v#y c:n xác ñknh riêng rŒ cho các loi kích cs ht c_t liu khác nhau, vì th7 ñòi hai chi
phí và công sNc cho công tác làm thí nghim cao;
Các c_t liu có ñ,c tính dQ h8p thU do ñó cho k7t quR thí nghim dQ bk sai lch;
Hình dng ht c_t liu, các ñ,c trưng c8u trúc và h8p thU làm Rnh hưgng t[i ñ3
r%ng. Vì th7, v[i m3t mou kích cs c_t liu nh8t ñknh ñ3 r%ng sŒ r8t khác v[i ñ3 r%ng c4a
c_t liu ñư&c dùng và chv tiêu ñ3 r%ng ñư&c quy ñknh ít ñư&c lưu ý t[i.
10.4.2. H} S› ð„M CHŸT
Xu hư[ng ñư&c ch8p nh#n là thi7t l#p m_i quan h giIa ñ3 ch,t ñt ñư&c g hin
trưng v[i k7t quR ñ:m nén t_i ña ñt ñư&c brng thí nghim ñ3 ch,t trong phòng
thí nghim.
Thn nghim xác ñknh t0 l ñ3 ch,t/ñ3 ch,t (PRD) ñư&c thc hin trên các mou thn
l8y tc l[p v#t liu m,t ñưng ñã ñ:m nén xong. ð3 ch,t ban ñ:u (ñ3 ch,t thc t7) ñư&c
th+ hin như m3t t0 lph:n trăm so v[i ñ3 ch,t ño ñư&c sau khi ñ:m nén mou t[i ñ3
ch_i (trong phòng thí nghim). ð+ chính xác cho công vic thí nghim mou ñư&c khoan
trc ti7p tc m,t ñưng. Brng thí nghim ngưi ta th8y rrng ñ3 ch_i ñt ñư&c th8p hơn
1.5 – 3% so v[i ñ3 ch_i ñt ñư&c khi thn nghim v[i cùng loi v#t liu ñó trên mou v#t
liu ñã lu lèn xong. ði5u ñó chNng ta s s.p x7p các thành ph:n c_t liu khi ñ:m nén
hin trưng không gi_ng như khi ñ:m v#t liu ri trong phòng thí nghim.
Hn ch7 chính c4a thí nghim PRD là m8t nhi5u thi gian. ð+ hoàn thành m3t thí
nghim PRD ñ:y ñ4 phRi m8t 3 – 4 ngày công thí nghim trong phòng thí nghim hay
7 gi cho 6 mou thn. Như v#y, không ñáp Nng kkp thi cho thn nghim ki+m tra v#t liu
ti hin trưng (don t[i nguy cơ v#t liu thi công kém phjm ch8t mà không kkp thi phát
hin ñư&c ñ+ kh.c phUc). Tuy nhiên khi dùng k7t n_i v[i thi7t bk ño ñ3 ch,t brng phóng
x ht nhân thì thn nghim PRD tiêu t_n thi gian ít hơn so v[i vic áp dUng ñ:y ñ4 các
quy phm ñ+ xác ñknh nhanh ñ3 r%ng.
Sau m3t thí nghim toàn din v5 PRD, DTP ñã 8n hành tiêu chujn ngành v5 thi
công ñưng (l:n thN 6). Các thn nghim chính xác cho th8y ñ3 lch tiêu chujn c4a các
c,p mou ñơn v#t liu ñá bitum làm móng ñưng là 1,5%. ð+ ñt ñư&c ñ3 ñ:m nén ñ;ng
ñ5u v[i 95% PRD thì PRD thc t7 t_i thi+u phRi ñt ñư&c 93%.
Theo tiêu chujn Vit Nam và tiêu chujn Nga, ñ3 ñ:m ch,t ñư&c xác ñknh theo
công thNc sau:
KT
BC
t
K
ρ
ρ
=
trong ñó: ρ
BC
– ñ3 ch,t (kh_i lư&ng riêng) c4a bê tông asphalt l8y tc l[p ph4
c4a m,t ñưng;
ρ
BT
– ñ3 ch,t c4a mou thn thí nghim.
Yêu c:u ñ_i v[i bê tông nóng asphalt và 8m loi A và B thì K
t
l[n hơn 0.99;
ð_i v[i h%n h&p bê tông asphalt loi C, D, E thì K
t
l[n hơn 0.98;
ð_i v[i h%n h&p bê tông asphalt ngu3i thì K
t
l[n hơn 0.96.
Khi thi công không ñt ñ3 ch,t thì thi hn phUc vU c4a l[p ph4 sŒ bk giRm.
