Khoa Học Vũ Trụ: Sinh Thái Tầng Khí Quyển phần 9 (Mới Nhất)

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Khí tưng Nông nghip---------------------------------------------

198

• Front tĩnh: khi hai khi không khí không ñy nhau na, front không di chuyn thì gi là

front tĩnh. Trưng hp này thưng xy ra khi front ñang di chuyn g p r"ng ho c núi cao

ch n li. Thi tit trong front tĩnh thưng có mưa.

c) Xoáy thun

Xoáy thun còn ñưc gi là xoáy t, ñó là mt vùng xoáy ñưc to thành do không khí

chuyn ñng trong mt vùng khí áp thp. Dòng không khí di chuyn t" ngoài vào trung tâm,

ngưc chiu kim ñ!ng h! (' B+c bán c$u).

Khi xoáy thun chuyn ñng, quan sát thy có chuyn ñng ñi lên ' trung tâm, vì th ' ñây

thưng có nhiu mây và mưa.

Hình 11.1 là mô hình biu th mt xoáy thun. Vùng xoáy thun thưng có hình tròn vi nhiu

ñưng ñ#ng áp ñóng kín, s+p xp vòng quanh trung tâm. Áp sut không khí ' trung tâm là nh&

nht và tăng d$n ra ngoi vi. Xoáy thun làm xut hin tác dng tip xúc gia hai khi không khí

khác nhau

v nhit ñ nên trong xoáy thun thưng có hai front, front nóng ' phía ðông Nam và

front lnh ' phía Tây Nam. Hai front chm li ' trung tâm xoáy thun, ' gia hai front là vùng

nóng gi là khu nóng. Vì khong không gian ca khu nóng b khi không khí ñ!ng nht có khí áp

cao hơn chim c nên các ñưng ñ#ng áp ' ñây có dng nhng ñưng th#ng (hình 11.3).

Hình 11.1. Mô hình xoáy thun Hình 11.2. Mô hình xoáy nghch

Ðưng kình trung bình ca xoáy thun vào khong 1000 km. Chiu cao trung bình 3 - 4 km.

Xoáy thun chuyn ñng dc theo các ñưng ñ#ng áp ca khu nóng, vi tc ñ t" 30 - 50 km/h.

d) Xoáy nghch

Xoáy nghch còn gi là xoáy tn, là mt vùng khí áp cao, trong ñó gió to thành xoáy tn

t" trung tâm ra xung quanh, thun chiu kim ñ!ng h! (' B+c bán c$u). Khi xoáy nghch chuyn

ñng, ngưi ta quan sát thy có các dòng không khí ñi xung ' trung tâm, vì th thi tit trong

xoáy nghch thưng là thi tit tt, quang mây và khô ráo. Mùa h, thi tit trong xoáy nghch

thưng nóng và quang mây, còn mùa ñông thì tri n+ng kèm theo lnh giá.

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Khí tưng Nông nghip---------------------------------------------

199

Hình 11.3. Bn ñ thi tit xoáy thun

 vùng xoáy nghch, khí áp gim d$n t" trung tâm ra ngoi vi, ñưng ñ#ng áp ' trung tâm

xoáy nghch có tr s ln, cá bit có th ñt ti 1080mb. Ch% ' ngoi vi xoáy nghch mi có th có

front. Ða s xoáy nghch có các lp khí quyn dưi thp là khi không khí ñ!ng nht, vì vy

chúng không có front và do ñó thi tit trong xoáy nghch ñưc quy ñnh b'i các tính cht ca

khi không khí ñó nên tương ñi n ñnh (hình 11.2). Xoáy nghch là mt vùng không khí ln,

ñưng kính có th ñt ti trên 2.000 km. Tc ñ gió trong xoáy nghch nh& hơn trong xoáy thun,

trung bình khong 25 km/h.

1.3. D báo thi tit

D báo thi tit có ý nghĩa cc kỳ quan trng ñi vi sn xut và ñi sng, nhm phòng

chng và hn ch thiên tai, thit lp k hoch sn xut, khai thác tim năng khí hu... Ngưi ta

thưng s. dng nhiu phương pháp ñ d báo thi tit. Các công c ñ d báo thi tit g!m có

bn ñ! Synôp m t ñt, bn ñ! Synôp cao không, các loi gin ñ! E-MA... Ngoài ra, nh nhng

bc nh v tinh và các công c thông tin hin ñi ngưi ta có th làm ñưc nhng d báo dài hn

trên phm vi ln hơn.

a) D báo thi tit bng bn ñ Synôp

Ti Trung tâm D báo khí tưng - thy văn Quc gia ngưi ta nhn ñưc nhng thông tin

quan tr+c khí tưng m t ñt t" mng lưi các trm khí tưng trên toàn quc và các thông tin t"

các v tinh khí tưng v trng thái thi tit vùng. T" nhng thông tin ñó, ngưi ta tin hành xây

dng các bn ñ! thi tit gi là bn ñ! Synp (xut phát t" ch Hy Lp Synopticos có nghĩa là

nhìn, xem xét ñ!ng thi). S xut hin ca khi không khí và front, s phát trin và di chuyn

ca xoáy thun và xoáy nghch là nhng quá trình Synôp cơ bn to nên thi tit trên nhng vùng

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Khí tưng Nông nghip---------------------------------------------

200

không gian rng ln. Rõ ràng là mun bit ñưc v nhng thay ñi thi tit trong tương lai g$n,

c$n phi hiu và di/n ñt ñưc nhng ñiu kin thi tit và ñ c ñim phát trin ca các quá trình

vt lý trên mt lãnh th rng ln. Các bn ñ! Synp cho ta hình nh c th v trng thái thi tit

' mi thi ñim. Bn ñ! Synôp hay bn ñ! thi tit là nhng bn ñ! ña lý trên ñó ngưi ta dùng

nhng ch s và ký hiu qui ưc ñ ghi các s liu quan tr+c ' nhiu trm khí tưng vào nhng

thi ñim xác ñnh, nhng thi ñim ñó gi là kỳ quan tr+c Synôp. Bn ñ! Synôp giúp ta thy rõ

s s+p xp và ngu!n gc ca các khi không khí, các front và tình trng khí quyn thi ñim nào

ñó.

Mun d ñoán thi tit trưc ht c$n phi thy trong mt thi gian nht ñnh có nhng

quá trình vt lý nào xy ra, hưng và cưng ñ mnh hay yu. Ngưi ta thưng so sánh các bn

ñ! synp ' các thi ñim trong ngày (ví d các thi ñim cách nhau 6, 12 hay 24 gi.

Mi bn ñ! Synôp biu di/n s phân b thi tit trên các khu vc trong mt thi ñim

nht ñnh. Hai bn ñ! k nhau theo thi gian có th nêu lên nhng quá trình vt lý nào ñó xy ra

trong khí quyn trong khong thi gian ñó. So sánh hai bn ñ! thi tit, có th xác ñnh ñưc các

khi không khí, các front, các xoáy thun, xoáy nghch ñã di chuyn theo ñưng nào, trong tương

lai hưng và tc ñ di/n bin ra sao. Vic phân tích này giúp ta nhn bit ñưc thay ñi ca

trưng áp sut khí quyn, s xut hin front nóng hay lnh, vùng có giông và mưa

Hình 11.4. Bn ñ Synp

(Trên bn ñ trình bày các ñưng ñ&ng áp, front, tc ñ và hưng gió...)

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Khí tưng Nông nghip---------------------------------------------

201

Thi gian làm d báo thi tit càng ng+n thì xác sut d báo chính xác s càng cao. ð d

báo thi tit dài hn trong khong thi gian mt tu$n, mt tháng và hơn na ngưi ta c$n nghiên

cu hoàn thin phương pháp Synôp. Hin nay ngưi ta ñang phát trin mt phương pháp mi gi

là phương pháp Thu0 ñng lc hc.

b) D báo thi tit theo triu chng ña phương

D báo thi tit trưc vài gi theo triu chng xy ra ti ña phương có t$m quan trng

ñ c bit ñi vi nông nghip. Nhng d báo này xây dng trên cơ s' nhng quan tr+c ña phương

v trng thái b$u tri, lưng mây, s thay ñi ca nhit ñ, khí áp, ñ m không khí, tc ñ và

hưng gió, nhng hin tưng quang hc và các yu t khác.

Nhng triu chng ña phương biu hin thi tit tt:

• Khí áp tăng lên không ng"ng, ho c ít bin thiên trong ngày.

• Ban ñêm tri quang mây, nhiu sao.

• Bui sáng trên b$u tri xut hin nhiu mây tích (Cumulus), chân mây bng ph#ng, có mái

dng vòm, h$u như ñng yên mt ch.

• Ban ngày mây tích tăng lên, nhưng phát trin yu theo chiu th#ng ñng. Ð%nh mây có

ñưng vin không rõ rt và phát trin mnh vào khong 15- 16 gi. Bui chiu ñ%nh mây

tích có th h thp, chân mây to rng ra, mây tích bin thành tng tích r!i tan d$n ñi.

• Mây ti h$u như không di ñng và không có móc nh& ' ñ$u; lưng mây không tăng theo thi

gian ho c phát trin theo mt hưng nht ñnh nào ñó.

• Mây ti-tng hình thành màn rng che mt ph$n b$u tri vi ñưng vin rõ rt.

• Quá trình bin thiên hng ngày ca nhit d biu hin rõ. Ban ngày, nhit ñ không khí tăng

lên mt cách v"a phi. Ban ñêm nhit ñ gim xung do m t ñt có ñiu kin bc x tt.

• V mùa nóng bui chiu ti có nhiu sương mù, ban ñêm sương và sương mui hình thành.

• Bui sáng, bình minh xut hin ánh sáng màu vàng, ñôi khi bình minh có th b+t ñ$u bng

m$u ñ& nht, nhưng sau ñó cũng bin thành màu vàng chng t& tia sáng m t tri g p tương

ñi ít hơi nưc trên ñưng ñi.

