TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
KHOA SƯ PHẠM
GIÁO TRÌNH
(Lưu hành nội bộ)
GIAO TIẾP SƯ PHẠM
Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Hằng
MỤC LỤC
Trang
PH2N 1. NH5NG V7N Đ8 CHUNG V8 GIAO TIẾP SƯ PHẠM.................................5
1. KHÁI NI:M GIAO TIẾP V; GIAO TIẾP SƯ PHẠM................................................5
1.1. Cch tip cn hin tưng giao tip.................................................................................5
1.2. Khi nim giao tip......................................................................................................15
1.3. Giao tip vi tư cch mt hot đng............................................................................18
1.4. Nh$ng quy lut tâm l* giao tip....................................................................................21
1.5. Khi nim v+ giao tip sư phm...................................................................................29
1.6. Cc giai đon c/a qu tr0nh giao tip sư phm.............................................................32
2. NH5NG PHƯƠNG DI:N C>A GIAO TIẾP SƯ PHẠM..........................................34
2.1. M2c đ*ch c/a giao tip sư phm...................................................................................34
2.2. Ni dung c/a giao tip sư phm...................................................................................35
2.3. Ch4c năng c/a giao tip sư phm.................................................................................37
2.4. Hai m8t c/a giao tip sư phm.....................................................................................39
2.5. Phong cch giao tip sư phm......................................................................................39
2.6. Cc phương tin giao tip sư phm..............................................................................43
2.7. Đ8c trưng c/a giao tip sư phm..................................................................................50
2.8. Cc nguyên t>c giao tip sư phm................................................................................50
2.9. K? năng giao tip sư phm............................................................................................53
3. NH5NG YẾU TB CHI PHBI GIAO TIẾP SƯ PHẠM..............................................61
3.1. M2c tiêu gio d2c.........................................................................................................61
3.2. Đ@i tưng giao tip sư phm........................................................................................61
.3.2.1. Đ c đi m phát tri n ngôn ng h c sinhặ ể ể ữ ở ọ .............................................................61
3.3. Cc kiBu kh* chCt vD đ8c trưng giao tip......................................................................62
3.4. B@i cFnh giao lưu qu@c t hin nay..............................................................................63
PH2N 2 PHÁT TRIDN NĂNG LFC GIAO TIẾP SƯ PHẠM................................64
1. SF PHÁT TRIDN NĂNG LFC NHGN THHC TRONG GIAO TIẾP SƯ PHẠM..64
1.1. Nhn bit trng thi cFm xIc........................................................................................64
1.2. Nhn bit J đKnh, thi đ..............................................................................................64
2. PHÁT TRIDN NĂNG LFC L;M CH> BẢN THÂN TRONG GIAO TIẾP SƯ
PHẠM..................................................................................................................................65
2.1. KM năng tN nhn th4c...................................................................................................65
2.2. K? năng xc đKnh gi trK................................................................................................65
2.3. K? năng kiBm sot cFm xIc..........................................................................................66
2.4. K? năng 4ng phO vi căng thPng..................................................................................67
2.5. K? năng thB hin sN tN tin.............................................................................................67
2.6. K? năng thB hin sN kiên đKnh.......................................................................................68
3. PHÁT TRIDN NĂNG LFC ĐI8U KHIDN QUÁ TRÌNH GIAO TIẾP SƯ PHẠM 68
3.1. SR d2ng phương tin giao tip.....................................................................................68
3.2. GiFi quyt xung đt......................................................................................................69
3.3. T0m kim sN hS tr.......................................................................................................70
3.4. TT ch@i..........................................................................................................................70
4. PHÁT TRIDN CÁC KK NĂNG GIAO TIẾP SƯ PHẠM............................................71
4.1. Cc giai đon h0nh thDnh k? năng.................................................................................71
4.2. H0nh thDnh cc k? năng giao tip sư phm cUn thit.....................................................72
5. HNG DỤNG GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUBNG SƯ PHẠM..................................82
5.1. Khi nim v+ t0nh hu@ng sư phm................................................................................82
5.2. Nguyên t>c giFi quyt t0nh hu@ng sư phm..................................................................87
5.3. Cc thDnh t@ tâm l* cơ bFn tham gia qu tr0nh giFi quyt t0nh hu@ng sư phm............89
5.4. K? năng giFi quyt t0nh hu@ng sư phm.......................................................................91
5.5. BDi tp thNc hDnh giFi quyt mt s@ t0nh hu@ng sư phm............................................93
6. TEST HNG XỬ SƯ PHẠM...........................................................................................93
7. NH5NG TÌNH HUBNG SƯ PHẠM THƯỜNG GẶP................................................93
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................................94
LỜI NÓI Đ2U
Giao tiếp sư phạm là hoạt động đặc trưng của người giáo viên, kết quả dạy học và
giáo dục phù thuộc phần lớn vào năng lực sư phạm đặc biệt là năng lực giao tiếp sư phạm
của giáo viên. Do vậy, từ trước tới nay các trường Đại học sư phạm cũng như các khoa sư
phạm của các trường Đại học đều quan tâm phát triển năng lực giao tiếp sư phạm cho
sinh viên. Cũng đã có nhiều tài liệu viết về giao tiếp sư phạm, mỗi tài liệu tiếp cận vấn đề
dưới nhiều góc độ khác nhau. Giáo trình giao tiếp sư phạm được biên soạn theo hướng
tiếp cận phát triển năng lực giao tiếp sư phạm cho sinh viên – hướng tiếp cận phù hợp với
xu hướng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục đại học hiện nay
Trong khi biên soạn, nhóm tác giả đã tiếp thu, kế thừa có chọn lọc nhiều tài liệu hiện
có trong và ngoài nước, đồng thời mạnh dạn mở rộng, bổ sung nhiều vấn đề hiện đại mang
tính cập nhật những thông tin mới nhất về lĩnh vực giao tiếp, như: Những vấn đề chung về
giao tiếp, giao tiếp sư phạm, phát triển năng lực giao tiếp sư phạm… cho nên giáo trình
này là tài liệu tham khảo bổ ích đối với cán bộ giảng dạy, sinh viên sư phạm.
