H c thuy t giá tr th ng dọ ế ị ặ ư
M c đích nghiên c u h c thuy t giá tr th ng d .ụ ứ ọ ế ị ặ ư
H c thuy t kinh t Mác là ọ ế ế “n i dung ch y u c a ch nghĩa Mác”ộ ủ ế ủ ủ , là k tế
qu v n d ng th gi i quan duy v t và ph ng pháp lu n bi n ch ng duy v tả ậ ụ ế ớ ậ ươ ậ ệ ứ ậ
vào quá trình nghiên c u ph ng th c s n xu t t b n ch nghĩa. B ứ ươ ứ ả ấ ư ả ủ ộ T b nư ả
chính là công trình khoa h c vĩ đ i nh t c a C.Mác. V.I.LêNin đã ch rõ: “M cọ ạ ấ ủ ỉ ụ
đích cu i cùng c a b sách này là phát hi n ra quy lu t kinh t c a s v n đ ngố ủ ộ ệ ậ ế ủ ự ậ ộ
c a xã h i hi n đ i, nghĩa là c a xã h i t b n ch nghĩa, c a xã h i t s n.ủ ộ ệ ạ ủ ộ ư ả ủ ủ ộ ư ả
Nghiên c u s phát sinh, phát tri n suy tàn c a nh ng quan h s n xu t c a m tứ ự ể ủ ữ ệ ả ấ ủ ộ
xã h i nh t đi nh trong lích s , đó là n i dung c a h c thuy t kinh t c a Mác”ộ ấ ị ử ộ ủ ọ ế ế ủ
mà tr ng tâm c a nó là h c thuy t giá tr và h c thuy t giá tr th ng d .ọ ủ ọ ế ị ọ ế ị ặ ư
S c lao đ ng là m t lo i hàng hoá đ c bi t. Khi s c lao đ ng tr thànhứ ộ ộ ạ ặ ệ ứ ộ ở
lo i hàng hoá thì ti n t mang hình thái là t b n và g n li n v i nó là m t m iạ ề ệ ư ả ắ ề ớ ộ ố
quan h s n xu t m i xu t hi n: quan h gi a nhà t b n và lao đ ng làm thuê.ệ ả ấ ớ ấ ệ ệ ữ ư ả ộ
Th c ch t m i quan h gi a nhà t b n chi m đo t giá tr th ng d c a côngự ấ ố ệ ữ ư ả ế ạ ị ặ ư ủ
nhân làm thuê. Giá tr th ng d là ngu n g c hình thành nên thu nh p c a cácị ặ ư ồ ố ậ ủ
nhà t b n và các giai c p bóc l t trong ch nghĩa t b n. Nghiên c u h cư ả ấ ộ ủ ư ả ứ ọ
thuy t giá tr th ng d c a C.Mác cũng có nghĩa là chúng ta nghiên c u h cế ị ặ ư ủ ứ ọ
thuy t gi a v trí ế ữ ị “hòn đá t ng”ả trong toàn b lý lu n kinh t c a C.Mác.ộ ậ ế ủ
Đ ng Th Thanh H ng – CĐKT7LTNA- Tr ng ĐH Công Nghi p TPHCMườ ị ằ ườ ệ 1
H c thuy t giá tr th ng dọ ế ị ặ ư
N i dung nghiên c uộ ứ
I. CHUY N HÓA C A TI N THÀNH T B N.Ể Ủ Ề Ư Ả
1. Công th c chung c a t b nứ ủ ư ả
Ti n là s n v t cu i cùng c a l u thông hàng hoá, đ ng th i cũng là hìnhề ả ậ ố ủ ư ồ ờ
th c bi u hi n đ u tiên c a t b n. Ti n ch bi n thành t b n trong nh ngứ ể ệ ầ ủ ư ả ề ỉ ế ư ả ữ
đi u ki n nh t đ nh, khi chúng đ c s d ng đ bóc l t s c lao đ ng c a ng iề ệ ấ ị ượ ử ụ ể ộ ứ ộ ủ ườ
khác.
