414
Bài 108
XUẤT HUYẾT NÃO, MÀNG NÃO Ở TRẺ EM
MỤC TIÊU
1. Trình bày được nguyên nhân, triệu chứng, điều trị, tiên lượng và phòng bệnh
xuất huyết não, màng não ở trẻ sơ sinh.
2. Trình bày được nguyên nhân, triệu chứng, điều trị, tiên lượng và phòng bệnh
xuất huyết não, màng não ở trẻ từ 1- 6 tháng.
NỘI DUNG
* Xuất huyết não- màng não ở trẻ em thường gặp ở trẻ mới đẻ và trẻ 2,3 tháng, rất
ít gặp ở trẻ lớn. Về lâm sàng chia ra làm 3 thể :
- Xuất huyết não ở trẻ sơ sinh
- Xuất huyết não ở trẻ từ 1 đến 6 tháng
- Xuất huyết não ở trẻ lớn.
1. Xuất huyết não ở trẻ sơ sinh
1.1.Nguyên nhân
- Do chấn thương sản khoa.
+ Đầu to so với khung chậu
+ Đẻ khó
+ Đẻ nhanh quá
+ Can thiệp foorcef
- Thai non tháng
- Thai già tháng
- Do hệ thống cầm máu chưa hoàn chỉnh
+ Prothrombin còn thấp vì vi khuẩn trong lòng ruột chưa tổng hợp được Vitamin K
+ Tiểu cầu còn thấp
- Thành mạch còn mỏng
- Đám rối quanh não thất được tăng tưới máu
- Tổn thương thiếu oxy hoặc thiếu máu rối loạn tuần hoàn
- Sử dụng quá liều Natribicacbonat hoạc áp lực CO2 tăng
1.2. Triệu chứng
1.2.1.Lâm sàng
- Toàn thân
+ Trẻ bú kém
+ Khóc thét từng cơn
+ Nôn trớ
+ Da xanh hoạc tím tái
- Thần kinh
+ Co giật hoạc hôn mê
+ Liệt mặt, liệt vận nhãn , sụp mi
+ Thóp căng phồng
- Giảm trương lực cơ
415
1.2.2.Cận lâm sàng
- Chọc dò tuỷ sống: dịch não tuỷ có màu hồng, xét nghiệm có Albumin tăng và có
nhiều hồng cầu
- Công thức máu: số lượng hồng cầu giảm, huyết sắc tố gảm
- Siêu âm qua thóp: Vùng xuất huyết là vùng đậm âm (xuất huyết ở não thất hoặc
cả ở chất não)
1.3. Chẩn đoán
Dựa vào lâm sàng và cận lâm sàng
1.4. Xử trí
* Tại y tế cơ sở: Chuyển tới tuyến trên
* Tại bệnh viện
- Theo dõi thường xuyên : cơn tím, nhịp thở, mạch, nhiệt độ, tình trạng tri giác
- Chống co giật : Phenobacbital 5-10 mg/kg/lần
- Vitamin K 2-5 mg/ngày 3 ngày liền
- Truyền Plasma tươi hoặc máu tươi cùng nhóm : 20ml /kg/lần
- Chống phù não: Dexamethason 0,4mg/kg/lần sau 0,2mg/kg/lần cứ 4 giờ một lần
1.5.Tiên lượng
- Tử vong 25 - 50%
- Có thể khỏi hoàn toàn
- Có thể có di chứng: bại não, não úng thuỷ, động kinh
1.6. Phòng bệnh
- Phòng chấn thương sản khoa
- Tiêm Vitamin K cho mẹ trước sinh 2 tuần 5mg, cho trẻ sơ sinh 2- 5mg
2. Xuất huyết não ở trẻ từ 1 đến 6 tháng
Trẻ bú mẹ, đặc biệt ở Việt Nam lúc trẻ 45 ngày tuổi hay gặp
2.1. Nguyên nhân
- Do thiếu Vitamin K dẫn tới giảm phức bộ prothrombin
- Do hậu quả các bệnh ở gan và đường mật: viêm gan virus, dị dạng đường mật, xơ
gan
- Do ỉa chảy kéo dài, hội chứng kém hấp thu
- Yếu tố nguy cơ thiếu vitamin K là bú mẹ đơn thuần, không được tiêm phòng
vitaminK lúc đẻ, người mẹ ăn kiêng khem trong thời kỳ cho con bú
2.2 Triệu chứng
2.2.1 Lâm sàng
- Toàn thân
+ Khởi đầu thường đột ngột: trẻ khóc thét, bỏ bú
+ Da xanh nhợt
- Dấu hiệu thần kinh
+ Co giật toàn thân, hoặc giật nửa người
+ Sụp mi, lác mắt, liệt nửa mặt
+ Thóp căng phồng,
+ Tri giác: ý thức lơ mơ, hoạc hôn mê
- Ức chế hô hấp: thở chậm rồi dần dần ngừng thở
416
2.2.2 Cận lâm sàng
- Xét nghiệm máu
+ Huyết sắc tố giảm, HC giảm
+ Thời gian máu đông kéo dài
+ Tỷ lệ prothrombin giảm
- Chọc dò tuỷ sống
+ Dịch não tuỷ đỏ tươi để 30 phút không đông hoạc dich não tuỷ có màu
hồng
- Siêu âm qua thóp: Vùng xuất huyết là vùng đậm âm
- Chụp cắt lớp điện toán để phát hiện xuất huyết trong chất não
2.3. Chẩn đoán
Dựa vào triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
2.4. Điều trị
* Tại y tế cơ sở
- Chuyển tới tuyến trên
* Tại bệnh viện
Điều trị cấp cứu
- Theo dõi ý thức, nhịp thở, mạch
- Truyền máu 20ml/kg
- Vitamin K 5mg/ngày x 3ngày liền
- Giảm phù não
+ Manitol 20%: 0,5g/kg x 2lần/ngày cách 8-10 giờ, truyền nhanh tốc độ 40
giọt/phút, cho trong 2-3 ngày, sau truyền Mannitol truyền tiếp Ringer lactat 40 -
50ml/kg/ngày
+ Dexamethason 0,4mg/kg x 2 lần/ngày (tĩnh mạch)
+ Nếu thóp căng phồng: Lasix 1,5 - 2mg/kg, nhắc lại sau 8 - 10 giờ (tĩnh mạch)
- Thở oxy nếu có cơn ngừng thở
- Chống co giật: phenobarbital 6 - 10mg/kg ,hạn chế dùng seduxen vì gây ức chế
hô hấp
- Đảm bảo dinh dưỡng: ăn qua sonde dủ số lượng, chất lượng
2.5. Tiên lượng
- Tử vong 7-10%
- Khỏi hoàn toàn :60%
- Di chứng : 30 – 40% (động kinh, bại não, não úng thủy)
2.6. Dự phòng
- Cho trẻ bú mẹ
- Mẹ có chế độ dinh dưỡng đầy đủ, không kiêng mỡ.
LƯỢNG GIÁ
1. Trình bày triệu chứng xuất huyết não-màng não ở trẻ?
2. Trình bày chẩn đoán xác định xuất huyết não- màng não?
3. Phân biệt giữa xuất huyết não- màng não ở trẻ sơ sinh và trẻ 1-6 tháng?
4. Trình bày biện pháp phòng xuất huyết não- màng não ở trẻ?
