BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT
TS. TRẦN DUY LIÊN
GIÁO TRÌNH
QUY HOẠCH DU LỊCH
DÀNH CHO SINH VIÊN NGÀNH
QUẢN TRỊ DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ LỮ HÀNH
(LƢU HÀNH NỘI BỘ)
Lâm Đồng, 2021
Dr. Trần Duy Liên (Ph.D. in Economics) QUY HOẠCH DU LỊCH
2 |
MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU 3
CHƢƠNG I. TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH DU LỊCH 5
1.1. Khái niệm và phân loại quy hoạch du lịch 5
1.1.1. Quan điểm và khái niệm về quy hoạch du lịch 5
1.1.2. Phân loại quy hoạch du lịch 6
1.2. Vai trò và nhiệm vụ của quy hoạch du lịch 8
1.2.1. Sự cần thiết và vai trò của quy hoạch du lịch 8
1.2.2. Nhiệm vụ của quy hoạch du lịch 10
1.3. Các nguyên tắc quy hoạch du lịch 11
1.3.1. Các nguyên tắc quy hoạch chung 11
1.3.2. Các nguyên tắc quy hoạch du lịch 12
1.4. Các phƣơng pháp nghiên cứu trong quy hoạch du lịch 13
CHƢƠNG II. NỘI DUNG QUY HOẠCH DU LỊCH 20
2.1. Xác định mục tiêu và các thành phần tham gia quy hoạch du lịch 20
2.1.1. Xác định mục tiêu của quy hoạch du lịch 20
2.1.2. Xác định các thành phần tham gia quy hoạch du lịch 23
2.2. Đánh giá các nhân tố ảnh hƣởng đến quy hoạch du lịch 25
2.2.1. Điều tra và đánh giá về tài nguyên du lịch 25
2.2.2. Điều tra và đánh giá về dân cư, KTXH và CSHT 38
2.3. Điều tra, đánh giá thực trạng kinh doanh du lịch 40
2.3.1. Nghiên cứu và đánh giá thị trường khách du lịch 40
2.3.2. Điều tra, đánh giá hiện trạng CSVCKT phục vụ du lịch 43
2.3.3. Điều tra, đánh giá nguồn nhân lực du lịch 46
2.3.4. Điều tra, đánh giá hiệu quả kinh tế ngành du lịch 47
2.3.5. Điều tra, đánh giá về đầu tư cho phát triển du lịch 47
2.3.6. Điều tra, đánh giá thực trạng tổ chức quản lý Nhà nước về du lịch 48
2.4. Xây dựng bản đồ trong quy hoạch du lịch 48
2.4.1. Mục đích, ý nghĩa và yêu cầu chung 48
2.4.2. Các bước xây dựng bản đồ 49
2.4.3. Các bản đồ trong quy hoạch du lịch 52
2.5. Dự báo và xây dựng các định hƣớng chiến lƣợc phát triển du lịch 52
2.5.1. Dự báo nhu cầu phát triển du lịch 52
2.5.2. Xây dựng định hướng chiến lược phát triển du lịch 58
2.6. Tổ chức thực hiện và đánh giá các tác động của dự án QHDL 70
2.6.1. Tổ chức thực hiện dự án quy hoạch du lịch 70
2.6.2. Đánh giá tác động từ các dự án quy hoạch du lịch 72
TÀI LIỆU THAM KHẢO 79
PHỤ LỤC 80
Dr. Trần Duy Liên (Ph.D. in Economics) QUY HOẠCH DU LỊCH
3 |
LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh hoạt động du lịch ở nước ta ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Theo số liệu của Tổng cục Du lịch Việt Nam (tính đến hết năm 2019), thì tổng số
lượt khách quốc tế đến Việt Nam lên tới trên 18 triệu lượt (tăng 16,2% so với năm
2018) và tổng số lượt khách du lịch trong nước lên tới trên 90 triệu lượt (tăng
11,5% so với năm 2018). Tuy nhiên, vào năm 2020, do ảnh hưởng của dịch bệnh
COVID-19, lượng khách du lịch nội địa giảm hơn 34,1% so với năm 2019 và
lượng khách du lịch quốc tế đến Việt Nam giảm tới gần 80% và chỉ còn khoảng
3,8 triệu lượt khách
Để đáp ứng các nhu cầu của du khách (cả trong và ngoài nước) trong tương
lai (nhất là thời gian sau khi khống chế được dịch bệnh COVID-19), thì việc phát
triển hệ thống cơ sở vật chất phục vụ du lịch cũng ngày càng gia tăng. Trong đó,
đặc biệt là phát triển mạnh các cơ sở lưu trú với các loại hình và đẳng cấp khác
nhau (từ các loại hình lưu trú bình dân cho đến các loại hình cơ sở lưu trú cao
cấp). Ngoài ra, cũng phát triển mạnh hệ thống các khu, điểm du lịch phục vụ cho
nhu cầu tham quan, giải trí, mua sắm,… của du khách.
Tuy nhiên, hoạt động du lịch cũng có những hạn chế. Điển hình là việc phát
triển các khu, điểm du lịch, các cơ sở kinh doanh du lịch (lưu trú, ăn uống, vui
chơi giải trí, mua sắm,…) còn mang tính tự phát (không có quy hoạch), việc đầu
tư phát triển du lịch còn mang tính dàn trải, nhiều dự án du lịch không có thẩm
định và đánh giá tác động đến tài nguyên, môi trường, kinh tế xã hội một cách đầy
đủ và nghiêm túc. Do vậy, để phát triển du lịch một cách bền vững, cần có các
phương án quy hoạch một cách khoa học.
