Kinh t h c và tri t h c c a ch nghĩa xã h iế ọ ế ọ ủ ủ ộ
Nguy n Đ c Thành d chễ ứ ị
Chú thích (2)
[1]Ch nghĩa xã h i, tr. 113. ủ ộ
[2]‘Tính toán kinh t trong Kh i th nh v ng chung xã h i ch nghĩa’, tr. 103. ế ố ị ượ ộ ủ
[3]Sđd, tr. 109.
[4]Hành đ ng con ng i, New Haven, Nxb tr ng Đ i h c Yale, 1963, tr. 248. ộ ườ ườ ạ ọ
[5]Ch nghĩa xã h i, tr. 205-208. ủ ộ
[6]Sđd, tr. 457.
[7]Sđd, tr. 212-216.
[8]Sđd, tr. 119.
[9]Sđd, tr. 181-184.
[10]Sđd, tr. 402.
[11]Sđd, tr. 430-434.
[12]Nghĩa là v n đ v quy n s h u th i đi m đ u tiên trong l ch s n y sinhấ ề ề ề ở ữ ở ờ ể ầ ị ử ả
quan h s h u. (ND)ệ ở ữ
[13]Ho c “tr ng thái khi đ t đ c m c đích cu i cùng." (ND) ặ ạ ạ ượ ụ ố
[14]‘Lý thuy t Cân b ng t ng quát’, trong D. Bell và I. Kristol (eds.), Cu c kh ngế ằ ổ ộ ủ
ho ng trong lý thuy t kinh t , New York, Basic Books, 1981, tr. 125. In nghiêngả ế ế
trong nguyên b n. ả
[15]‘Đ nh h ng s n xu t trong m t Nhà n c xã h i ch nghĩa’, tr. 7-9. ị ướ ả ấ ộ ướ ộ ủ
[16]‘Tình hình hi n th i c a cu c tranh lu n’, trong K ho ch hoá kinh t t pệ ờ ủ ộ ậ ế ạ ế ậ
th ch nghĩa, tr. 207.ể ủ
[17] Sđd, tr. 208.
[18] Sđd, tr. 209-210.
[19]Oskar Ryszard Lange (1904-1965) là m t trong nh ng nhà kinh t xã h i chộ ữ ế ộ ủ
nghĩa l n nh t trong th k XX, t ng là h c trò c a Joseph Schumpeter trong th iớ ấ ế ỷ ừ ọ ủ ờ
gian du h c Đ i h c Havard, sau đó gi ng d y nhi u tr ng đ i h c l n c aọ ở ạ ọ ả ạ ở ề ườ ạ ọ ớ ủ
M nh Michigan, Chicago. Trong nh ng năm sau Th chi n, Lange tham giaỹ ư ữ ế ế
thành l p chính quy n m i t i Ba Lan. Ông l n l t n m gi các ch c v Đ iậ ề ớ ạ ầ ượ ắ ữ ứ ụ ạ
s Ba Lan t i Hoa kỳ, đ i bi u c a Ba Lan t i H i đ ng B o an Liên H p Qu c,ứ ạ ạ ể ủ ạ ộ ồ ả ợ ố
đ i bi u qu c h i, và U viên Trung ng Đ ng Lao đ ng Ba Lan. Năm 1948ạ ể ố ộ ỷ ươ ả ộ
Lange tr l i v i cu c s ng h c thu t, gi ng d y t i Tr ng K ho ch vàở ạ ớ ộ ố ọ ậ ả ạ ạ ườ ế ạ
Th ng kê Trung ng t i Warsaw và sau đó t i Đ i h c Warsaw. (ND) ố ươ ạ ạ ạ ọ
[20]‘Máy tính và th tr ng’, C. H. Feinstein (ed.), Ch nghĩa t b n, Ch nghĩaị ườ ủ ư ả ủ
xã h i và Tăng tr ng kinh t , Nxb tr ng Đ i h c Cambridge, 1967, tr. 158-161.ộ ưở ế ườ ạ ọ
In l i trong Kinh t h c xã h i ch nghĩa, tr. 401-405. ạ ế ọ ộ ủ
[21]‘V Lý thuy t kinh t c a Ch nghĩa xã h i’, tr. 93. ề ế ế ủ ủ ộ
[22]Marie-Ésprit Léon Walras (1834-1910) nhà kinh t h c vĩ đ i ng i Pháp, chaế ọ ạ ườ
đ c a ph ng pháp phân tích cân b ng t ng quát trong kinh t h c. Hàm ý toẻ ủ ươ ằ ổ ế ọ
l n trong lý thuy t c a ông là luôn t n t i m t tr ng thái cân b ng trên toàn bớ ế ủ ồ ạ ộ ạ ằ ộ
các th tr ng c a n n kinh t . Tr c khi đ n v i kinh t h c, Walras đã th quaị ườ ủ ề ế ướ ế ớ ế ọ ử