Trong quá trình biện soạn giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót nhất định, mong
nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp và độc giả
Xin chân thành cảm ơn.
PH2N 1. NH5NG V7N Đ8 CHUNG V8 GIAO TIẾP SƯ PHẠM
1. KH^I NIỆM GIAO TI_P VÀ GIAO TI_P SƯ PHbM
1.1. Cch tip cn hin tưng giao tip
1.1.1. Hiện tượng giao tiếp
a. Mt s@ nghiên c4u v+ giao tip c cc nưc phương Tây
VCn đ+ giao tip tT lâu đd đưc cc nhD trit hec quan tâm nghiên c4u:
Thgi ch đi, hai nhD trit hec lSi lc Hy Lp lD Xôcơrat(470 - 399 TCN) vD Platon
(428 - 437 TCN) đd nOi đn đ@i thoi như lD sN giao tip cO tr* tu, phFn nh m@i quan h
con ngưgi - con ngưgi, lD nơi bc l đgi s@ng tâm hnn c/a mSi con ngưgi.
Leona Devinci (1452 - 1512) đd mô tF sN giao tip gi$a mq vD con thông qua nh$ng
b4c tranh nhi ting.
Th kr XVIII, M.P. Kemxtexlokis - nhD trit hec HD Lan trong bDi tiBu lun “Mt b4c
thư v+ con ngưgi vD cc quan h c/a nO vi ngưgi khc”, cO vit: tri tim vD lương tâm con
ngưgi chr bc l khi ngưgi Cy cung s@ng vD giao tip vi nh$ng ngưgi khc.
Đn th kr XIX, nhD trit hec Đ4c Ludwig Andrenas Feuerbach (1804- 1872) vit:
“BFn chCt con ngưgi chr biBu hin trong giao tip, trong sN th@ng nhCt gi$a con ngưgi vi
con ngưgi, trong sN th@ng nhCt dNa trên t*nh hin thNc c/a sN khc bit gi$a tôi vD bn”.
Gi$a th kr XIX, C.Mc vD Ph.Awngghen lD hai nhD trit hec duy vt bin ch4ng- lKch
sR đd nêu ra nh$ng pht hin quan treng liên quan đn giao tip khi nghiên c4u lKch sR pht
triBn c/a xd hi loDi ngưgi vD đưa ra kt lun: Mt trong hai đi+u kin quyt đKnh đB bin
vưn ngưgi thDnh ngưgi ch*nh lD giao tip bxng ngôn ng$ (đi+u kin kia lD lao đng).
C.Mc (1818- 1883) khPng đKnh: Giao tip lD nhu cUu xd hi c/a con ngưgi vD nO trc thDnh
phương tin quan treng trong cuc s@ng mSi con ngưgi. “... Giao tip vi nh$ng ngưgi
khc đd trc thDnh kh* quan biBu hin sinh hot c/a tôi vD mt trong nh$ng phương th4c
chim h$u sinh hot c/a con ngưgi... Thông qua giao tip vi ngưgi khc mD co thi đ vi
ch*nh bFn thân m0nh, mSi ngưgi tN soi m0nh. Con ngưgi chr trc thDnh con ngưgi khi cO
nh$ng quan h hin thNc vi ngưgi khc, cO quan h trNc tip vi nh$ng ngưgi khc” (BFn
thFo Kinh t - Trit hec). Ông nhCn mnh: “SN pht triBn c/a mt c thB ph2 thuc nhi+u
vDo sN pht triBn c/a nhi+u c thB khc mD nO đd giao tip trNc tip hay gin tip”. Như
vy, thông qua giao tip, con ngưgi đt đn mt s@ hiBu bit vi nhau, hec cch b>t chưc
lzn nhau, Fnh hưcng lzn nhau, xây dNng l{ng tin, t0m hiBu v+ bFn thân vD cch nhn th4c
v+ con ngưgi. Nh$ng ngưgi giao tip cO hiu quF lD bit cch lDm th nDo đB tương tc vi
ngưgi khc linh hot, kh|o l|o vD cO trch nhim nhưng vzn không đnh mCt nh$ng nhu
cUu riêng vD sN toDn vqn c/a nO.
HoDng đ FrederickII - cai trK đ qu@c La Md trong th k? XIII - ông mu@n bit ngôn
ng$ nDo đưc dung khi nhân loi đưc h0nh thDnh c buhi b0nh minh loDi ngưgi, ting Do
Thi, Hy Lp hay Latinh? Ông đd ra lnh lDm mt thR nghim, trong đO t0nh hu@ng ban
đUu đưc to ra cDng sm, cng t@t. Mt nhOm cc tr~ sơ sinh ra cho đn khi cO thB nOi