677
THIẾTKẾÁPPHÍCHTRONGTIẾNTRÌNHCHUYỂN
ĐỔISỐ:TÁICẤUTRÚCNGÔNNGỮTHỊGIÁCVÀ
CHỨCNĂNGTRUYỀNTHÔNG
LươngThịMaiAnh
Email:luongthimaianh.mtcn1586@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:29/09/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/10/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:24/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.921
Tómtắt:Trongbốicảnhchuyểnđổisốtoàncầu,thiếtkếápphích,mộthìnhthứctruyền
thôngthịgiáclâuđờiđangtrảiquasựbiếnđổisâusắccảvềngônngữthểhiệnlẫnchức
năngtruyềnthông,phảnánhsựgiaothoagiữanghệthuật,côngnghệvàvănhóađươngđại.
Trêncơsởsosánhgiữaápphíchintruyềnthốngvàápphíchkỹthuậtsố,nghiêncứuchỉra
rằngsựpháttriểncủaAI,AR/VR,đồhọachuyểnđộngvàmạngxãhộiđãlàmthayđổibản
chấtcủaápphích,từấnphẩmtĩnhvàtruyềnthôngmộtchiềutrởthànhphươngtiệntương
tácđachiều,giàutrảinghiệmvàmangtínhcánhânhóa.Bàiviếtphântíchquátrìnhtái
cấutrúcngônngữthịgiácquahìnhảnh,màusắc,bốcục,đườngnétvàchữ;đồngthờichỉ
rasựchuyểnđổichứcnăngtruyềnthông,từtuyêntruyềntậpthểsangcôngcụđịnhdanh
thươnghiệuvàtruyềnthôngdữliệuhóa.Bêncạnhđó,nghiêncứunhậndiệncáctháchthức
nhưnguycơthươngmạihóa,vấnđềbảnquyền,chênhlệchhạtầngcôngnghệvàthiếuhụt
nhânlựcsángtạo.Tácgiảđềxuấthướngpháttriểnbềnvữngthôngquađổimớiđàotạoliên
ngành,xâydựnghệsinhtháiápphíchsốmangbảnsắcViệt,chuẩnhóakỹthuật,sốhóadi
sảnvàthuhẹpkhoảngcáchcôngnghệ.Quađókhẳngđịnh,thiếtkếápphíchtrongkỷnguyên
sốvừakếthừatruyềnthốnginấn,vừatáitạongônngữthẩmmỹvàchứcnăngtruyềnthông
hiệnđại,gópphầnnângcaovịthếsángtạovàvănhóacủaViệtNamtrongthờiđạisố.
Từkhóa:ápphíchkỹthuậtsố,ngônngữthịgiác,chuyểnđổisố,thiếtkếđồhọa,chứcnăng
truyềnthông,bảnsắcvănhóaViệt
1
TrườngCaoĐẳngFPTPolytechnic
I.Đặtvấnđề
Từcuốithếkỷ19,ápphíchđãgiữ
vaitròquantrọngnhưmộtcôngcụtruyền
thông trực quan phổ biến trong cáclĩnh
vực chính trị, tuyên truyền, quảng cáo
vànghệthuậtthịgiác.Vớikhảnăngkết
hợphìnhảnh,chữvàmàusắc,ápphích
truyềnthốngintrêngiấytừnglàphương
tiệntruyềntảithôngđiệphiệuquảtrong
khônggiancôngcộng.
678
Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ
của công nghệ số, đặc biệt là internet,
mạngxãhội,mànhìnhLED,trítuệnhân
tạo(AI)vàthựctếtăngcường(AR/VR)
đãlàmthayđổicănbảnngônngữthịgiác
vàchứcnăngtruyềnthôngcủaápphích.
Ápphíchkỹthuậtsốkhôngcòngiớihạn
tronghìnhthứctĩnhmàtrởthànhphương
tiệntươngtácđachiều,nơicôngchúngcó
thểthamgiavàđồngsángtạonộidung.