Trong l u thông hàng hoá gi n đ n thì ti n đ c coi là ti n thông th ng,ư ả ơ ề ượ ề ườ
v n đ ng theo công th c: H – T – H (hàng – ti n - hàng), Nghĩa là s chuy n hoáậ ộ ứ ề ự ể
c a hàng hoá thành ti n, r i ti n chuy n thành hàng hoá. đây ti n t khôngủ ề ồ ề ể ở ề ệ
ph i là t b n, mà ch là ti n t thông th ng v i đúng nghĩa c a nó.ả ư ả ỉ ề ệ ườ ớ ủ
Còn ti n đ c coi là t b n thì v n đ ng theo công th c: T – H – T’ề ượ ư ả ậ ộ ứ
(Ti n-Hàng-Ti n), t c là s chuy n hoá c a ti n thành hoàng hoá, r i hàng hoáề ề ứ ự ể ủ ề ồ
l i chuy n hoá ng c l i thành ti n.ạ ể ượ ạ ề
T b n là gía tr mang l i giá tr th ng d , nên s v n d ng c a t b n không cóư ả ị ạ ị ặ ư ự ậ ộ ủ ư ả
gi i h n, vì s l n lên c a giá tr không có gi i h n. C.Mác g i công th c T–H –ớ ạ ự ớ ủ ị ớ ạ ọ ứ
T’ là công th c chung c a t b n, vì s v n đ ng c a m i t b n đ u bi uứ ủ ư ả ự ậ ộ ủ ọ ư ả ề ể
hi n trong l u thông d i d ng khái quát đó. C.Mác ch rõ “V y T – H – T’ th cệ ư ướ ạ ỉ ậ ự
s là công th c chung c a t b n, đúng nh nó tr c ti p th hi n ra trong lĩnhự ứ ủ ư ả ư ự ế ể ệ
v c l u thông”ự ư
2.Mâu thu n c a công th c chung c a t b nẫ ủ ứ ủ ư ả .
Trong công th c T – H – T’, trong đó T’ = T + ứT. V y, giá tr th ng dậ ị ặ ư
(T) do đâu mà có?
Các nhà kinh t h c t s n đã c tình ch ng minh r ng quá trình l u thông đ raế ọ ư ả ố ứ ằ ư ẻ
giá tr th ng d , nh m m c đích che d u ngu n g c làm giàu c a các nhà tị ặ ư ằ ụ ấ ồ ố ủ ư
b n. Th c ra trong l u thông, dù ng i ta trao đ i ngang giá hay không ngang giáả ự ư ườ ổ
thì cũng không t o ra giá tr th ng d m i, do đó cũng không t o ra giá tr th ngạ ị ặ ư ớ ạ ị ặ
d . Có hai tru ng h p x y ra.ư ờ ợ ẩ
- Tr ng h p trao đ i ngang giá.ườ ợ ổ
-Tr ng h p trao đ i không ngang giá.ườ ợ ổ
3. Hàng hoá s c lao đ ngứ ộ
a. S c lao đ ng và đi u ki n đ s c lao đ ng tr thành hàng hóa.ứ ộ ề ệ ể ứ ộ ở
Theo C.Mác: “s c lao đ ng, đó là toàn b các th l c và trí l c trong thânứ ộ ộ ể ự ự
th m t con ng i, trong nhân cách sinh đ ng c a con ng i, th l c và tríc l cể ộ ườ ộ ủ ườ ể ự ự
mà con ng i ph i làm cho ho t đ ng đ s n xu t ra nh ng v t có ích”.ườ ả ạ ộ ể ả ấ ữ ậ
Đ ng Th Thanh H ng – CĐKT7LTNA- Tr ng ĐH Công Nghi p TPHCMườ ị ằ ườ ệ 2
H c thuy t giá tr th ng dọ ế ị ặ ư
S c lao đ ng ch có th tr thành hàng hóa trong nh ng đi u ki n l ch sứ ộ ỉ ể ở ữ ề ệ ị ử
nh t đ nh sau đây:ấ ị
+ Ng i có s c lao đ ng ph i đ c t do v thân th , làm ch s c laoườ ứ ộ ả ượ ự ề ể ủ ứ
đ ng c a mình và có quy n bán s c lao đ ng c a mình nh m t hàng hóa.ộ ủ ề ứ ộ ủ ư ộ
+ Ng i có s c lao đ ng ph i b t c đo t h t m i t li u s n xu t và tườ ứ ộ ả ị ướ ạ ế ọ ư ệ ả ấ ư
li u sinh ho t, h tr thành ng i “vô s n”, đ t n t i bu c anh ta ph i bán s cệ ạ ọ ở ườ ả ể ồ ạ ộ ả ứ
lao đ ng c a mình đ s ng.ộ ủ ể ố
S t n t i đ ng th i hai đi u ki n nói trên t t y u bi n s c lao đ ng thành hàngự ồ ạ ồ ờ ề ệ ấ ế ế ứ ộ
hoá. S c lao đ ng bi n thành hàng hoá là đi u ki n quy t đ nh đ ti n bi nứ ộ ế ề ệ ế ị ể ề ế
thành t b n. Tuy nhiên, đ ti n bi n thành t b n thì l u thông hàng hoá và l uư ả ể ề ế ư ả ư ư
thông ti n t ph i phát tri n t i m t m c đ nh t đ nh.ề ệ ả ể ớ ộ ứ ộ ấ ị
b. Hai thu c tính c a hàng hoá s c lao đ ng.ộ ủ ứ ộ
Cũng gi ng nh m i hàng hoá khác, hàng hoá s c lao đ ng cũng có hai thu cố ư ọ ứ ộ ộ
tính: giá tr và giá tr s d ng.ị ị ử ụ
- Giá tr hàng hoá s c lao đ ng: đ c đo gián ti p b ng giá tr c a nh ng t li uị ứ ộ ượ ế ằ ị ủ ữ ư ệ
sinh ho t c n thi t đ tái s n xu t ra s c lao đ ng.ạ ầ ế ể ả ấ ứ ộ
Hàng hoá s c lao đ ng là m t lo i hàng hoá đ c bi t nó bao hàm y u t tinhứ ộ ộ ạ ặ ệ ế ố
th n và l ch s . L ng giá tr hàng hoá s c lao đ ng do nh ng b ph n sau h pầ ị ử ượ ị ứ ộ ữ ộ ậ ợ
thành.
+ Giá tr nh ng t li u sinh ho t v v t v t và tinh th n c n thi t đ táiị ữ ư ệ ạ ề ậ ấ ầ ầ ế ể
s n xu t s c lao đ ng, duy trì đ i s ng c a b n thân ng i công nhân.ả ấ ứ ộ ờ ố ủ ả ườ
+ Phí t n đào t o ng i công nhân.ổ ạ ườ
+ Giá tr nh ng t li u sinh ho t v t ch t và tinh th n c n thi t cho conị ữ ư ệ ạ ậ ấ ầ ầ ế
cái ng i công nhân.ườ
Giá tr s d ng c a hàng hoá s c lao đ ng có tính ch t đ c bi t, nó là ngu n g cị ử ụ ủ ứ ộ ấ ặ ệ ồ ố
sinh ra giá tr , t c là nó có th t o ra giá tr m i l n h n giá tr c a b n thân nó.ị ứ ể ạ ị ớ ớ ơ ị ủ ả
Đây là chìa khoá đ gi i thích mâu thu n c a công th c chung c a t bant.ể ả ẫ ủ ứ ủ ư
Chính đ c tính này đã làm cho s xu t hi n c a hàng hoá s c lao đ ng tr thànhặ ự ấ ệ ủ ứ ộ ờ
đi u ki n đ ti n t chuy n hoá thành t b n.ề ệ ể ề ệ ể ư ả
II. QUÁ TRÌNH S N XU T RA GIÁ TR TH NG D TRONG Ả Ấ Ị Ặ Ư
XÃ H I T B N.Ộ Ư Ả
1. S th ng nh t gi a quá trình s n xu t ra giá tr s d ng và quá trìnhự ố ấ ữ ả ấ ị ử ụ
s n xu t ra giá tr th ng d .ả ấ ị ặ ư
Quá trình s n xu t t b n ch nghĩa là s th ng nh t gi a quá trình s nả ấ ư ả ủ ự ố ấ ữ ả
xu t ra giá tr s d ng và quâ trình s n xu t ra giá tr th ng d . C.Mác vi t:ấ ị ử ụ ả ấ ị ặ ư ế
“V i t cách là s th ng nh t gi a quá trình lao đ ng và quá trình t o ra giá trớ ư ự ố ấ ữ ộ ạ ị
thì quá trình sx là m t quá trình s n xu t t b n ch nghĩa, là hình thái t b nộ ả ấ ư ả ủ ư ả
ch nghĩa c a n n s n xu t hàng hoá”.ủ ủ ề ả ấ
Quá trình s n xu t trong xí nghi p t b n đ ng th i là quá trình nhà tả ấ ệ ư ả ồ ờ ư
b n tiêu dùng s c lao đ ng và t li u s n xu t mà nhà t b n đã mua, nên nó cóả ứ ộ ư ệ ả ấ ư ả
đ c đi m:ặ ể
Đ ng Th Thanh H ng – CĐKT7LTNA- Tr ng ĐH Công Nghi p TPHCMườ ị ằ ườ ệ 3
H c thuy t giá tr th ng dọ ế ị ặ ư
+ Công nhân làm vi c d i s ki m soát c a nhà t b n, lao đ ng c aệ ướ ự ể ủ ư ả ộ ủ
anh ta thu c v nhà t b n gi ng nh nh ng y u t khác c a s n xu t và đ cộ ề ư ả ố ư ữ ế ố ủ ả ấ ượ
nhà t b n s d ng sao cho có hi u qu nh t.ư ả ử ụ ệ ả ấ
+ S n ph m do lao đ ng c a ng i công nhân t o ra, nh ng nó khôngả ẩ ộ ủ ườ ạ ư
thu c v công nhân mà thu c s h u c a nhà t b n.ộ ề ộ ở ữ ủ ư ả
T s nghiên c u quá trình s n xu t giá tr th ng d , có th rút ra nh ngừ ự ứ ả ấ ị ặ ư ể ữ
k t lu n sau đây:ế ậ
M t là:ộ phân tích giá tr s n ph m đ c s n xu t ra, chúng ta có hai ph n:ị ả ẩ ượ ả ấ ầ
Giá tr nh ng t li u s n xu t nh lao đ ng c th c a công nhân mà đ c b oị ữ ư ệ ả ấ ờ ộ ụ ể ủ ượ ả
toàn và di chuy n vào s n ph m m i g i là giá tr cũ. Giá tr do lao đ ng tr uể ả ẩ ớ ọ ị ị ộ ừ
t ng c a công nhân t o ra trong quá trình s n xu t g i là giá tr m i. Ph n giáượ ủ ạ ả ấ ọ ị ớ ầ
tr m i này l n h n giá tr s c lao đ ng, nó b ng giá tr s c lao đ ng c ng v iị ớ ớ ơ ị ứ ộ ằ ị ứ ộ ộ ớ
giá tr th ng d . Giá tr th ng d là m t b ph n giá tr m i dôi ra ngoài s c laoị ặ ư ị ặ ư ộ ộ ậ ị ớ ứ
đ ng do công nhân làm thuê t o ra và b nhà t b n chi m không.ộ ạ ị ư ả ế
Hai là: ngày lao đ ng c a công nhân bao gi cũng đ c chia thành haiộ ủ ờ ượ
ph n: ph n ngày lao đ ng mà ng i công nhân t o ra m t l ng giá tr ngangầ ầ ộ ườ ạ ộ ượ ị
v i giá tr s c lao đ ng c a mình g i là th i gian lao đ ng c n thi t. Ph n cònớ ị ứ ộ ủ ọ ờ ộ ầ ế ầ
l i c a ngày lao đ ng g i là th i gian lao đ ng th ng d , và lao đ ng trongạ ủ ộ ọ ơ ộ ặ ư ộ
kho ng th i gian đó g i là lao đ ng th ng d .ả ờ ọ ộ ặ ư
Ba là: sau khi nghiên c u quá trình s n xu t giá tr th ng d , chúng taứ ả ấ ị ặ ư
nh n th y mâu thu n trong công th c chung c a t b n đã đ c gi i quy t.ậ ấ ẫ ứ ủ ư ả ượ ả ế
Vi c chuy n hoá c a ti n thành t b n di n ra trong l u thông, mà đ ng th iệ ể ủ ề ư ả ễ ư ồ ờ
không di n ra trong lĩnh v c đó. Ch có trong l u thông nhà t b n m i muaễ ự ỉ ư ư ả ớ
đ c m t th hàng hoá đ c bi t, đó là hàng hoá s c lao đ ng.ượ ộ ứ ặ ệ ứ ộ
Vi c nghiên c u giá tr th ng d đ c s n xu t ra nh th nào đã v ch rõệ ứ ị ặ ư ượ ả ấ ư ế ạ
b n ch t bóc l t c a ch nghĩa t b n.ả ấ ộ ủ ủ ư ả
2. B n ch t c a t b n. S phân chia c a t b n thành t b n b t bi n vàả ấ ủ ư ả ự ủ ư ả ư ả ấ ế
t b n kh bi n.ư ả ả ế
a. B n ch t c a t b nả ấ ủ ư ả
T b n không ph i là m t v t mà là m t quan h s n xu t xã h i nh t đ như ả ả ộ ậ ộ ệ ả ấ ộ ấ ị
gi a ng i và ng i trong quá trình s n xu t, nó có tính ch t t m th i trong l chữ ườ ườ ả ấ ấ ạ ờ ị
s .ử
T b n là giá tr mang l i giá tr th ng d b ng cách bóc l t lao đ ng khôngư ả ị ạ ị ặ ư ằ ộ ộ
công c a công nhân làm thuê.ủ
b. T b n b t bi n và t b n kh bi n.ư ả ấ ế ư ả ả ế
- T b n bi n thành t li u s n xu t mà giá tr đ c b o toàn và chuy n vàoư ả ế ư ệ ả ấ ị ượ ả ể
s n ph m, t c là không thay đ i v l ng giá tr c a nó g i là t b n b t bi nả ẩ ứ ổ ề ượ ị ủ ọ ư ả ấ ế
(ký hi u là C).ệ
- T b n kh bi n là b ph n t b n bi n thành s c lao đ ng không tái hi n ra,ư ả ả ế ộ ậ ư ả ế ứ ộ ệ
nh ng thông qua lao đ ng tr u t ng c a công nhân làm thuê tăng lên, t c làư ộ ừ ượ ủ ứ
bi n đ i v l ng. (t b n kh bi n ký hi u là V)ế ổ ề ượ ư ả ả ế ệ
Đ ng Th Thanh H ng – CĐKT7LTNA- Tr ng ĐH Công Nghi p TPHCMườ ị ằ ườ ệ 4
H c thuy t giá tr th ng dọ ế ị ặ ư
3. T su t giá tr th ng d và kh i l ng giá tr th ng d .ỷ ấ ị ặ ư ố ượ ị ặ ư
a. T su t giá tr th ng d .ỷ ấ ị ặ ư
T su t giá tr th ng d là t s tính theo ph n trăm gi a giá tr th ng d và tỷ ấ ị ặ ư ỷ ố ầ ữ ị ặ ư ư
b n kh bi n c n thi t đ s n xu t ra giá tr th ng d đó.ả ả ế ầ ế ể ả ấ ị ặ ư
N u ký hi u m’ là t su t giá tr th ng d , thì m’ đ c xác đ nh b ng công th c.ế ệ ỷ ấ ị ặ ư ượ ị ằ ứ
m
m’ = x 100%
v
có th bi u th giá tr th ng d theo m t công th c khác.ể ể ị ị ặ ư ộ ứ
t’ (th i gian lao đ ng th ng d )ờ ộ ặ ư
m’ = x 100%