Nội dung của giáo trình quy hoạch du lịch cung cấp các kiến thức cơ bản
liên quan đến bản chất, vai trò, các phương pháp và nguyên tắc trong quy hoạch
du lịch, cũng như các kiến thức liên quan đến các nội dung cơ bản trong việc thực
hiện một dự án quy hoạch du lịch.
Giáo trình quy hoạch du lịch gồm có 2 chương chính. Nội dung của chương
I chủ yếu đề cập đến các quan điểm và khái niệm về quy hoạch du lịch, sự cần
thiết, vai trò và nhiệm vụ của công tác quy hoạch du lịch. Ngoài ra, trong nội
dung của chương I còn đề cập đến các nguyên tắc quan trọng khi tiến hành một
dự án quy hoạch du lịch, cũng như các phương pháp nghiên cứu được sử dụng
trong công tác quy hoạch một dự án phát triển du lịch.
Nội dung của chương II của giáo trình tập trung vào đề cập đến các vấn đề
liên quan đến nội dung của công tác quy hoạch một dự án du lịch, như xác định
Dr. Trần Duy Liên (Ph.D. in Economics) QUY HOẠCH DU LỊCH
4 |
mục tiêu và các thành phần tham gia quy hoạch du lịch, đánh giá các nhân tố ảnh
hưởng đến quy hoạch du lịch (tài nguyên du lịch, các yếu tố dân cư, sự phát triển
kinh tế xã hội, hệ thống cơ sở hạ tầng), điều tra và đánh giá thực trạng kinh doanh
du lịch (nghiên cứu và đánh giá thị trường khách du lịch, điều tra và đánh giá hiện
trạng về: hệ thống cơ sở vật kỹ thuật phục vụ du lịch, nguồn nhân lực du lịch, hiệu
quả kinh tế du lịch, đầu tư chp phát triển du lịch, tổ chức quản lý Nhà nước về du
lịch). Ngoài ra, nội dung của chương II còn nhấn mạnh đến việc xây dựng các bản
đồ trong quy hoạch du lịch, các vấn đề liên quan đến công tác dự báo và các định
hướng chiến lược phát triển du lịch, cũng như công tác tổ chức thực hiện các dự
án quy hoạch du lịch và quan trọng là đánh giá tác động của các dự án quy hoạch
du lịch đến tài nguyên và môi trường, đến kinh tế - xã hội.
* *
*
Dr. Trần Duy Liên (Ph.D. in Economics) QUY HOẠCH DU LỊCH
5 |
CHƢƠNG I
TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH DU LỊCH
1.1. Khái niệm và phân loại quy hoạch du lịch
1.1.1. Quan điểm và khái niệm về quy hoạch du lịch
Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Quy hoạch (2017), quy hoạch được
định nghĩa như sau: “Quy hoạch là việc sắp xếp, phân bố không gian các hoạt
động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh gắn với phát triển kết cấu hạ tầng, sử
dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường trên lãnh thổ xác định để sử dụng hiệu quả
các nguồn lực của đất nước phục vụ mục tiêu phát triển bền vững cho thời kỳ xác
định”.
Như vậy, trong định nghĩa về quy hoạch có 3 điểm cần chú ý: không gian,
lĩnh vực hoạt động và thời gian. Do vậy, quy hoạch cũng được phân loại dựa vào
các căn cứ sau :
Thứ 1. Căn cứ vào không gian lãnh thổ, quy hoạch phân thành :
- Quy hoạch tổng thể quốc gia là quy hoạch ở cấp quốc gia mang tính chiến
lược về phân vùng và liên kết vùng; hệ thống đô thị và nông thôn, kết cấu hạ tầng
kỹ thuật và xã hội, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó vơi thiên tai
và biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.
- Quy hoạch vùng là quy hoạch cụ thể hóa quy hoạch tổng thể quốc gia ở
cấp vùng về hệ thống đô thị và phân bố dân cư nông thôn, xây dựng vùng liên
tỉnh, kết cấu hạ tầng, đất đai, nguồn nước các lưu vực sông, sử dụng tài nguyên,
bảo vệ môi trường trên cơ sở kết nối các ngành, các tỉnh.
- Quy hoạch tỉnh (hay thành phố trực thuộc Trung ương – đơn vị hành
chính tương đương cấp tỉnh) là quy hoạch cụ thể hóa quy hoạch tổng thể quốc gia
ở cấp tỉnh về hệ thống đô thị và phân bố dân cư nông thôn, hạ tầng kỹ thuật, xã
hội, đất đai, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường trên cơ sở kết nối quy hoạch
cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn.
Ngoài ra, còn có các dự án qui hoạch nhỏ hơn (cấp huyện,xã, thôn).
Thứ 2. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, quy hoạch phân thành :
- Quy hoạch ngành (một hoạt động kinh tế xã hội cụ thể nào đó) và có thể
là ở cấp quốc gia hoặc mang tính địa phương. Như, quy hoạch ngành ở cấp quốc
gia là quy hoạch ơ câp quôc gia c ụ thể hóa quy hoạch tổng thể quốc gia theo
ngành và liên kết giữa các ngành, các vùng.