•  ven bin có gió ñt - bin, ' min núi có gió núi - thung lũng thi mnh là triu chng

thi tit tt.

Nhng triu chng ña phương báo tri sp mưa:

• Khí áp liên tc gim xung.

• Mây ti di chuyn nhanh và có dng như nhng di mnh, song song. Mây ti di chuyn càng

nhanh thi tit càng chóng thay ñi. Phía sau mây ti xut hin mây trung tng, ñi liên sau

na là mây vũ-tng màu ti.

• Hưng di chuyn ca mây ' các t$ng trên cao không trùng vi hưng gió ' phía dưi.

• V ban ñêm, gió không ng"ng thi và mnh lên.

• Mùa hè, lưng mây tăng lên, nhit ñ gim liên tc.

• Không có sương, sương mui và sương mù vào ban mai. Ban ñêm nhiu mây, s bc x

ca m t ñt gim ñi.

• B$u tri lúc bình mình, hoàng hôn có màu ñ& rc mà không chuyn sang màu vàng, hin

tưng này chng t& khí quyn cha nhiu hơi nưc.

Trưng ði hc Nông nghip 1 - Giáo trình Khí tưng Nông nghip---------------------------------------------

202

• Do kt qu ca các tia sáng chiu qua mây ti và ti-tng, xung quanh m t tri và m t trăng

hình thành nhng vòng sáng rng gi là tán.

Nhng triu chng ña phương báo sp xy ra dông:

• Khí áp gim xung nhanh.

• Vào bui sáng sm trên b$u tri xut hin mây trung-tích, ging như nhng n+m bông.

• Mây tích xut hin, ñ%nh mây phát trin nhanh chóng, ph$n trên mây tích xut hin mây ti

to ra như cái chi. Nhìn t" phía trên, mây có dng như cái ñe, ñ%nh to ra theo hưng di

chuyn ca gió. Sau ñó xut hin mây dông, ñôi khi có mưa ñá kèm theo.

• Nhit ñ và ñ m không khí cao, thi tit ngt ngt.

• Sau khi dông xy ra thi tit thưng tr' nên mát m. Nu thi tit v chiu v1n còn mây

trung-tích và mây tng-tích màu h!ng lúc m t tri l n, nhit ñ không gim xung thì ban

ñêm s tip tc có dông.

• Khi dông g$n ti, gió thưng thi ngưc hưng di chuyn ca mây dông r!i sau ñó ñi

hưng.

2. D BÁO KHÍ TƯNG NÔNG NGHIP

2.1. Khái nim và ý nghĩa ca d báo khí tưng nông nghip

a) Khái nim

D báo khí tưng nông nghip là phương pháp ñánh giá kh năng ca sn xut nông

nghip s xy ra da trên các thông tin v d báo thi tit cho mi khu vc. Ðiu kin thi tit

luôn luôn bin ñng so vi giá tr trung bình nhiu năm ho c gia năm này và năm khác. S bin

ñng ñó kéo theo s bin ñng ca sn xut nông nghip. Ði vi cây tr!ng, thi gian và cưng

ñ xut hin ca các yu t thi tit làm thay ñi nhp ñiu sinh trư'ng, phát trin, sâu bnh và

năng sut ca chúng. Thi tit dao ñng còn làm cho ch ñ m ca ñt dao ñng theo gây ra hn

hán ho c lũ lt.

b) Ý nghĩa d báo khí tưng nông nghip

D báo khí tưng nông nghip là mt môn khoa hc tr nhưng ñã có ý nghĩa rt ln phc

v sn xut nông nghip. Ð chính xác ca d báo khí tưng nông nghip càng cao thì hiu qu

phc v càng ln. D báo khí tưng nông nghip (KTNN) có phương pháp riêng. V cơ bn, các

phương pháp ca d báo KTNN là phân tích mi tương quan gia ñiu kin thi tit và tình hình

sinh trư'ng phát trin, năng sut ca cây tr!ng, vt nuôi, ch ñ thu0 văn, ñ c ñim vt lý ñt, sâu

bnh ñ xây dng các mô hình thc nghim. Khi làm d báo, ngưi ta da vào các mô hình thc

nghim ñ ni suy các tr s c$n thit cho tương lai.

Ý nghĩa chính ca d báo KTNN như sau:

1. Ðnh lưng hoá ñưc nh hư'ng ca các yu t thi tit xy ra trong tương lai ñi vi các

hot ñng và ñi tưng sn xut nông nghip. Xác ñnh mc ñ nh hư'ng ca t"ng yu t

ho c ca nhóm các yu t xy ra ñ!ng thi gây hu qa khác nhau ñi vi sn xut nông

nghip.

Khoa Học Vũ Trụ - Sinh Thái Tầng Khí Quyển phần 9

Tham khảo tài liệu 'khoa học vũ trụ - sinh thái tầng khí quyển phần 9', khoa học tự nhiên, công nghệ môi trường phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi