BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
Chủ biên: TS. LÊ THỊ HẢI HÀ
BÀI GIẢNG
VĂN HÓA DU LỊCH
HÀ NỘI – 2025
BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI
BÀI GIẢNG
VĂN HÓA DU LỊCH
Ban biên soạn:
Chủ biên : TS. Lê Thị Hải Hà
Thành viên : TS. Nguyễn Thị Huế
ThS. Khuất Hương Giang
HÀ NỘI – 2025
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC ........................................................................................................................i
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................. 1
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VĂN HÓA DU LỊCH .......................... 2
1.1. Những vấn đề về văn hóa ......................................................................................... 3
1.1.1. Khái niệm văn hoá ................................................................................................. 3
1.1.2. Đặc trưng của văn hoá ........................................................................................... 6
1.1.3. Cấu trúc của văn hoá ............................................................................................. 8
1.1.4. Chức năng của văn hoá ........................................................................................ 15
1.1.5. Vai trò của văn hoá đối với xã hội và con người ................................................. 16
1.1.6. Sự đa dạng văn hoá và bản sắc văn hoá .............................................................. 18
1.2. Khái quát văn hóa du lịch ....................................................................................... 20
1.2.1. Khái niệm văn hoá du lịch ................................................................................... 21
1.2.2. Bản chất của văn hoá du lịch ............................................................................... 22
1.2.3. Các yếu tố cấu thành văn hoá du lịch .................................................................. 23
1.2.4. Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch .................................................................. 25
1.2.5. Chức năng của văn hoá du lịch ............................................................................ 26
1.2.6. Vai trò của văn hoá du lịch trong phát triển du lịch............................................. 27
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................... 30
CHƯƠNG 2: VĂN HÓA VẬT THỂ TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH ..................... 32
2.1. Kiến trúc, mỹ thuật trong phát triển du lịch ........................................................... 33
2.1.1. Khái quát về kiến trúc và mỹ thuật trong văn hoá vật thể ................................... 34
2.1.2. Các loại hình kiến trúc Việt Nam có giá trị du lịch ............................................. 35
2.1.3. Mỹ thuật trong đời sống văn hoá và phát triển du lịch ........................................ 41
2.2. Di tích lịch sử văn hóa, cảnh quan văn hóa trong phát triển du lịch ...................... 50
2.2.1. Khái niệm và phân loại ........................................................................................ 51
2.2.2. Giá trị của di tích và cảnh quan văn hoá ............................................................. 52
2.2.3. Vai trò của di tích và cảnh quan văn hoá trong phát triển du lịch ....................... 54
2.3. Ẩm thực trong phát triển du lịch ............................................................................ 55
2.3.1. Khái niệm và vai trò của ẩm thực trong văn hoá ................................................. 56
2.3.2. Đặc trưng ẩm thực Việt Nam ............................................................................... 57
2.3.3. Vai trò của ẩm thực trong du lịch ........................................................................ 58
2.3.4. Các mô hình du lịch ẩm thực tại Việt Nam ......................................................... 60
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................... 62
CHƯƠNG 3: VĂN HÓA PHI VẬT THỂ TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH ............. 64
3.1. Tôn giáo, tín ngưỡng trong phát triển du lịch ......................................................... 64
ii
3.1.1. Khái niệm tôn giáo – tín ngưỡng ......................................................................... 65
3.1.2. Các loại hình tôn giáo và tín ngưỡng ở Việt Nam ............................................... 65
3.1.3. Giá trị văn hoá của tôn giáo – tín ngưỡng ........................................................... 66
3.1.4. Vai trò của tôn giáo và tín ngưỡng trong phát triển du lịch ................................. 67
3.2. Phong tục, tập quán trong phát triển du lịch ........................................................... 68
3.2.1. Khái niệm phong tục – tập quán .......................................................................... 68
3.2.2. Các nhóm phong tục Việt Nam............................................................................ 69
3.2.3. Giá trị văn hoá của phong tục – tập quán ............................................................ 70
3.2.4. Vai trò của phong tục – tập quán trong du lịch .................................................... 71
3.3. Lễ hội trong phát triển du lịch ................................................................................ 72
3.3.1. Khái niệm và cấu trúc lễ hội ................................................................................ 72
3.3.2. Phân loại lễ hội ở Việt Nam ................................................................................. 73
3.3.3. Giá trị văn hoá của lễ hội ..................................................................................... 74
3.3.4. Vai trò của lễ hội trong du lịch ............................................................................ 75
3.4. Nghệ thuật diễn xướng truyền thống trong phát triển du lịch ................................ 76
