiếp

cận biểu tượng học (semiotics) kết hợp

với lý thuyết thiết kế thị giác (visual

communicationdesign),nhằmnhậndiện

các yếu tốcó tiềm năng truyền tải bản

sắcvănhóamộtcáchhiệuquảtrongsản

phẩmthiếtkếđươngđại.

3.2.Thiếtkếthửnghiệmsảnphẩm

đồhọa

Dựatrêncácyếutốvănhóađãphân

tích,nhóm nghiêncứuphát triển bộsản

phẩm thiết kế thử nghiệm với ba định

dạngchính:

Poster:truyềntảithôngtinkháiquát

vềdisảntriềuNguyễnthôngquahìnhảnh

biểutượngvàbốcụctrựcquan.

Infographic:hệthốnghóadữliệuvề

biểutượng,sựkiệnlịchsử,nhânvậttiêu

biểu của triều Nguyễn theo hướng trực

quanhóathôngtin.

Giao diện AR: thiết kế giao diện

tích hợp công nghệ thực tế tăng cường

(Augmented Reality) nhằm tạo ra trải

nghiệmtươngtácvớicácđốitượngdisản

(kiếntrúc,trangphục,biểutượnglinhvật).

Cácsảnphẩmđượcthiếtkếtrênphần

mềmAdobeIllustrator,AdobePhotoshop,

kếthợpnềntảnglậptrìnhARMetaSpark

Studiođểtíchhợpnộidungtươngtácvào

thiếtbịdiđộng.

3.3. Khảo sát trải nghiệm người

dùng(UX)

Sau khi hoàn thiện bộ sản phẩm,

nhómnghiêncứutiếnhànhkhảosáttrải

nghiệm người dùng với tổng số 82 đối

tượng,baogồm:

40sinhviênchuyênngànhthiếtkế

đồhọavàmỹthuậtứngdụng,

22giảng viên và chuyên gia trong

lĩnhvựcvănhóa-nghệthuật,

20dukháchtừngthamquanditích

triềuNguyễntạiHuế.

Phươngphápkhảosátbaogồmbảng

hỏiđịnhhướngvàphỏngvấnbáncấutrúc.

Nộidung khảo sáttập trungvào batiêu

chíchính:

Tínhthẩmmỹcủasảnphẩmthiếtkế

(màusắc,bốcục,chấtlượngthịgiác),

Khảnăngtiếpnhậnthôngtin(mức

độdễhiểu,rõràng,truyềntảithôngđiệp

vănhóa),

Mứcđộtươngtácvàtrảinghiệmvới

sảnphẩmtíchhợpAR(sựhấpdẫn,hứng

thú,cảmxúcgợimở).

Dữliệukhảosátđượcmãhóa,phân

loạivàxửlýbằngphươngphápphântích

nộidung (content analysis), giúp làmrõ

cácxuhướngtiếpnhậnvàđánhgiáhiệu

quảtruyềnthôngcủatừngloạisảnphẩm.

Phântíchcũngđượcđốichiếutheonhóm

đốitượngkhảosát(sinhviên,chuyêngia,

dukhách)nhằmrútracácđặcđiểmphản

hồitheotrảinghiệm,chuyênmônvàbối

cảnhvănhóa.

527

IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận

4.1.Đánhgiácủangườidùngvềsảnphẩmthiếtkế

Kếtquảkhảosát82ngườidùngchothấycácsảnphẩmthiếtkếđồhọasốhóadisản

triềuNguyễnnhậnđượcphảnhồitíchcựctrênbaphươngdiện:thẩmmỹ,khảnăngtiếpnhận

thôngtinvàmứcđộtươngtác.

Bảng2.Đánhgiácủangườidùngtheobatiêuchíchính

Tiêuchíđánhgiá Tỷlệphảnhồi

tíchcực(%) Môtảphảnhồichính

Tínhthẩmmỹ 89% Bốcụchàihòa,màusắcmangbảnsắccungđình,giàutính

nghệthuật

Khảnăngtiếpnhận

thôngtin 84% Infographicvàposterdễhiểu,biểutượngđượctrìnhbàyrõ

ràng

Mứcđộtươngtác

(giaodiệnAR) 76% Trảinghiệmtươngtáchấpdẫn,cảmgiácgầngũivớidisản

Phản hồi cho thấy sản phẩm đã

bướcđầuđạtđượcmụctiêutruyềnthông

thịgiáchiệuquả,đồngthờigợimởtiềm

năngứngdụngtronggiáodục,trưngbày

vàtruyềnthôngvănhóa.

4.2. Phân tích phản hồi và thảo

luận

Phântíchnộidungphảnhồichỉra

rằng sự kết hợp giữa thiết kế đồ họavà

côngnghệtươngtácđãgópphầntạonên

trảinghiệmtiếpnhậngiàucảmxúcvàhấp

dẫnhơnsovớiphươngthứctruyềnthông

truyềnthống.Đặcbiệt,nhómngườidùng

trẻ(sinhviên,dukháchdưới30tuổi)thể

hiệnsựhứngthúrõrệtvớihìnhthứctiếp

cận này, cho rằng sản phẩm “mang tính

khámphácao”và“tạocảmgiácnhưchạm

đượcvàolịchsử”.

Kết quả này khẳng định rằng việc

tích hợp AR và thiết kế UX trong sản

phẩmđồhọacóthểnângcaotínhtương

tác, khuyến khích người dùngchủđộng

khámphánộidungdisản-phùhợpvới

xuhướngchuyểnđổisốtronggiáodụcvà

truyềnthôngvănhóa.

Tuynhiên,mộtsốphảnhồicũngchỉ

ranhữnghạnchếvềkỹthuậtnhư:tốcđộ

tảiARchưaổnđịnhtrênmộtsốthiếtbị

diđộng, hoặc thiếu hướng dẫn sử dụng

rõ ràng. Điều này cho thấy vaitrò quan

trọngcủaviệccảitiếncôngnghệnềntảng,

tốiưuhóatrảinghiệmngườidùng(UX),

đồngthờiđặtrayêucầuvềsựphốihợp

giữanhàthiếtkếđồhọavàlậptrìnhviên

trongquátrìnhpháttriểnsảnphẩm.

4.3. So sánh với các nghiên cứu

Kếtquảnghiêncứuphùhợpvớicác

côngtrìnhquốctếnhưGraphicalHeritage

(Springer,2020),trongđóchothấycông

nghệ đồ họa 3D vàAR có hiệu quả rõ

rệttrongviệctáihiệndisảnkiếntrúcvà

biểutượngvănhóa.Tươngtự,tạihộithảo

Digicom 2022, Pereira và Sousa (2022)

nhấn mạnh vai trò của thiết kế kỹ thuật

sốvàUXtrongviệctăngcườngkhảnăng

tiếpnhận thông tinnghệ thuật trongbối

cảnhgiáodụcsố.

So với các nghiên cứu trong nước

nhưMasterMedia(2023)hayMarketing

Review(2024),nghiêncứunàyvượtlên

khỏikhuôn khổmô tả ứng dụngđơn lẻ,

đểtiếntớiđềxuấtmộtmôhìnhtíchhợp

mangtínhhệthốnggiữathiếtkếđồhọa,

Thiết kế đồ họa số hóa di sản triều Nguyễn: Tiếp cận liên ngành giữa mỹ thuật ứng dụng và công nghệ truyền thông

Bài viết nghiên cứu mô hình thiết kế đồ họa số hóa di sản triều Nguyễn, kết hợp mỹ thuật ứng dụng và công nghệ truyền thông. Đánh giá cao tính thẩm mỹ và tương tác.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi