Hội chứng không tập trung và hiếu động ở trẻ
Mở đầu
Chứng rối loạn không tập trung & hiếu động ở trẻ ( AD/ADHD) đã được mô tả
về mặt lâm sàng ngay từ đầu thế kỷ 20. Kể từ đó, rối loạn này còn có nhiều tên gọi
khác nhau như:” hội chứng trẻ hiếu động” ,” không tập trung có kèm hoặc không kèm
theo giảm sự chú ý”
Triệu chứng
· Chứng rối loạn không tập trung & hiếu động là một rối loạn có tính
chất tâm lý, gồm 3 dấu hiệu chính: không tập trung chú ý, hiếu động và tính khí
bốc đồng.
· Đây là rối loạn tính khí có nguyên nhân thần kinh, thường gặp ở trẻ
em ,chiếm 1,7-17%.
· Trẻ không tập trung & hiếu động thường được chẩn đoán ở lứa tuổi 4-
6 tuổi, và bé trai bị nhiều hơn bé gái gấp 4-10 lần. Tuy nhiên, càng về sau tỉ lệ rối
loạn này ở bé gái cũng tăng rõ rệt.
· Theo một nghiên cứu năm 1999 tại Canada cho thấy việc dùng thuốc
để trị chứng rối lọan không tập trung và hiếu động tăng lên đáng kể, tăng đến 500%
so với thời điểm năm 1990 và 1997. Một báo cáo của Liên Hiệp Quốc về việc sử
dụng thuốc hướng tâm thần cho thấy xu hướng dùng thuốc gia tăng như nhau trên
toàn thế giới.
Nguyên nhân
Nguyên nhân thực thể và tâm lý cũng có thể gây ra chứng hiếu động không tập
trung ở trẻ
- Trong số các nguyên nhân thực thể bao gồm: bệnh lý ở da, rối loại thị
giác hay thính giác, do phản ứng với một số loại thuốc, ngộ độc chì, .v.v…
- Nguyên nhân tâm lý bao gồm: lo lắng, rối loạn tâm thần, bị cưỡng
bức, lạm dụng tình dục, gặp khó khăn trong học tập, lục đục trong gia đình.
- Các nguyên nhân này có thể riêng lẽ hay phối hợp nhau:
Tai biến lúc sanh: như sanh non tháng, thiếu oxi lúc sanh( bị ngạt) làm ảnh
hưởng đến sự phát triển trí não của trẻ.
Do di truyền: đa số những trẻ em mắc chứng không tập trung-hiếu động thì
trong gia đình của chúng có ít nhất một thành viên mắc chứng này. Hơn nữa, 1/3 số
người đàn ông bị chứng hiếu động-thiếu tập trung khi còn nhỏ, thì con họ sau này cũng
mắc phải chứng này.
Rối loạn chức năng của não: Các nhà nghiên cứu nhận thấy những vùng não
của trẻ em và người lớn mắc chứng không tập trung-hiếu động có sự kém hoạt động
trong việc chi phối kiểm soát các cử động và sự tập trung, và cũng nhận thấy rằng
những người này có mức dopamine thấp hơn người bình thường. Hay chính xác hơn
dopamine là chất dẫn truyền thần kinh giúp kích thích những vùng não này.
Tiếp xúc với một số độc chất trong thời kỳ mang thai: như thuốc lá, rượu, ma
túy, vì những chất này làm giảm sản xuất dopamine ở trẻ em và các độc chất trong môi
trường như dioxine, hydrocarbure benzen…cũng làm tăng nguy cơ trẻ sinh ra bị hiếu
động, kém tập trung.
Tiếp xúc với kim lọai nặng như chì:
Rối loạn giấc ngủ: người ta nhận thấy, trẻ ngủ ngáy dễ bị chứng rối loạn không
tập trung-hiếu động gấp 2 lần so với trẻ không ngủ ngáy.
Các nguyên nhân khác: như chấn thương đầu, nhiễm trùng hệ thần kinh trung
ương.