t (th i gian lao đ ng t t y u)ờ ộ ấ ế
b. Kh i l ng giá tr th ng dố ượ ị ặ ư
Kh i l ng giá tr th ng d là tích s gi a t su t giá tr th ng d và t ng tố ượ ị ặ ư ố ữ ỷ ấ ị ặ ư ổ ư
b n kh bi n đã đ c s d ng.ả ả ế ượ ử ụ
N u ký hi u M là kh i l ng giá tr th ng d , thì M đ c xác đ nh b ngế ệ ố ượ ị ặ ư ượ ị ằ
công th c: M = m’.Vứ
Ch nghĩa t b n càng phát tri n thì kh i l ng giá tr th ng d càng tăng, vìủ ư ả ể ố ượ ị ặ ư
trình đ bóc l t s c lao đ ng càng tăng.ộ ộ ứ ộ
4. Hai ph ng pháp d và giá tr th ng d siêu ng ch.ươ ư ị ặ ư ạ
a. Hai ph ng pháp s n xu t giá tr th ng d .ươ ả ấ ị ặ ư
- Giá tr th ng d tuy t đ i là giá tr th ng d đ c t o ra do kéo dài th i gianị ặ ư ệ ố ị ặ ư ượ ạ ờ
lao đ ng v t quá th i gian lao đ ng t t y u, trong khi năng su t lao đ ng xãộ ượ ờ ộ ấ ế ấ ộ
h i, giá tr s c lao đ ng và th i gian lao đ ng t t y u không thay đ i.ộ ị ứ ộ ờ ộ ấ ế ổ
- Giá tr th ng d t ng d i là giá tr th ng d đ c t o ra do rút ng n th i gianị ặ ư ươ ố ị ặ ư ượ ạ ắ ờ
lao đ ng t t y u b ng cách nâng cao năng su t lao đ ng xã h i, nh đó tăng th iộ ấ ế ằ ấ ộ ộ ờ ờ
gian lao đ ng th ng d lên ngay trong đi u ki n đ dài ngày lao đ ng v n nhộ ặ ư ề ệ ộ ộ ẫ ư
cũ.
b. Giá tr th ng d siêu ng ch.ị ặ ư ạ
Giá tr th ng d siêu ng ch là ph n giá tr th ng d thu đ c do năng su tị ặ ư ạ ầ ị ặ ư ượ ấ
lao đ ng cá bi t, làm cho giá tr cá bi t c a hàng hoá th p h n giá tr th tr ngộ ệ ị ệ ủ ấ ơ ị ị ườ
c a nó.ủ
Xét t ng tr ng h p, thì giá tr th ng d siêu ng ch là hi n t ng t mừ ườ ợ ị ặ ư ạ ệ ượ ạ
th i, nhanh chóng xu t hi n r i cũng l i nhanh chóng m t đi. Nh ng xét toàn bờ ấ ệ ồ ạ ấ ư ộ
xã h i t b n thì giá tr th ng d siêu ng ch là hi n t ng t n t i th ng xuyên,ộ ư ả ị ặ ư ạ ệ ượ ồ ạ ườ
theo đu i giá tr th ng d siêu ng ch là khát v ng c a nhà t b n và là đ ng l cổ ị ặ ư ạ ọ ủ ư ả ộ ự
m nh nh t thúc đ y các nhà t b n c i ti n k thu t, h p lý hoá s n xu t, tăngạ ấ ẩ ư ả ả ế ỹ ậ ợ ả ấ
năng su t lao đ ng, làm cho năng su t lao đ ng xã h i tăng lên nhanh chóng.ấ ộ ấ ộ ộ
C.Mác g i giá tr th ng d siêu ng ch là hình th c bi n t ng c a giá tr th ngọ ị ặ ư ạ ứ ế ướ ủ ị ặ
d t ng đ i, vì giá tr th ng d siêu ng ch và giá tr th ng d t ng đ i đ uư ươ ố ị ặ ư ạ ị ặ ư ươ ố ề
d a trên c s tăng năng su t lao đ ng. ự ơ ở ấ ộ
Đ ng Th Thanh H ng – CĐKT7LTNA- Tr ng ĐH Công Nghi p TPHCMườ ị ằ ườ ệ 5