Trước sự biến đổi đó, bài viếttập trung
phântíchquátrìnhtáicấutrúcngônngữ
thịgiácvàchuyểnđổichứcnăngtruyền
thôngcủaápphíchtrongthờiđạisố,đồng
thờiđềxuấtgiảiphápvàđịnhhướngphát
triểnhệsinhtháiápphíchsốgắnvớivăn
hóaViệtNam.Nghiêncứunàygópphần
bổsungcơsởlýluậnchongànhthiếtkế
đồ họa và còn cógiá trị thực tiễn trong
việcđịnhhướngđàotạo,sángtạovàứng
dụngtrongbốicảnhtruyềnthônghiệnđại.
II.Cơsởlýthuyết
2.1.Kháiniệmvàphạmvi
2.1.1.Kháiniệmápphích
Trong đề tài “Yếu tố đồ hoạ trên
posterquảngcáophimViệtNamtừnăm
1975đếnnay”(2017)củatácgiảNguyễn
Thị Minh Thi, Luận văn thạc sĩ trường
Đại học Mỹ thuật Công nghiệp có viết
“Áp phích” trong tiếng Anh nghĩa là
Poster,TiếngPháplà“Ache”.Vậythì
Posterhaycòngọilàápphíchlàmộtloại
ấn phẩm. Mục đích của Poster là tuyên
truyền,thôngbáo,quảngcáochomộtsự
kiệnhaychiếndịchquảngbásảnphẩm”
[4,tr.22].
Trong cuốn “Poster quảng cáo
thương mại” (2021) của tác giả Nguyễn
ThịViệtHàcóđưarakháiniệmápphích
“Posterhaybíchchương,ápphíchlàmột
ấnphẩmkíchthướclớncóthôngtin,vừa
cótínhnghệthuật,đượcthiếtkếbằngcác
thủpháptạohìnhcótínhthẩmmỹ,nhằm
mụcđíchtruyềnđạtđếnngườixemqua
thịgiácnhữngthôngtinchínhvềmộtsản
phẩm,mộtsựkiệnhaymộtvấnđề…”[2,
tr.26].
Nhưvậy, ápphích(poster) làhình
thứctruyềnthôngđồhọakíchthướclớn,
sửdụnghìnhảnh,chữvàmàusắcnổibật
đểtruyềntảithôngđiệpnhanhchóng,ấn
tượng.Với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu,
ápphíchđượcdùngphổbiếntrongquảng
cáo, tuyên truyền và giới thiệu sự kiện,
gópphần quan trọngvào hoạt độngvăn
hóavàtruyềnthôngxãhội.
2.1.2.Kháiniệmngônngữthịgiác
Ngôn ngữ thị giác của áp phích
haycòngọilàngônngữthiếtkếđồhoạ,
trongđềtài“Ngônngữthiết kếđồ hoạ
trong áp phích tuyên truyền chống đại
dịch Covid” (2021) của thạcsĩ Nguyễn
ThịMaiSương,Luậnvănthạcsĩtrường
ĐạihọcMỹthuậtCôngnghiệpcónhận
định “Các loạihình nghệ thuật đến với
côngchúngthôngqua“cửangõ”thịgiác
vàcùnghệthốngngônngữlà:hìnhkhối,
đường nét, màu sắc, không gian và bố
cục,như: kiến trúc,điêukhắc, hội hoạ,
đồ hoạ…gọi chung là nghệ thuật tạo
hình.Ngônngữđồhoạlàngônngữcủa
nghệthuậtthịgiác”[3,tr.13].
Theo cuốn sách “Nhận diện nghệ
thuậtĐồhoạđểnghiêncứu,sángtácvà
giảng dạy thiết kế đồ hoạ” (2024) của
tác giả Nhà giáo nhân dân, hoạsĩ Uyên
Huy (Huỳnh Văn Mười) “Ngôn ngữ đồ
hoạluôngắnliềnvớinghệthuậtthịgiác
quanhiềulĩnhvựcvớicáchìnhtháibiểu
hiệnquacácyếutốthịgiáccơbảnlà:Các
chấm,nét,hình,mảng.”[5,tr.27]
Từđócóthểhiểu,ngônngữthiết
kếđồhọalàhệthốngcácyếutốthịgiác
679
đượcsắpđặtcóchủđíchnhằmtruyềntải
thông điệp một cách trực quan và hiệu
quả.Đâylàhìnhthứcgiaotiếpkhônglời,
kếthợphàihòahìnhảnh,màusắc,chữ
vàđườngnétđểtạoấntượngvàcảmxúc
chongườixem.Ngônngữnàyvừamang
tínhnghệthuậtvừamangtínhkhoahọc,
giúpnhà thiếtkế truyềnđạt ýtưởngvà
giá trị thẩm mỹ một cách rõ ràng, sinh
độngvàdễtiếpnhận.
