Kho¸ luËn tèt nghiÖp Lª ThÞ
HuyÒn
M ĐUỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a vi c nghiên c u đ tàiấ ế ủ ệ ứ ề
Quy n yêu c u ng i khác b i th ng thi t h i do hành vi sai trái c aề ầ ườ ồ ườ ệ ạ ủ
ng i gây thi t h i (v tài s n, s c kh e…..) cho b n thân mình là m tườ ệ ạ ề ả ứ ỏ ả ộ
quy n đc áp d ng có t n su t l n nh t trong các quy n v yêu c u b iề ượ ụ ầ ấ ớ ấ ề ề ầ ồ
th ng thi t h i quy đnh b i lu t dân s t i xã h i hi n đi. T i Nh t, sườ ệ ạ ị ở ậ ự ạ ộ ệ ạ ạ ậ ố
v yêu c u đòi b i th ng thi t h i do hành vi sai trái (b i th ng thi t h iụ ầ ồ ườ ệ ạ ồ ườ ệ ạ
ngoài h p đng (BTTHNHĐ)) chi m 61% trong t ng s v vi c tranh ch pợ ồ ế ổ ố ụ ệ ấ
dân s . Con s này nói lên m c đ quan tr ng c a quy n yêu c u b i th ngự ố ứ ộ ọ ủ ề ầ ồ ườ
thi t h i do hành vi sai trái trong đi s ng dân s . ệ ạ ờ ố ự
Khi nghiên c u v h th ng pháp lu t Dân s Vi t Nam Ông Johnứ ề ệ ố ậ ự ệ
Gillespie giáo s th nh gi ng c a Tr ng Đi h c Lu t Deakin - m t trongư ỉ ả ủ ườ ạ ọ ậ ộ
nh ng tr ng Đi h c Lu t danh ti ng c a Úcữ ườ ạ ọ ậ ế ủ đã nh n đnh r ng: “Ng iậ ị ằ ườ
dân Vi t Nam không bi t đn quy n yêu c u nhà s n xu t, nhà cung c p d chệ ế ế ề ầ ả ấ ấ ị
v b i th ng thi t h i cho mình do hành vi sai trái c a nhà s n xu t nóiụ ồ ườ ệ ạ ủ ả ấ
riêng và quy n yêu c u ng i khác b i th ng thi t h i do hành vi sai tráiề ầ ườ ồ ườ ệ ạ
c a ng i đó nói chung”ủ ườ (1).
Vi t Nam quy n yêu c u b i th ng thi t h i do hành vi sai trái tuyỞ ệ ề ầ ồ ườ ệ ạ
đã đc lu t hóa t i B lu t dân s , t i ch ng “ượ ậ ạ ộ ậ ự ạ ươ Trách nhi m b i th ngệ ồ ườ
thi t h i ngoài h p đngệ ạ ợ ồ ” (t Đi u 604 đn 630 BLDS năm 2005)ừ ề ế và m t sộ ố
văn b n pháp lu t d i BLDS khác. Tuy nhiên, v n đ xác đnh năng l c chả ậ ướ ấ ề ị ự ủ
th trong trách nhi m BTTHNHĐ luôn luôn đt ra cho các nhà làm lu t,ể ệ ặ ậ
nh ng ng i th a hành pháp lu t cũng nh các nhà nghiên c u lu t phápữ ườ ừ ậ ư ứ ậ
nh ng v n đ nan gi i khi ti p c n.ữ ấ ề ả ế ậ
.Xu t phát t đó tôi ch n đ tài: “ấ ừ ọ ề Năng l c b i th ng thi t h iự ồ ườ ệ ạ
ngoài h p đng c a cá nhân theo pháp lu t dân s Vi t Nam” ợ ồ ủ ậ ự ệ đ làmể
khoá lu n t t nghi p.ậ ố ệ
1
Kho¸ luËn tèt nghiÖp Lª ThÞ
HuyÒn
(1) Theo bài: Quy n c a cá nhân trong th ng m i (dân s ) Vi t Nam: Phân tích d i ph ng pháp so sánhề ủ ươ ạ ự ở ệ ướ ươ )
đăng trên t p chí Pháp lu t qu c t Đi h c Stanford (ạ ậ ố ế ạ ọ Stanford Journal of International Law) s 30 năm 1994 (30 Stan. Jố
Int’l L. 325) t i các trang 347, 348 và 349ạ
2. Tình hình nghiên c u đ tàiứ ề
Hi n nay trên các di n đàn nghiên c u lu t pháp n c ta đã xu t hi nệ ễ ứ ậ ở ướ ấ ệ
khá nhi u các bài vi t, các công trình nghiên c u v Trách nhi m BTTHNHĐ,ề ế ứ ề ệ
nh “nh ng v n đ c b n v trách nhi m BTTHNHĐ trong B lu t dân s ”ư ữ ấ ề ơ ả ề ệ ộ ậ ự
c a Ti n s Lê Mai Anh… Tuy nhiên, đi v i v n đ v “Năng l c ch thủ ế ỹ ố ớ ấ ề ề ự ủ ể
c a cá nhân trong BTTHNHĐ” theo quy đnh c a pháp lu t dân s Vi t Namủ ị ủ ậ ự ệ
thì còn khá khiêm t n trong v n đ nghiên c u chuyên sâu và có tính khoa h cố ấ ề ứ ọ
th c ti n.ự ễ
3. M c đích, ph m vi nghiên c u c a đ tàiụ ạ ứ ủ ề
Đ tài ch đi sâu nghiên c u quy đnh v trách nhi m BTTHNHĐ mà cề ỉ ứ ị ề ệ ụ
th là “năng l c BTTHNHĐ c a cá nhân” mà không đi vào nghiên c u tráchể ự ủ ứ
nhi m b i th ng theo h p đng và năng l c BTTHNHĐ c a các ch thệ ồ ườ ợ ồ ự ủ ủ ể
khác.
Đ tài h ng t i làm rõ các quy đnh c a pháp lu t v năng l c b iề ướ ớ ị ủ ậ ề ự ồ
th ng thi t h i c a cá nhân trong t ng tr ng h p c th . Trên c s đóườ ệ ạ ủ ừ ườ ợ ụ ể ơ ở
đa ra nh ng ki n ngh đ hoàn thi n các quy đnh c a pháp lu t v v n đư ữ ế ị ể ệ ị ủ ậ ề ấ ề
này.
4. Ph ng pháp nghiên c u đ tàiươ ứ ề
Đ tài nghiên c u d a trên c s ph ng pháp lu n c a ch nghĩa Mácề ứ ự ơ ở ươ ậ ủ ủ
- Lênin, t t ng H Chí Minh v nhà n c và pháp lu t. K t h p gi a quanư ưở ồ ề ướ ậ ế ợ ữ
đi m c a Ch nghĩa duy v t bi n ch ng và Ch nghĩa duy v t l ch s . Quáể ủ ủ ậ ệ ứ ủ ậ ị ử
trình nghiên c u đ tài tác gi đã s d ng nhi u ph ng pháp nghiên c uứ ề ả ử ụ ề ươ ứ
nh : Ph ng pháp phân tích, t ng h p, ph ng pháp so sánh, ph ng phápư ươ ổ ợ ươ ươ
ch ng minh.ứ
5. K t c u c a khóa lu nế ấ ủ ậ
2
Kho¸ luËn tèt nghiÖp Lª ThÞ
HuyÒn
Ngoài ph n m đu, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o, n i dungầ ở ầ ế ậ ụ ệ ả ộ
c a khóa lu n g m hai ch ng:ủ ậ ồ ươ
Ch ng 1: Khái quát v trách nhi m dân s ngoài h p đngươ ề ệ ự ợ ồ
Ch ng 2: Năng l c b i th ng thi t h i c a cá nhân theo B lu t dânươ ự ồ ườ ệ ạ ủ ộ ậ
s Vi t Nam 2005ự ệ
CH NG IƯƠ
KHÁI QUÁT V TRÁCH NHI M DÂN S NGOÀI H P ĐNGỀ Ệ Ự Ợ Ồ
1.1.Khái ni m và các đi u ki n phát sinh trách nhi m dân s ngoài h pệ ề ệ ệ ự ợ
đngồ
1.1.1.Khái ni m trách nhi m dân s ngoài h p đngệ ệ ự ợ ồ
Xã h i luôn luôn là t ng hoà c a các m i quan h đa d ng và ph c t pộ ổ ủ ố ệ ạ ứ ạ
và c n đn s đi u ch nh c a pháp lu t. Chính t s đa d ng và ph c t p c aầ ế ự ề ỉ ủ ậ ừ ự ạ ứ ạ ủ
các quan h xã h i nên yêu c u pháp lu t cũng c n có m t c ch đi u ch nhệ ộ ầ ậ ầ ộ ơ ế ề ỉ
đa d ng và phù h p, xu t phát t đây mà nhi u quan h pháp lu t đã ra điạ ợ ấ ừ ề ệ ậ ờ
trong đó có quan h v nghĩa v dân s . Trong quan h này khi ch th thamệ ề ụ ự ệ ủ ể
gia không th c hi n ho c th c hi n không đúng nghĩa v đã cam k t k cự ệ ặ ự ệ ụ ế ể ả
th c hi n không đúng nghĩa v do pháp lu t quy đnh thì ph i gánh ch u vự ệ ụ ậ ị ả ị ề
mình nh ng h u qu b t l i. H u qu b t l i này th hi n thông qua vi cữ ậ ả ấ ợ ậ ả ấ ợ ể ệ ệ
gi i quy t “trách nhi m dân s ” gi a ng i có quy n v i ng i có nghĩa vả ế ệ ự ữ ườ ề ớ ườ ụ
và đc th c hi n theo nguyên t c bên có hành vi vi ph m và gây ra thi t h iượ ự ệ ắ ạ ệ ạ
s ph i b i th ng. ẽ ả ồ ườ Theo T¹p chÝ d©n chñ vµ ph¸p luËt cña Bé T ph¸p,
sè chuyªn ®Ò vÒ Bé luËt d©n sù ViÖt Nam 2005, t¹i phÇn thuËt ng÷
ph¸p luËt d©n sù cã ®a ra kh¸i niÖm vÒ tr¸ch nhiÖm d©n sù nh sau:
“Trách nhi m dân s (theo nghĩa r ng) là các bi n pháp có tính c ng chệ ự ộ ệ ưỡ ế
đc áp d ng nh m khôi ph c l i tình tr ng ban đu c a m t quy n dân sượ ụ ằ ụ ạ ạ ầ ủ ộ ề ự
3
Kho¸ luËn tèt nghiÖp Lª ThÞ
HuyÒn
b vi ph m. ị ạ Tr¸ch nhiÖm d©n sù (theo nghĩa h p) là các bi n pháp c ngẹ ệ ưỡ
ch áp d ng đi v i ng i có hành vi vi ph m pháp lu t gây ra thi t h i choế ụ ố ớ ườ ạ ậ ệ ạ
ng i khác, ng i gây ra thi t h i ph i ch u trách nhi m kh c ph c nh ngườ ườ ệ ạ ả ị ệ ắ ụ ữ
h u qu x u x y ra b ng tài s n c a mình”.[tr. 249]ậ ả ấ ả ằ ả ủ
Các ch th khi tham gia vào quan h pháp lu t ph i gánh ch u nh ngủ ể ệ ậ ả ị ữ
h u qu b t l i, h ph i ch u trách nhi m dân s là do chính nh ng hành viậ ả ấ ợ ọ ả ị ệ ự ữ
sai trái c a mình. Hành vi c a các ch th có th là vi ph m h p đng (khôngủ ủ ủ ể ể ạ ợ ồ
th c hi n, th c hi n không đúng, không đy đ nghĩa v đã cam k t) ho c doự ệ ự ệ ầ ủ ụ ế ặ
hành vi vi ph m pháp lu t. Nh v y, trách nhi m dân s có th chia thành haiạ ậ ư ậ ệ ự ể
lo i đó là trách nhi m dân s theo h p đng và trách nhi m dân s ngoài h pạ ệ ự ợ ồ ệ ự ợ
đng.ồ
Th c ti n đi s ng hàng ngày c a chúng ta x y ra r t nhi u các thi tự ễ ờ ố ủ ả ấ ề ệ
h i v tài s n, tính m ng, s c kho , danh d , nhân ph m c a công dân, tàiạ ề ả ạ ứ ẻ ự ẩ ủ
s n, danh d , uy tín c a t ch c. Nguyên nhân d n đn nh ng thi t h i nàyả ự ủ ổ ứ ẫ ế ữ ệ ạ
r t đa d ng, có th là do tác đng c a các y u t nhiên bên ngoài, tác đngấ ạ ể ộ ủ ế ự ộ
b i hoàn c nh khách quan hay hành vi c a con ng i…trong đó ph n l n làở ả ủ ườ ầ ớ
do các hành vi trái pháp lu t c a con ng i mang l i. Tr c nh ng hành viậ ủ ườ ạ ướ ữ
xâm ph m t i các quy n và l i ích h p pháp c a cá nhân, t ch c đc phápạ ớ ề ợ ợ ủ ổ ứ ượ
lu t b o v cho nên nhà n c c n đ ra nh ng bi n pháp đ ngăn ch n vàậ ả ệ ướ ầ ề ữ ệ ể ặ
kh c ph c h u qu . Đi u 71 Hi n pháp 1992 c a n c ta ghi nh n: “Côngắ ụ ậ ả ề ế ủ ướ ậ
dân có quy n b t kh xâm ph m v thân th , đc pháp lu t b o h v tínhề ấ ả ạ ề ể ượ ậ ả ộ ề
m ng, s c kho , danh d , nhân ph m…”. Th ch hoá các quy đnh v v nạ ứ ẻ ự ẩ ể ế ị ề ấ
đ này c a Hi n pháp BLDS Vi t Nam 2005 t i Đi u 604 đã quy đnh:ề ủ ế ệ ạ ề ị
“Ng i nào do l i c ý ho c vô ý xâm ph m đn tính m ng, s c kho , danhườ ỗ ố ặ ạ ế ạ ứ ẻ
d , nhân ph m, uy tín, tài s n, quy n, l i ích h p pháp khác c a cá nhân, xâmự ẩ ả ề ợ ợ ủ
ph m danh d , uy tín, tài s n c a pháp nhân ho c ch th khác mà gây thi tạ ự ả ủ ặ ủ ể ệ
h i thì ph i b i th ng”ạ ả ồ ườ . Đi u này có nghĩa là m t ng i nào đó gây thi tề ộ ườ ệ