Chứng không tập trung hiếu động về lâu dài có gây nguy hại gì không?
Thường những trẻ em mắc chứng không tập trung hiếu động lại mắc những
chứng khác như:
- Trầm cảm: người lớn và trẻ em đều bị như nhau, nhất là những gia
đình có nhiều người mắc chứng này.
- Thiếu tự tin: : làm cho trẻ khó thích nghi với môi trường sống và học
đường.
- Hội chứng Tourette: đó là những rối loạn thần kinh, biểu hiện bằng
tật giật cơ, với những cử động không tự ý.
- Rối lọan lo âu: lo lắng và nóng nảy kèm theo nhịp tim nhanh, thở
nhanh, chóng mặt…
- Gặp rắc rối trong học tập: 20% trẻ mắc chứng không tập trung- hiếu
động cần phải có chế độ giáo dục đặc biệt.
- Hay khiêu khích, gây sự: thái độ thù ghét, hung tợn.
Theo Đông y, thì chứng hiếu động không tập trung, khó tiếp thu trong học tập,
trí nhớ kém là do người đó bị mất cân bằng Âm-Dương chủ yếu là 2 cơ quan quan
trọng giúp nuôi dưỡng não là Tâm và Tỳ.
Khi Tỳ tạng suy yếu sẽ làm cho người bệnh bị rối loạn giấc ngủ (ngủ quá nhiều
hoặc khó ngủ), mệt mỏi uể oải do phục hồi chưa đủ. Người bệnh khó giữ được bình
tĩnh, khó thư dãn. Âm dương cân bằng khi được nghĩ ngơi, thư dãn, và tĩnh tại. Khi mà
luồn năng lượng này bị yếu đi, người bệnh có xu hướng dễ bị kích động, không còn
khả năng thư dãn, chú ý và tập trung nữa.
Làm sao nhận biết một đứa trẻ không tập trung – hiếu động?
Những triệu chứng cơ bản là:
- Hay phân tán, không tập trung
- Lảng trí, hay quên…
- Động tác không hoàn thiện, vô tổ chức, vô kỷ luật.
- Hay hiếu kỳ, tò mò, phân tán vào những chuyện không đâu.
- Ngồi không yên, hay chọc phá người khác, xốc nổi, lanh chanh hay nổi
xung, và tính tình hay thay đổi.
Những triệu chứng nặng hơn bao gồm:
- Khó ngủ, và khi thức dậy hay lèn èn, mệt nhọc, khổ sở.
- Tính khí thay đổi thất thường không còn kiểm soát được bản thân..
- Gặp rắc rối trong học tập: chậm biết nói và viết.
- Thường gặp tại nạn trong lúc vui chơi hay trong lúc hòan thành một công
việc nào đó, và trong nhiều trường hợp người ta gọi đó là những đứa trẻ
” nguy hiểm”
- Cư xử rất ồn ào, hay chống đối lại xã hội, thậm chí có hành động tấn công
người khác. Trong lớp học, trẻ rất vô kỷ luật, không chịu vâng lời thầy cô và khó làm
bạn với những trẻ khác cùng lớp.
Những trẻ nào dễ có nguy cơ mắc chứng không tập trung – hiếu động?
- Những trẻ mà trong gia đình chúng có người mắc chứng này.
- Trẻ sinh non( sanh thiếu tháng).
- Mẹ hút thuốc lá, uống rượu, lạm dụng chất ma túy trong khi mang thai.
- Mẹ tiếp xúc với một số chất độc trong lúc mang thai.
- Biến chứng lúc sanh như: trẻ bị ngạt khi sanh.
- Trẻ bị chấn thương vào đầu( do tai nạn hay bị đánh).
- Nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương.
- Ngộ độc chì.
- Trẻ ngủ hay ngáy, hoặc có rối loạn giấc ngủ (ngủ nhiều quá hoặc khó ngủ).
Phòng ngừa chứng không tập trung – hiếu động của trẻ bằng cách nào?