Trongkhuônkhổbàibáo,thuậtngữ
ápphíchbaogồmấnphẩmintruyềnthống
vàcácbiếnthểsốhiểnthịtrênmànhình,
bảngđiệntửngoàitrờivàmôitrườngthực
tếtăngcường.
2.2. Các dòng áp phích và đặc
trưngngônngữthịgiáctạiViệtNam
2.2.1.Ápphíchtuyêntuyền
Ngônngữthịgiáctrongthiếtkếáp
phíchđượchiểulàmộthệthốngbiểuđạt
thông tin bằng hình ảnh, màu sắc, chữ
viết,bốcụcvàcácchitiếtbổtrợnhằmvừa
tạoragiátrịthẩmmỹvừatruyềnđạtthông
điệp một cách nhanh chóng, trực diện.
Vậythìápphíchlàmộtloạiấnphẩm.Mục
đíchcủaápphíchlàtuyêntruyền,thông
báo,quảngcáochomộtsựkiệnhaychiến
dịchquảngbásảnphẩm”[2,tr.22].Trong
lịchsửpháttriển,ngônngữnàyđãđược
vậndụngkhácnhautùytheomụcđíchcủa
từngdòngápphích.ỞViệtNam,ápphích
tuyêntruyềnrađờisớmnhấtvàgắnliền
với phong trào đấu tranh cách mạng từ
thậpniên1940.Cácápphíchnàythường
in khắc bản gỗ, in oset đơn sắc hoặc
hai,bamàu,sửdụngcáchìnhtượngcách
mạng:ngườichiếnsĩ,cờđỏ,búaliềm,lửa
cáchmạng.Màuđỏvàvàngđượcưutiên
vìtínhnổibậtvàgợicảmxúcmạnhmẽ.
Loại hìnhnàymangrõchứcnăngtuyên
truyền tập thể,dùng hình ảnh đạichúng
dễnhậndiện.
Trong giai đoạn chiến tranh Việt
Nam(1955-1975),ápphíchtuyêntruyền
tiếptụcđượcsửdụngrộngrãi.MiềnBắc
vàMặttrậnDântộcGiảiphóngmiềnNam
đãpháthànhhàngloạtápphíchmàu,kế
thừa tranh cổ động, nhằm cổ vũ nhiệm
vụkhángchiếnvàcôngcuộcbảovệđất
nước.Cácápphíchnàykếthợphìnhảnh
laođộng,chiếnđấu,khôiphụcquêhương
kèmkhẩuhiệumạnhmẽ.
Hình1:Tranhchàomừngđấtnướcthống
nhất-ThụcPhi,1975.Nguồn:BảoTàng
PhụNữ
2.2.2.Ápphíchphim
Song song với đó, áp phích phim
xuất hiện khi điện ảnh Việt Nam phát
triểntừthậpniên1950.Khácvớiápphích
tuyêntruyền,loạihìnhnàyhướngđếnkể
chuyệnvàgợicảmxúccánhân.Hìnhảnh
nhân vật chínhthường được đặt ởtrung
tâm,phíasaulàbốicảnhgợitảnộidung
phim.Cáchọasĩsửdụnggammàutương
phản mạnh, kết hợp ánh sáng và bóng
tốiđểtăng chiềusâu, trongkhi chữvẫn
thườngđượcvẽtay,mềmmại,linhhoạt,
hòavàobốcụcchung.