10.5. TÍNH CÔNG TÁC CaA BÊ TÔNG ASPHALT
Thu#t ngI “tính công tác” ñư&c dùng ñ+ mô tR sdQ dàng trong các quá trình
tr3n, rRi, ñ:m nén bê tông asphalt. Các h%n h&p có tính công tác th8p thưng khó rRi và
ñ:m nén. ði5u này có th+ Rnh hưgng t[i chi5u cao c4a bàn san, chi5u cao này bk gi[i
hn ñ,c bit khi cRi to các l[p áo ñưng cũ. Các vt rch ho,c kéo trên b5 m,t c4a
thRm v#t liu cũng chính là bi+u hin ñ,c trưng c4a các h%n h&p v#t liu khó thi công.
Trong quá trình ñ:m nén, các h%n h&p v#t liu khó thi công dkch chuy+n ít dư[i
bánh lu. SNc kháng n3i chuy+n dkch này là ñáng lưu ý nh8t, ñ,c bit khi ñ:m l[p m,t
asphalt rRi nóng có l[p ñá găm, khi ñó phRi ñ;ng thi lu ñ+ găm ch,t l[p ñá vào m,t
ñưng. V[i h%n h&p asphalt rRi nóng không dQ thi công thì khR năng găm ch,t l[p ñá
c8y vào b5 m,t l[p v#t liu là khá khó khăn do không ñ4 khR năng ñ:m nén. Như v#y,
l[p v#t liu ñư&c lu lèn kém này sŒ bk g,m mòn loang li và cu_i cùng hang m8t l[p ñá
găm. Do yêu c:u tăng ñ3 nhám vĩ mô don ñ7n tăng tv l ñá dăm (g nhit ñ3 môi trưng)
trong khi ñó lư&ng vIa bao quanh ht ñá găm không ñ4, ñi5u này sŒ don ñ7n k7t quR
bong m8t l[p ñá dăm.
Hình 10.5.
Toàn cRnh rRi và ñ:m nén l[p m,t brng asphalt rRi nóng
ð_i v[i bê tông asphalt rRi nóng, hình dng và ñ3 ráp c4a cát r8t có ý nghĩa làm
cho h%n h&p có ñ3 dQ thi công khác nhau. Dùng nhi5u cát xay thì có khR năng ch_ng
bi7n dng c4a h%n h&p t_t hơn nhưng ñi5u này sŒ kéo theo giRm ñ3 dQ thi công khi ñ:m
nén và làm tăng khR năng bong b#t nhanh chóng l[p ñá găm b5 m,t.
SNc kháng n3i chuy+n dkch c4a h%n h&p bitum, y7u t_ xác ñknh ñ3 dQ thi công c4a
nó li chku Rnh hưgng bgi các thu3c tính v#t lý c4a c_t liu như hình dng, t0 l b5 m,t,
ñ3 nhám b5 m,t, t0 lc_t liu l[n trong h%n h&p, thành ph:n c8p ph_i ht và các thu3c
tính lưu bi7n c4a bitum.
Ba y7u t_ to nên sNc kháng n3i dkch chuy+n là:
S dính bám c_t liu c4a bitum, y7u t_ này chku Rnh hưgng bgi kh_i lư&ng và loi
b3t khoáng thêm vào h%n h&p;
N3i ma sát trong c_t liu khoáng, y7u t_ này chku Rnh hưgng bgi c8p ph_i ht,
hình dng c_t liu, tv din và ñ3 nhám b5 m,t c_t liu;
ð3 nh[t c4a h%n h&p, y7u t_ này chku Rnh hưgng bgi ñ3 nh[t c4a bitum và n3i ma
sát do b3t khoáng và c_t liu gây ra.
S dính bám và n3i ma sát to nên sNc kháng chuy+n dknh ban ñ:u c4a h%n h&p và
do ñó nó quan hv[i s ngcng ñ:m nén. ð3 nh[t c4a h%n h&p cũng liên quan t[i s
dkch chuy+n ban ñ:u c4a h%n h&p.
10.6. ð¬ NHÁM B• M[T
V[i v#t liu l[p ph4 b5 m,t, ñ3 nhám b5 m,t r8t quan trng ñ+ ñRm bRo skháng
trư&t khi xe chy t_c ñ3 cao trong ñi5u kin jm ư[t. ð3 nhám b5 m,t c4a ñưng g;m 2
ph:n, chúng góp ph:n vào khR năng kháng trư&t c4a m,t ñưng.
