Luận văn
Tìm hiểu thực trạng và vai trò
của hệ thống thông tin kiến
thức về nông nghiệp trong sản
xuất của người dân xã Hưng
Thuỷ - huyện Lệ Thuỷ - tỉnh
Quảng Bình
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với tiến trình hội nhập, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
(CNH,HĐH) đất nước nói chung và CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn nói
riêng đã tạo cho nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn nước ta có bước
chuyển biến sâu sắc. Cơ cấu kinh tế nông thôn có bước chuyển dịch theo
hướng giảm tỷ trọng lao động và hàng hoá trong lĩnh vực nông nghiệp, tăng
tỷ trọng lao động và hàng hoá trong lĩnh vực công nghiệp xây dựng và dịch
vụ thương mại. Nền sản xuất nông nghiệp truyền thống, lạc hậu đã dần
chuyển sang nền nông nghiệp hàng hoá, nhiều loại nông sản đã có vị trí trên
thị trường quốc tế như: gạo, tiêu, cà phê…
Những thông tin, kiến thức của nền nông nghiệp thế giới cũng như của
nền nông nghiệp trong nước sẽ có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến sự phát
triển của hệ thống sản xuất nông nghiệp, tác động trực tiếp đến người mỗi
nông dân. Trong khi đó, trình độ người nông dân còn hạn chế dẫn đến hạn chế
trong việc tiếp cận và ứng dụng các thông tin và kiến thức về nông nghiệp.
Đặc biệt là các kiến thức và thông tin về tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, về thị
trường và về các chính sách phát triển nông nghiệp của nhà nước.
Xã Hưng Thuỷ là xã nằm phía nam của huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng
Bình, là một xã nghèo bãi ngang thuộc chương trình 135 của chính phủ. Sinh
kế của đại đa số người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên,
sản xuất nông nghiệp ở đây có quy mô sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, trình
độ sản xuất còn lạc hậu, năng suất thấp, sản phẩm không có sức cạnh tranh
trên thị trường hoặc thiếu thị trường tiêu thụ do người dân thiếu các nguồn
thông tin kiến thức về nông nghiệp. Vấn đề cấp thiết hiện nay đối với địa
phương là phải xây dựng được một hệ thống kiến thức thông tin về nông
nghiệp sao cho người dân có thể tiếp cận, trao đổi, khai thác các thông tin
kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau.
Vì vậy cần có những nghiên cứu để đánh giá thực trạng và vai trò của hệ
thống thông tin và kiến thức nông nghiệp hiện có tại địa phương, từ đó sẽ
hình thành những cơ sở thực tiễn để đề ra phương hướng và giải pháp giải
quyết vấn đề trên. Đó cũng chính là lý do tôi tiến hành đề tài: Tìm hiểu thực
trạng và vai trò của hệ thống thông tin kiến thức về nông nghiệp trong sản
xuất của người dân xã Hưng Thuỷ - huyện Lệ Thuỷ - tỉnh Quảng Bình.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
Mô tả hệ thống thông tin kiến thức nông nghiệp của người dân
xã Hưng Thuỷ.
Vai trò của hệ thống thông tin kiến thức nông nghiệp trong hoạt
động sản xuất nông nghiệp của người dân qua sự nhìn nhận, đánh giá của
người dân và chính quyền địa phương.
Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và các giải pháp cho
việc phát triển hệ thống thông tin kiến thức về nông nghiệp cho người dân.
PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1. Thông tin
Thông tin (Information) là những ý tưởng, những kiến thức, những sự
kiện con người có thể hiểu biết về nó nhờ có sự trao đổi với nhau hoặc do con
người nhận biết bằng các giác quan. Thông tin là điều kiện tất yếu tạo thành
tri thức của con người [3, 14].
Thông tin là phương tiện con người dùng để giao tiếp và phát triển cộng
đồng. Thông tin thúc đẩy sự phát triển xã hội, xã hội càng phát triển nhu cầu
thông tin càng cao. Việc tận dụng các nguồn thông tin sẳn có để áp dụng vào
sản xuất, vào đời sống giúp con người rút ngắn thời gian tìm hiểu, nghiên cứu
và thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh hơn [3, 15].