680
Hình2:Ápphíchphim“NgườiCộngsản
trẻtuổi”(1971)
Nguồn:ÁpphíchphimđiệnảnhViệtNamTheo
dònglịchsử[6,tr.53]
ĐếncuốithếkỷXXvàđầunhững
năm2000,khithiếtkếsốđượcápdụng,áp
phíchphimbắtđầukếthợpảnhchụpdiễn
viênvớicáchiệuứngánhsáng,gradient
kỹthuậtsố,đánhdấusựchuyểntiếptừáp
phíchintruyềnthốngsanggiaiđoạnchịu
tácđộngcủacôngnghệsố.
2.2.3.Ápphíchquảngcáothươngmại:
Trong khi đó, áp phíchquảng cáo
sảnphẩmthươngmạipháttriểnmạnhtừ
thờikỳ Đổi mới và đặcbiệt bùng nổ từ
nhữngnăm1988-2000.Banđầu,cáchình
ảnhquảngcáothườngxuấthiệntrênbáo
chí,tạpchí,dướidạngminhhọa,sauđó
lanrộngthànhcácápphíchngoàitrời.
Đếnthậpniên2000,khicạnhtranh
thươngmạigiatăng,ápphíchquảngcáo
sản phẩm chuyển hướng sang thể hiện
sảnphẩmbằnghìnhảnhchânthực,màu
sắctươisáng,kếthợpvớingườimẫutrẻ
trung nhằm gắn sản phẩm với lối sống
hiệnđại.Typographytronggiaiđoạnnày
dầnchuyểntừchữvẽtaysangfontinkỹ
thuật số, rõ ràng và dễ đọc, còn bố cục
thườngnhấnmạnhlogo,sloganngắngọn
vàthôngđiệpthươnghiệu.
Hình3:Ápphíchquảngcáosảnphẩm
thươngmại(2000-2018)
Nhưvậymỗidòngápphíchtừtuyên
truyền chính trị- xã hội,quảngbáphim
ảnh, cho đến quảng cáo thương mại đều
hìnhthànhvàpháttriểnnhữngđặctrưng
riêng biệt,phù hợp với bối cảnh lịch sử,
nhu cầu xã hộivàmụctiêu truyền thông
củatừnggiaiđoạn.Ápphíchtuyêntruyền
nổibậtvớihìnhảnhgiàutínhbiểutượng,
màu sắc tương phản mạnh và khẩu hiệu
ngắn gọn, nhằm khơi dậy tinh thầnđoàn
kết,cổvũýchíkhángchiếnvàxâydựng
niềmtintậpthể.Ápphíchphimảnhlạichú
trọngvàoviệckhắchọanhânvậttrungtâm,
sửdụngánhsáng,màusắcvàchữđểgợi
mởnộidungvàcảmxúccủatácphẩmđiện
ảnh, đồng thời thu hút khán giảđến rạp.
Trongkhiđó,ápphíchquảngcáothương
mại phát triển mạnh từ thời kỳ Đổimới,
gắnvớihìnhảnhsảnphẩmrõnét,màusắc
tươisáng,ngườimẫuđạidiệnchophong
cáchsốnghiệnđại,cùngkhẩuhiệusúctích
nhằmthuyếtphụcngườitiêudùng.
2.3.Cơchếtácđộngcủacôngnghệ
sốtớicấutrúcngônngữthịgiácvàchức
năngtruyềnthôngcủaápphích.
Trongthờiđạisố,ngônngữthịgiác
củaápphíchđãđượctáicấutrúctoàndiện.
Từhìnhthứcintĩnhtruyềnthống,ápphích
681
nay trở thành phương tiện đa hình thái,
kếthợp thiếtkế đồ hoạ chuyển động, đồ
họa3D,AR/VRvàcáchiệuứngánhsáng,
chuyểnđộng,tươngtácdữliệu.Màusắc,
bố cục và typography đều linh hoạthơn,
chophépngườixemthamgiatrựctiếpvào
trảinghiệmthịgiác.NhờứngdụngAIvà
dữliệulớn,nộidungápphíchcóthểthay
đổi theo thời gian, địa điểm hoặc người
dùng,mangtínhcánhânhóacao.