Thành ph:n thN nh8t là ñ3 nhám vi mô, ñó là ñ3 ráp c4a ph:n m,t ht c_t liu nhô
ra trên m,t ñưng. KhR năng duy trì ñ3 nhám vi mô c4a c_t liu dư[i tác dUng c4a xe c3
tùy thu3c ch4 y7u vào thu3c tính chku mài mòn c4a c_t liu. Thu3c tính này có th+ ñknh
lư&ng brng thí nghim mài mòn c4a ñá tương Nng (PSV). ð3 nhám vi mô là y7u t_ ưu
th7 trong vic cung c8p khR năng kháng trư&t khi xe chy v[i t_c ñ3 th8p, t[i 50km/h
trên m,t ñưng jm ư[t vì nó làm cho l_p xe 8n sâu vào màng nư[c trên b5 m,t ráp c4a
c_t liu. ði5u c_t lõi là lc căng b5 m,t c4a nư[c bk trit giRm, mng nư[c bk phân tán
và l_p xe duy trì ñư&c ñ3 dính bám v[i m,t ñưng.
Thành ph:n thN 2 c4a ñ3 nhám b5 m,t là ñ3 nhám vĩ mô. ð3 nhám này ñư&c to
nên bgi th7 nrm, kích cs và hình dng c4a các ht c_t liu g b5 m,t ñưng. BRng 10.4
gi[i thiu các trk s_ ñ3 nhám vĩ mô (xác ñknh brng chi5u sâu r.c cát) c4a b5 m,t v#t liu
bitum khác nhau. ChNc năng c4a ñ3 nhám vĩ mô là to các khe thoát nư[c, nó cho phép
phân tán m,t nư[c g phía trư[c và xung quanh l_p xe lăn. Công dUng c4a ñ3 nhám vĩ
mô cao là ñRm bRo cho sNc kháng trư&t ñư&c duy trì k+ cR khi xe chy v[i t_c ñ3 cao.
Trư[c ñây, ñ3 nhám vĩ mô ñư&c xác ñknh brng phương pháp r.c cát. M,c dù thí nghim
r.c cát ñư&c thc hin khá ñơn giRn nhưng rõ ràng là ñ3 tin c#y phU thu3c r8t nhi5u vào
ngưi thc hin thí nghim.
M3t phương pháp m[i ñư&c TRRL nêu ra da trên công ngh laze. M3t xung
ñ3ng cc nhanh c4a laze bán don phóng tia sáng ña lên b5 m,t ñưng, tia sáng phRn x
tc m,t ñưng ñư&c h3i tU bgi m3t th8u kính ñi t[i m3t mng angten g;m 256 m.t cRm
quang. Vk trí ti7p nh#n ánh sáng thN nh8t cho bi7t ngay trk s_ khoRng cách t[i m,t
ñưng. Chi5u sâu c8u trúc (ñ3 nhám vĩ mô) ñư&c tính toán tc m3t lot giá trk ño như
v#y. Thi7t bk laze ñư&c l.p trên m3t xe thí nghim hay còn gi là ño ñ3 nhám t_c ñ3
nhanh (HSTM) dùng ñ+ tác nghip trên các ñưng công c3ng t_c ñ3 giao thông bình
thưng. Ngoài ra còn có máy ño ñ3 nhám dng mini (MTM) là m3t thi7t bk có hai bánh
xe ñ,t song song ñư&c ñi5u khi+n brng tay. Dùng các thi7t bk này có th+ nh#n ñư&c các
k7t quR ño ñ3 nhám nhanh và ñáng tin c#y hơn phương pháp thông thưng (r.c cát).
B2ng 10.4.
ð3 nhám vĩ mô (ñ3 sâu r.c cát) c4a b5 m,t bê tông asphalt m[i thi
công
VBt liCu lxp mkt ðG nhám vĩ mô
(b°ng phương pháp rœc cát), mm
Bê tông asphalt
ðá – nha ch,t
Asphalt rRi nóng (ít ñá dăm)
Asphalt rRi nóng (nhi5u ñá dăm)
ðá – nha th8m nư[c
L[p láng m,t
0.4 – 0.6
0.6 – 1.2
0.5 – 1.2
1.2 – 2.5
1.5 – 3.5
2.0 – 3.5
Ghi chú:
V[i ñá nha ch,t ñ3 nhám vĩ mô phU thu3c kích cs ht tiêu chujn và c8p
ph_i c_t liu;
V[i asphalt rRi nóng ñ3 nhám vĩ mô phU thu3c vào cs ht tiêu chujn, lư&ng ñá
dăm và mNc ñ3 g.n bám c4a ñá dăm.
TRRL cũng ñã xác l#p m_i quan h giIa ñ3 nhám theo phương pháp r.c cát và
theo HSTM, MTM như sau:
ð3 nhám ño theo HSTM = 0.12 + 0.59ìd
ð3 nhám ño theo MTM = 0.41+ 0.41ìd, trong ñó d là chi5u sâu r.c cát.
