1
UBND TỈNH GIA LAI
TRƢỜNG CAO ĐẲNG GIA LAI
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC/MÔ ĐUN: QUẢN LÝ CỎ DẠI
NGÀNH/NGHỀ: BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số: 943/QĐ-TCĐGL ngày 25 tháng 10
năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Gia Lai)
Gia Lai, năm 2022
2
LỜI NÓI ĐẦU
Nước Việt Nam là một nước nằm trong khu vực có khí hậu nóng ẩm, thuận
lợi cho sự phát triển đa dạng của các loại cỏ dại và thảm thực vật, trong đó có loại
cho con người và loại mọc tự nhiên. Cỏ dại tự nhiên rất đa dạng, phát triển tốt ở
rất nhiều điều kiện khác nhau và nó ảnh hưởng năng suất lao động, chất lượng,
sản lượng của nhiều loại cây trồng nếu chúng không được quản lý tốt.
Trong khuôn khổ thời lượng giảng dạy hạn chế, nên các thông tin trong giáo
trình này được viết chủ yếu là những kiến thức cơ bản về cỏ dại trong sản xuất
nông nghiệp và được sắp xếp có hệ thống nhằm giúp sinh viên dễ dàng học tập và
có thể áp dụng một cách hiệu quả những kiến thức học được trong tài liệu này vào
thực tế sản xuất.
Trên đây là các nội dung chính được trình bày trong giáo trình này, mặc dù
đã cố gắng thu thập nhiều nguồn tài liệu trong và ngoài nước nhưng các thông tin
có thể chưa đầy đủ và chưa đáp ứng được nhu cầu thông tin của đa số đọc giả. Do
đó tài liệu này chắc chắn còn nhiều thiếu sót, rất mong nhận được nhiều ý kiến
đóng góp quý báu của bạn đọc để tài liệu này ngày càng được hoàn thiện hơn.
3
MỤC LỤC
BÀI 1: ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA CỎ DẠI ....................................................................... 5
CHƢƠNG 1: HIỂU BIẾT CHUNG VỀ CỎ DẠI ................................................................... 5
1.1 KHÁI NIỆM VỀ CỎ DẠI ..................................................................................................... 5
1.2. VAI TRÒ CỦA CỎ DẠI TRONG SẢN XUẤT VÀ ĐỜI SỐNG ....................................... 5
CHƢƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM CỦA CỎ DẠI .................................................................................. 9
2.1. PHÂN LOẠI CỎ DẠI .......................................................................................................... 9
2.2. SINH SẢN CỦA CỎ DẠI .................................................................................................. 16
2.3 SỰ PHÁT TÁN CỦA CỎ DẠI ........................................................................................... 19
2.4. KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU CỦA CỎ DẠI TRONG MÔI TRƢỜNG SỐNG ................ 19
2.5. KHẢ NĂNG SINH TỒN CỦA CỎ DẠI ........................................................................... 22
2.6. CÁC CON ĐƢỜNG LAN TRUYỀN CỦA CỎ DẠI ........................................................ 24
2.7. CÁC BIỆN PHÁP NGĂN NGỪA CỎ DẠI ...................................................................... 26
MỘT SỐ LOÀI CỎ DẠI TRÊN LÚA ................................................................................... 31
MỘT SỐ LOÀI CỎ DẠI TRÊN CÂY TRỒNG CẠN .......................................................... 58
BÀI 2: QUẢN LÝ CỎ DẠI TỔNG HỢP ............................................................................. 102
CHƢƠNG 3 BIỆN PHÁP CANH TÁC PHÒNG TRỪ CỎ DẠI ....................................... 102
3.1. XÁC LẬP QUẦN THỂ CÂY TRỒNG CÓ CƢỜNG LỰC CÂY CON MẠNH ............ 102
3.2. KÍCH THÍCH SỰ SINH TRƢỞNG CỦA CÂY TRỒNG ............................................... 103
3.3. CÁCH GIEO TRỒNG PHÙ HỢP .................................................................................... 103
3.4. THỜI GIAN GIAN TRỒNG PHÙ HỢP .......................................................................... 103
3.5. LUÂN CANH, ĐA CANH, XEN CANH ........................................................................ 103
3.6. NHỬ CỎ ........................................................................................................................... 106
3.7. TRỒNG TRỌT PHỦ BÓNG RÂM .................................................................................. 106
3.8. BỎ HÓA MÙA HÈ .......................................................................................................... 106