Sựchuyểnđổinàykéotheobiếnđổi
chứcnăngtruyềnthông:ápphíchtừcông
cụtruyềnthôngmộtchiềutrởthànhnền
tảngtươngtácđachiều,nơicôngchúng
cóthểchiasẻ,phảnhồivàđồngsángtạo
nội dung. Trên các nền tảng số và màn
hình LED đô thị, áp phích kỹ thuật số
khôngchỉ là ấn phẩm quảng bámà còn
là biểutượnggiaothoagiữanghệthuật,
truyềnthôngvàcôngnghệ,phảnánhxu
hướnghộinhậpcủathiếtkếđồhọatrong
kỷnguyênsố.
III. Phương pháp, vật liệu
nghiêncứu
3.1.Phươngphápnghiêncứu
Nghiêncứuđượctriểnkhaiquaba
phươngphápchính:tổngquankháiniệm
họcthuậtcóhệthống,phântíchsosánhvà
nghiêncứutrườnghợp.
Trướchết,tổngquankháiniệmhọc
thuậtcóhệthốngđượcthựchiệnđểxây
dựngnềntảnglýthuyếtvàbốicảnhthực
tiễnchochủđềápphíchtrongmôitrường
số,vớicáctàiliệuđượcchọnlọctừnguồn
họcthuậtchínhthốngliênquanđếnngôn
ngữthịgiác.
Tiếp theo, phântích so sánh được
dùngđểđốichiếuápphíchintruyềnthống
và ápphích kỹthuậtsố trên haiphương
diện: ngôn ngữ thị giác (hình ảnh, màu
sắc, bố cục, chữ) và chức năng truyền
thông(mụctiêu,cáchtiếpnhận,mứcđộ
tươngtác).
Cuốicùng,nghiêncứutrườnghợp
được lựa chọn dựa trên tính tiêu biểu,
mứcđộảnhhưởngvàkhảnăngtruyxuất
tưliệu,baogồmcácvídụtrongnước(áp
phíchtươngtác,quảngcáo3D,chiếndịch
truyềnthôngsố)vàquốctế(ápphíchcó
sửdụngcôngnghệkỹthuậtsố,AR,LED).
Tất cả được phân tích trong khuôn khổ
học thuật,trích dẫnđầyđủ vàđốichiếu
vớikhunglýthuyếtđãxáclập.
3.2.Dữliệuminhhọa
Dữliệuminhhọađượctổnghợptừ
tưliệuhìnhvàmôtảtrườnghợptrongbản
thảogốc,đồngthờiđượcsànglọclạitheo
tiêuchítínhtiêubiểucholuậnđiểm,tính
đạidiệnchogiaiđoạnhoặcxuhướng,chất
lượng hình ảnh vàsự rõràng vềnguồn.
Cáchìnhcònlại,tuycógiátrịthamkhảo
nhưngtrùnglặpvềthôngtinhoặcchưađạt
chuẩnkỹthuật,đượcchuyểnsangPhụlục
đểbảođảm mạchluậngọnvà tậptrung
trongthânbài.Mỗihìnhđượcchuẩnhóa
chúthíchgồmtêntácphẩmhoặcsựkiện,
năm,địađiểm,tácgiảhoặcđơnvịsởhữu,
nguồntríchdẫn.Vềkỹthuật, hìnhđược
hiệuchỉnhởmứctốithiểunhằmbảotoàn
tínhxácthực,chuyểncùnghệmàusRGB,
địnhdạngthốngnhấtvàdunglượngphù
hợpchoxuấtbản;đồngthờibổsungmô
tảthaythếchophiênbảnsốđểtăngkhả
năngtiếpcận.Cáchtổchứcnàyvừaduy
trìtínhminhchứngtrựcquanchocáclập
luậnchính,vừađảmbảotổngthểbàiviết
súctíchvàtuânthủcấutrúccủatạpchí.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1. Sự tái cấu trúc ngôn ngữ
thịgiác trongthiết kếápphíchthờikỳ
chuyểnđổisố
4.1.1.Vềhìnhảnh
Ngôn ngữ thị giác của áp phích
trongbốicảnhchuyểnđổisốđãtrảiqua