M_i quan h trên chv ñư&c áp dUng cho asphalt rRi nóng và chi5u sâu r.c cát nrm
trong gi[i hn tc 1.0 – 2.0mm. Khi áp dUng quan h trên c:n có s hiu chvnh h&p lý vì
chi5u sâu vt cát là s_ ño ñ3 nhám trên m3t din tích thn nghim còn s_ ño brng laze áp
dUng trên m3t ñưng thn nghim. Thêm nIa m3t câu hai ñ,t ra là chi5u sâu vt cát ho,c
kT thu#t laze có ño ñư&c khR năng thoát nư[c b5 m,t c4a ñưng hay không? Vì không
có công ngh nào ño ñư&c h7t các khe thoát nư[c chrng chkt trên m,t ñưng.
Chi5u sâu r.c cát t_i thi+u 1.5mm tương ñương v[i chi5u sâu c8u trúc (ñ3 nhám)
1.03mm ño brng MTM. Các quy cách ño theo tcng phương pháp ñư&c nêu chi ti7t trong
tiêu chujn kT thu#t cho công trình ñưng.
Tc năm 1978, các h&p ñ;ng xây dng l[p m,t ñưng brng asphalt rRi nóng trên
ñưng có t_c ñ3 xe chy cao ñ5u yêu c:u m3t ñ3 nhám t_i thi+u 1.5mm ño brng phương
pháp r.c cát. ð+ ñt ñư&c ñi5u ñó ngưi ta rRi l[p ñá găm v[i li5u lư&ng l[n hơn và
dùng asphalt có ñ3 cNng tương ñ_i ñ+ ngăn không cho ñá dăm c.m quá sâu vào trong b5
m,t v#t liu nha.
Có m3t s_ lư&ng ñáng k+ các y7u t_ Rnh hưgng ñ7n mNc ñ3 bám ch,t c4a l[p ñá
găm, g;m:
Li5u lư&ng ñá găm ñư&c rRi;
ð3 cNng c4a h%n h&p asphalt;
ði5u kin thi ti7t khi thi công;
Nhit ñ3 lu lèn;
Kích cs lu và công ngh ñ:m nén.
Rõ ràng có m3t quan h qua li ñư&c thi7t l#p giIa các yêu c:u, g;m:
ðt ñư&c ñ3 nhám yêu c:u;
BRo ñRm t_t s bám ch,t c4a l[p ñá găm;
BRo ñRm ñ3 lèn ch,t h; vIa v#t liu xung quanh ñá găm;
BRo ñRm ñ3 lèn ch,t yêu c:u trên toàn b3 l[p thRm nha.
ð+ ñt ñư&c m3t s hài hòa giIa các ñòi hai này, yêu c:u phRi có s tinh thông
ñáng k+ v5 công tác thi công. Ngay cR khi b_n ñòi hai trên ñ5u ñt ñư&c, thot ñ:u m3t
ít ñá găm dưng như bk bong ra khai l[p asphalt rRi nóng nơi ñ3 nhám r.c cát t_i thi+u
1.5mm ñã ñư&c xác ñknh. M3t t0 l m8t mát nha hơn 5% trên toàn b3 l[p ñá găm có th+
ñư&c ch8p nh#n. Do ñó, c:n lưu ý rrng các chi5u sâu c8u trúc như v#y chv ñư&c xác
ñknh cho ñưng có xe chy v[i t_c ñ3 cao (áp su8t ñ3ng th8p) và ñ3 nhám vĩ mô là y7u
t_ có ý nghĩa cho ñưng có thi7t k7 trên 50km/h và không hIu dUng khi xác ñknh ñ3
nhám này g nhIng nơi có t_c ñ3 th8p như các nút giao thông. Kinh nghim cho th8y
rrng g nhũng ch% chku áp lc l[n như th7, dùng l[p m,t có chi5u sâu c8u trúc (ñ3 nhám
vĩ mô) cao thì g:n như không tránh khai m3t s bong b#t ñá găm nghiêm trng.
CÂU H^I ÔN T)P
1.
N3i dung công tác v#n chuy+n và rRi h%n h&p bê tông asphalt.
2.
N3i dung công tác ñ:m nén và ki+m tra ch8t lư&ng công tác ñ:m nén.
3.
Tính công tác c4a h%n h&p bê tông asphalt.
4.
Trình bày v5 ñ3 nhám và các giRi pháp ñRm bRo ñ3 nhám c4a bê tông asphalt.
5.