nhi u ngh , trong đó có vi t ti u thuy t, nh ng đ u th t b i. Nh ng tranh lu nề ề ế ể ế ư ề ấ ạ ữ ậ
c a phái Lange d a nhi u vào t t ng cân b ng t ng quát c a Walras, và đã thuủ ự ề ư ưở ằ ổ ủ
đ c nhi u th ng l i t m th i trên bình di n lý lu n. (ND) ượ ề ắ ợ ạ ờ ệ ậ
[23]‘Gi i pháp c nh tr nh’, trong Ch nghĩa cá nhân và tr t t kinh t , tr. 193. ả ạ ạ ủ ậ ự ế
[24]Karl Polanyi (1886-1964) nhà tri t h c, xã h i h c, sinh ra Viena, l n lên ế ọ ộ ọ ở ớ ở
Budapest, sau Th chi n I di c sang Anh t năm 1933 đ n 1947. Trong giai đo nế ế ư ừ ế ạ
Anh, ông n i ti ng th gi i v i ki t tác The Great Transformation (1944). Nămở ổ ế ế ớ ớ ệ
1947 Đ i h c Columbia m i ông sang gi ng d y, nh ng vì v ông, m t y u nhânạ ọ ờ ả ạ ư ợ ộ ế
trong Cu c cách m ng b t thành Hungary nh ng năm đ u th p k 1920, b tộ ạ ấ ở ữ ầ ậ ỷ ị ừ
ch i c p visa vào M , nên hai ông bà đã chuy n sang Canada và s ng đó đ nố ấ ỹ ể ố ở ế
cu i đ i. ố ờ
Michael Oakeshott (1901 - 1990) nhà tri t h c chính tr và l ch s chính tr ng iế ọ ị ị ử ị ườ
Anh. Ông làm giáo s Khoa h c Chính tr t i Tr ng Kinh t London (LSE) tư ọ ị ạ ườ ế ừ
năm 1951 đ n năm 1969. (ND) ế
[25]Xem các công trình v sau c a Hayek v tri t h c xã h i, đ c bi t là, Hi nề ủ ề ế ọ ộ ặ ệ ế
pháp c a T do, London, Routledge, 1960, và Nghiên c u v Tri t h c, Chính trủ ự ứ ề ế ọ ị
h c và Kinh t h c, London, Routledge, 1967; Michael Oakeshott, Ch nghĩa duyọ ế ọ ủ
lý trong Chính tr h c, London, Methuen, 1962; và Michael Polanyi, Logic c a Tị ọ ủ ự
do, Chicago, Nxb tr ng Đ i h c Chicago, 1951, Tri th c cá nhân, London,ườ ạ ọ ứ
Routledge, 1958, và Nghiên c u v con ng i, Chicago, Nxb tr ng Đ i h cứ ề ườ ườ ạ ọ
Chicago, 1959.
[26]Nghiên c u v con ng i, tr. 12. ứ ề ườ
[27]Thu t ng có ngu n g c t Walras. Các l c l ng th tr ng s t ng tácậ ữ ồ ố ừ ự ượ ị ườ ẽ ươ
v i nhau, liên t c chuy n t tr ng thái không cân b ng này sang tr ng thái khôngớ ụ ể ừ ạ ằ ạ
cân b ng khác (dò d m), mà không ph thu c vào ý chí ho c m c đích c a các cáằ ẫ ụ ộ ặ ụ ủ
nhân. Sau m t th i gian, chúng t t y u t ti n t i tr ng thái cân b ng, không chộ ờ ấ ế ự ế ớ ạ ằ ỉ
trên m t th tr ng mà toàn b các th tr ng. (ND) ộ ị ườ ộ ị ườ
[28]‘Máy tính và th tr ng’, tr. 402. ị ườ
[29]Sđd, tr. 403.
[30]‘V Lý thuy t Kinh t c a Ch nghĩa xã h i’, tr. 100-101. ề ế ế ủ ủ ộ
[31]Tác gi vi t bài này vào năm 1984. (ND) ả ế
[32]Thu t ng b t ngu n t Keynes (xem The General Theory 1936, trang 161-ậ ữ ắ ồ ừ
162), cho đ n nay v n gây nhi u tranh cãi. Nh ng hàm ý ch y u là trong nhi uế ẫ ề ư ủ ế ề
tình hu ng kinh t , con ng i hành đ ng theo tình c m bi quan hay l c quan t cố ế ườ ộ ả ạ ứ
th i, ch không nh t đ nh ph i d a vào các suy tính chính xác c a toán h c hayờ ứ ấ ị ả ự ủ ọ
th ng kê. (ND) ố