3.9. LÀM ĐẤT TỐI THIỂU ................................................................................................... 107
3.10. SAN PHẲNG MẶT RUỘNG ........................................................................................ 107
3.11. CHO NƢỚC NGẬP VÀ THOÁT THỦY ...................................................................... 107
CHƢƠNG 4 KIỂM SOÁT CỎ DẠI BẰNG BIỆN PHÁP VẬT LÝ .................................. 109
4
4.1
BIỆN PHÁP THỦ CÔNG ........................................................................................... 109
4.2
PHƢƠNG PHÁP CƠ HỌC ......................................................................................... 111
4.3
BIỆN PHÁP VẬT LÝ KIỂM SOÁT CỎ DẠI ĐA NIÊN ........................................... 115
4.4
CHE PHỦ ĐẤT BẰNG VẬT LIỆU KHÔNG SỐNG ................................................ 115
4.5
ĐỐT CHÁY VÀ KHÈ LỬA ....................................................................................... 116
CHƢƠNG 5 KIỂM SOÁT CỎ DẠI BẰNG BIỆN PHÁP SINH HỌC ............................. 118
5.1
ĐỊNH NGHĨA .............................................................................................................. 118
5.2
THUỐC DIỆT CỎ SINH HỌC (bioherbicides) .......................................................... 118
5.3
CÁC LOẠI SINH VẬT DÙNG ĐỂ DIỆT CỎ ............................................................ 118
6.4
TIÊU CHUẨN THÀNH CÔNG CỦA MỘT TÁC NHÂN SINH HỌC ..................... 126
6.5
SỰ TƢƠNG TÁC GIỮA BIỆN PHÁP SINH HỌC VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHÁC ... 127
6.1
ĐỊNH NGHĨA THUỐC DIỆT CỎ .............................................................................. 128
6.2
ƢU VÀ NHƢỢC ĐIỂM CỦA BIỆN PHÁP DIỆT CỎ BẰNG HÓA CHẤT ............ 128
6.3
PHÂN LOẠI THUỐC DIỆT CỎ ................................................................................. 129
6.4
PHỔ TÁC DỤNG CỦA THUỐC DIỆT CỎ ............................................................... 132
6.5
TÍNH CHỌN LỌC CỦA THUỐC DIỆT CỎ .............................................................. 132
6.6
CÁC PHƢƠNG PHÁP ÁP DỤNG THUỐC DIỆT CỎ .............................................. 134
6.7
PHƢƠNG PHÁP ÁP DỤNG THUỐC DIỆT CỎ ....................................................... 135
Tài Liệu Tham Khảo................................................................................................................ 139
5
BÀI 1: ĐẶC TÍNH SINH HỌC CỦA CỎ DẠI
CHƢƠNG 1: HIỂU BIẾT CHUNG VỀ CỎ DẠI
Chương này cung cấp cho sinh viên các kiến thức cơ bản về cỏ dại như định nghĩa
cỏ dại, các tác hại do cỏ dại gây ra đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống của con
người, một số lợi ích do cỏ dại mang lại.
1.1 KHÁI NIỆM VỀ CỎ DẠI
Cỏ dại là cây mọc không đúng chổ hoặc mọc ở chổ không mong muốn. Là cây
mọc lên không do gieo trồng mà gây thiệt hại nhiều hơn sinh lợi. Là cây hoặc bộ phận
của cây tác hại đến những mục tiêu của con ngƣời.
Tóm lại, cỏ dại là các cây mọc không theo ý muốn trên các diện tích mà con ngƣời
tác động lên và gây tác hại đến những mục tiêu của con ngƣời. Còn cây trồng là những
cây đƣợc trồng và chăm sóc nhằm có thể tận dụng tối đa nguồn lợi thiên nhiên.
1.2. VAI TRÒ CỦA CỎ DẠI TRONG SẢN XUẤT VÀ ĐỜI SỐNG
1.2.1 Tác hại của cỏ dại
Cỏ dại có vai trò quan trọng trong việc quản lý tất cả nguồn đất và nguồn nƣớc
nhƣng chúng cũng gây thiệt hại rất lớn trong nông nghiệp. Hiện nay có nhiều loài gây hại
nhƣ: côn trùng, giun tròn, dịch bệnh, loài gặm nhấm… Tổng sản phẩm nông nghiệp bị
mất hàng năm gây ra từ nhiều loài gây hại, trong đó cỏ dại chiếm khoảng 45%, sâu bọ
30%, bệnh hại 20%, những tác nhân làm hại cây trồng khác 5%. Tuy nhiên, theo FAO
thiệt hại do cỏ dại gây ra khoảng 11,5% tổng sản lƣợng nông sản trên toàn thế giới.
Năng suất cây trồng giảm có liên quan trực tiếp với sự cạnh tranh của cỏ dại. Nói
chung, sự gia tăng 1 kg khối lƣợng cỏ dại tƣơng ứng với việc giảm 1 kg khối lƣợng cây
trồng. Cỏ dại hút chất dinh dƣỡng hiệu quả hơn cây trồng. Trong điều kiện khô hạn, cỏ
dại phát triển mạnh hơn những loại cây trồng khác. Khi không bị tác động, một vài loại
cỏ dại có thể tăng trƣởng nhanh hơn, cao hơn và ngăn chặn sự đâm chồi, mọc cành của
cây trồng. Chúng có thể lấy đi ánh sáng và ảnh hƣởng bất lợi đến quang hợp và khả năng
sản xuất của cây trồng.