3.4.1. Khái niệm diễn xướng truyền thống .................................................................... 76
3.4.2. Các loại hình diễn xướng truyền thống ............................................................... 77
3.4.3. Giá trị văn hoá – nghệ thuật của diễn xướng truyền thống ................................. 79
3.4.4. Vai trò của diễn xướng truyền thống trong phát triển du lịch ............................. 80
3.5. Văn hóa ứng xử trong du lịch ................................................................................. 81
3.5.1. Khái niệm văn hoá ứng xử .................................................................................. 81
3.5.2. Các chủ thể ứng xử trong du lịch ........................................................................ 83
3.5.3. Vai trò của văn hoá ứng xử trong du lịch ............................................................ 84
CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................... 86
CHƯƠNG 4: DU LỊCH VĂN HÓA VÀ CÁC LĨNH VỰC DU LỊCH VĂN HÓA ..... 88
4.1. Du lịch văn hoá ....................................................................................................... 88
4.1.1. Các khái niệm về du lịch văn hoá ........................................................................ 88
4.1.2. Đặc điểm của du lịch văn hoá.............................................................................. 89
4.1.3. Phân biệt du lịch văn hoá với các loại hình du lịch khác .................................... 96
4.2. Các lĩnh vực du lịch văn hóa .................................................................................. 97
4.2.1. Du lịch di sản văn hoá ......................................................................................... 97
4.2.2. Du lịch lễ hội ....................................................................................................... 98
4.2.3. Du lịch tâm linh ................................................................................................. 100
4.2.4. Du lịch cộng đồng (CBT) .................................................................................. 101
4.2.5. Du lịch làng nghề ............................................................................................... 102
4.2.6. Du lịch nghệ thuật – diễn xướng ....................................................................... 103
4.2.7. Du lịch ẩm thực (Gastronomy tourism)............................................................. 105
iii
4.2.8. Du lịch sáng tạo (Creative Tourism).................................................................. 106
4.2.9. Du lịch đô thị văn hoá ....................................................................................... 107
4.2.10. Du lịch văn hoá gắn với môi trường tự nhiên ................................................. 108
CÂU HỎI ÔN TẬP ..................................................................................................... 111
CHƯƠNG 5: VĂN HÓA KINH DOANH TRONG DU LỊCH .................................. 113
5.1. Kinh doanh du lịch ............................................................................................... 114
5.2. Khái niệm văn hóa kinh doanh trong du lịch ....................................................... 115
5.3. Đặc điểm của văn hóa kinh doanh du lịch ............................................................ 116
5.4. Thuộc tính của văn hóa kinh doanh du lịch .......................................................... 117
5.5. Mối quan hệ giữa văn hóa và kinh doanh trong du lịch ....................................... 123
5.6. Một số nội dung của văn hóa kinh doanh du lịch ................................................. 125
5.7. Đạo đức trong kinh doanh du lịch ........................................................................ 126
5.8. Tập quán trong kinh doanh du lịch ....................................................................... 127
5.9. Vai trò của tôn giáo, tín ngưỡng trong kinh doanh du lịch ................................... 129
5.10. Văn hóa doanh nghiệp và văn hóa doanh nhân trong kinh doanh du lịch .......... 130
5.11. Kinh doanh du lịch văn hóa ................................................................................ 134
5.12. Văn hóa kinh doanh du lịch trong hội nhập và phát triển .................................. 135
CÂU HỎI ÔN TẬP ..................................................................................................... 138
CHƯƠNG 6: VĂN HÓA QUẢN LÝ TRONG DU LỊCH .......................................... 140
6.1. Văn hóa quản lý .................................................................................................... 140
6.1.1. Khái niệm văn hoá quản lý ................................................................................ 140
6.1.2. Các yếu tố cấu thành văn hoá quản lý ............................................................... 141
6.1.3. Đặc điểm của văn hoá quản lý ........................................................................... 142
6.1.4. Vai trò của văn hoá quản lý ............................................................................... 143
6.2. Văn hóa quản lý trong du lịch .............................................................................. 144
6.2.1. Đặc thù của quản lý ngành du lịch .................................................................... 145
6.2.2. Các chủ thể quản lý du lịch ............................................................................... 146
6.2.3. Nội dung văn hoá quản lý du lịch ...................................................................... 147
6.2.4. Văn hoá quản lý nhà nước về du lịch ................................................................ 149
6.2.5. Văn hoá quản lý trong doanh nghiệp du lịch ..................................................... 150
CÂU HỎI ÔN TẬP ..................................................................................................... 152