Đẻ chỉ huy
I. ÐỊNH NGHĨA
• Là một cuộc đẻ do người thầy thuốc sản khoa khởi động và điều khiển bằng
cách dùng oxytocin truyền tĩnh mạch để chỉ huy các cơn co nhằm gây chuyển
dạ.
II. CHỈ ÐỊNH
• Mẹ bị bệnh mà thai lớn; càng lớn càng đe dọa tính mạng của mẹ (bệnh tim,
thận, phổi, nhiễm độc thai nghén).
• Thai quá ngày sinh, hết tuần thứ 41
• Vỡ ối non. Vỡ ối sớm mà cơn co tử cung thưa, yếu.
III. CHỐNG CHỈ ÐỊNH
1. Bất tương xứng giữa xương chậu và thai nhi (khung chậu hẹp, khung chậu lệch,
thai quá to).
2. Bất thường ở cổ tử cung: dị dạng, có nhân xơ, có sẹo mổ đẻ cũ, sẹo bóc nhân sơ
cũ
3. Không phải là ngôi đầu.
4. Có dấu hiệu suy thai.
IV. CHUẨN BỊ
1. Cán bộ chuyên khoa
• Bác sĩ hoặc y sĩ chuyên khoa Phụ sản.
2. Phương tiện.
• Kim dài 15cm vô khuẩn để chọc ối.
• 1 đôi găng vô khuẩn. Kim và dây truyền vô khuẩn.
• Thuốc oxytocin 5 UI. Dung dịch glucose 5%.
• Phiếu theo dõi tiêm truyền và hồ sơ theo dõi tim thai, cơn co tử cung, độ mở cổ
tử cung, toàn trạng mẹ và tiến triển của thai.
• Chỉ được tiến hành gây đẻ chỉ huy tại cơ sở có phẫu thuật.
3. Sản phụ.
• Ðược giải thích.
• Ðược khám lại đánh giá tình trạng thai, cổ tử cung, ngôi thai bằng chỉ số
Bishop.
Ðiểm Ðộ mở (cm) Ðộ xóa ( % ) Ðộ lọtMật độ tử cung Hướng cổ tử cung
0 Ðóng 0 – 30 -3 Chắc Sau
1 1 – 2 40 – 50 -2 Trung bình Giữa
2 3 – 4 60 – 70 -1 Mềm Trước
3 5 80 – 100 +1, +2
Nếu chỉ số Bishop bàng và trên 4 có thể cho đẻ chỉ huy
V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
1. Bấm ối.
• Nếu cổ tử cung đã mở hoặc hé mở, người đẻ con rạ và ngôi có khả năng lọt đẽ
thì chỉ cần bấm ối, xé rộng màng ối cho đầu xuống, tì vào cổ tử cung tiếp đó
kích thích bằng oxitocin để gây co cơn.
• Cho 5 đơn vị oxytocin pha vào 500ml dung dịch glucose 5%, truyền nhỏ giọt
tĩnh mạch chậm, liều lượng lúc đầu 10 - 15 giọt/phút sau đó theo dõi cơn co và
điều chỉnh số giọt để đạt được số cơn co trong một phút theo yêu cầu, tốt nhất
là 3 cơn co trong một phút. Phương pháp này cho phép ta có thể điều chỉnh
được cơn co tử cung nhịp nhàng phù hợp với các giai đoạn sinh lý của chuyển
dạ.
• Ngoài ra, tùy tình hình của cuộc đẻ chỉ huy nếu cơn co mau cho oxytocin chảy
chậm hoặc có thể phối hợp với những thuốc giảm co có tác dụng làm mềm cổ
tử cung.
• Những thuốc giảm co có thể kìm hãm trung tâm hô hấp của thai nhi, vì vậy chỉ
nên dùng khi cổ tử cung đã mở 5-6 cm, thai có khả năng lọt và sổ trong một
thời gian ngắn.
• Cuộc đẻ chỉ huy được coi là có kết quả khi cơn co đều đặn, tim thai tốt, ngôi lọt
và cổ tử cung mở hết, có thể cho đẻ đường dưới nhẹ nhàng và lấy ra một thai
nhi khỏe mạnh.
VI. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN
1. Theo dõi.
• Tim thai, cơn co tử cung, độ mở cổ tử cung, độ lọt của ngôi để có thái độ xử lý
kịp thời.
• Nếu thai suy, phải ngừng đẻ chỉ huy, phẫu thuật để cứu thai.
• Nếu cơn co tử cung quá thưa, nhẹ, tăng số giọt truyền. Nếu quá mạnh, mau thì
giảm lưu lượng truyền và có thể sử dụng giảm co tử cung.
• Nếu ngôi không lọt, cổ tử cung không mở, cuộc đẻ chỉ huy kéo dài qúa 6 giờ
mà không tiến triển tốt thì phải coi là cuộc đẻ chỉ huy thất bại và phải phẫu
thuật lấy thai.
2. Xử lý.
• Tai biến có thể lặp lại là suy thai gây ngạt hay tử vong cho thai do theo dõi cuộc
đẻ chỉ huy không tốt,can thiệp muộn.
• Hiếm gặp hơn cả là vỡ tử cung do truyền oxytocin gây cơn co mau, mạnh mà
không điều chỉnh lưu lượng truyền, do không theo dõi sát: phải phẫu thuật ngay
để cứu mẹ và con.