Công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam đòi
hỏi tăng cường thông tin chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới đến
nông dân để nông dân áp dụng vào sản xuất nâng cao dân trí và đời sống.
* Tầm quan trọng của thông tin
Theo truyền thống, những bức thông điệp của Khuyến nông thường dựa
vào kinh nghiệm của nông dân hoặc những kết quả của công tác nghiên cứu
khoa học nông nghiệp. Ở nhiều nước, chính sách của nhà nước là rất quan
trọng đối với việc đưa ra các quyết định của nông dân, ví dụ những chính sách
về thuế, chính sách về giá cả...
* Nguồn thông tin
Là yếu tố khởi xướng việc thực hiện quá trình truyền thông tin, yếu tố
đó có thể là một cá nhân, một nhóm người hay một tổ chức. Khi sử dụng
thông tin cần quan tâm đến độ tin cậy, sự tín nhiệm và tính chính xác, mới
mẻ, hấp dẫn của thông tin [3, 15].
Người nông dân sử dụng nhiều nguồn khác nhau để thu thập thông tin và
kiến thức cho việc quản lý nông trại của họ. Những nguồn này bao gồm:
Ở những người nông dân khác
Những tổ chức Khuyến nông của nhà nước
Những tư nhân buôn bán vật tư, cung cấp tín dụng và thu mua nông
sản
Những công ty của nhà nước, văn phòng tiếp thị và nhà làm chính
sách
Những tổ chức của nông dân và các thành viên của nó
Các tạp chí nông nghiệp, đài phát thanh, vô tuyến truyền hình, và các
phương tiện thông tin đại chúng khác
Chỉ một ít nông dân có thể liên hệ trực tiếp với các nhà nghiên cứu, nhất
là ở các nước đang phát triển, nơi mà số nhà nghiên cứu tính trên số nông dân
còn ít, giao thông khó khăn và có một khoảng cách xã hội giữa họ. Nghiên
cứu chỉ thực sự có tác động đến sản xuất nông nghiệp khi có những người làm
công tác thông tin giữa các nhà nghiên cứu với nông dân. Việc thông tin
những vấn đề, những kinh nghiệm và tình hình thực tế của nông dân cho các
nhà nghiên cứu cũng là điều quan trọng để nắm được những kết quả nghiên
cứu có thực sự thích hợp và quan trọng cho sự phát triển của nông nghiệp hay
không. Sự phát triển của những kỹ thuật có ích trong một hoàn cảnh nào đó sẽ
yêu cầu một sự tổng hợp những kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau. Sự tổng
hợp này thường phó mặc cho nông dân, mặc dù các nhà nghiên cứu và
Khuyến nông đóng một vai trò quan trọng trong quá trình đó. Việc tổng hợp
là một phần quan trọng trong công việc của những người làm nghiên cứu hệ
thống nông nghiệp (FSR), những người đang cố gắng kết hợp những thông tin
trong nghiên cứu của các chuyên ngành khác nhau với những thông tin về tiến
triẻn thị trường và các chính sách của nhà nước. Những nhà nghiên cứu
chuyên ngành thường không muốn các thông tin của họ kết hợp với các thông
tin từ những nguồn khác trước khi nó trở nên có giá trị đối với việc giúp đỡ
nông dân đưa ra quyết định[2, 28 - 29]
2.2. Kiến thức
* Kiến thức của nông dân
Rất nhiều kiến thức nông nghiệp được phát triển từ những thí nghiệm
đơn giản mà người nông dân thực hiện, ví dụ khi trồng một cây trồng mới ở
địa phương họ, hoặc khi họ thay đổi lịch bón phân. Họ cũng đã cố gắng điều
chỉnh những khuyến cáo của Khuyến nông phù hợp với tình hình nông hộ của
họ. Các nhà nghiên cứu và Khuyến nông có thể hợp tác với nhau bằng việc
giúp cho người nông dân làm tốt các thí nghiệm này và bằng việc giúp họ rút