4
Kho¸ luËn tèt nghiÖp Lª ThÞ
HuyÒn
h i cho ng i khác thì ph i có trách nhi m b i th ng thi t h i. Khi m tạ ườ ả ệ ồ ườ ệ ạ ộ
ng i gây thi t h i cho ng i khác s làm phát sinh m i quan h b i th ngườ ệ ạ ườ ẽ ố ệ ồ ườ
thi t h i gi a h và ng i b thi t h i. Quan h b i th ng thi t h i này phátệ ạ ữ ọ ườ ị ệ ạ ệ ồ ườ ệ ạ
sinh t hành vi trái pháp lu t c a m t bên ch th nh ng gi a các bên khôngừ ậ ủ ộ ủ ể ư ữ
có m i quan h h p đng ho c n u có, thì vi ph m này không ph i là viố ệ ợ ồ ặ ế ạ ả
ph m nghĩa v đã cam k t trong h p đng, do đó phát sinh trách nhi m b iạ ụ ế ợ ồ ệ ồ
th ng thi t h i ngoài h p đng. V y trách nhi m b i th ng thi t h i ngoàiườ ệ ạ ợ ồ ậ ệ ồ ườ ệ ạ
h p đng là trách nhi m phát sinh gi a các ch th mà tr c đó không cóợ ồ ệ ữ ủ ể ướ
quan h h p đng ho c tuy có quan h h p đng nh ng hành vi vi ph m c aệ ợ ồ ặ ệ ợ ồ ư ạ ủ
ng i gây thi t h i không thu c v nghĩa v ch p hành h p đng đã ký k t.ườ ệ ạ ộ ề ụ ấ ợ ồ ế
Nh v y, v c b n thì trách nhi m b i th ng thi t h i ngoài h pư ậ ề ơ ả ệ ồ ườ ệ ạ ợ
đng phát sinh không ph i t quan h h p đng nh ng cũng không th kh ngồ ả ừ ệ ợ ồ ư ể ẳ
đnh m t cách c ng nh c r ng trách nhi m b i th ng thi t h i ngoài h pị ộ ứ ắ ằ ệ ồ ườ ệ ạ ợ
đng ch phát sinh không ph i t h p đng. N u kh ng đnh nh v y thì saiồ ỉ ả ừ ợ ồ ế ẳ ị ư ậ
l m, phi n di n và thi u căn c , b i l ta không th lo i b đc kh năngầ ế ệ ế ứ ở ẽ ể ạ ỏ ượ ả
nghĩa v dân s ngoài h p đng phát sinh xu t phát t quan h h p đng gi aụ ự ợ ồ ấ ừ ệ ợ ồ ữ
các bên ch th . Ngoài ra, quan h b i th ng thi t h i ngoài h p đng cònủ ể ệ ồ ườ ệ ạ ợ ồ
xu t hi n trong r t nhi u tr ng h p khác nhau. Ví d nh quy t đnh c a cấ ệ ấ ề ườ ợ ụ ư ế ị ủ ơ
quan nhà n c có th m quy n, vi c th c hi n công vi c không có u quy n,ướ ẩ ề ệ ự ệ ệ ỷ ề
ngay c h p đng dân s vô hi u hay hành vi pháp lý đn ph ng cũng có thả ợ ồ ự ệ ơ ươ ể
tr thành nguyên nhân c a trách nhi m b i th ng thi t h i ngoài h p đngở ủ ệ ồ ườ ệ ạ ợ ồ
và còn r t nhi u các tr ng h p khác n a.ấ ề ườ ợ ữ
Qua nh ng phân tích trên có th đa ra khái ni m v trách nhi m b iữ ể ư ệ ề ệ ồ
th ng thi t h i ngoài h p đng nh sau: ườ ệ ạ ợ ồ ư Trách nhi m b i th ng thi t h iệ ồ ườ ệ ạ
ngoài h p đng là trách nhi m dân s phát sinh gi a các ch th mà tr cợ ồ ệ ự ữ ủ ể ướ
đó không có quan h h p đng ho c tuy có quan h h p đng nh ng hành việ ợ ồ ặ ệ ợ ồ ư
c a ng i gây thi t h i không thu c v nghĩa v thi hành h p đng đã ký k tủ ườ ệ ạ ộ ề ụ ợ ồ ế
gi a các bên.ữ
5
