BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
CỔ VẬT VIỆT NAM THỜI TRẦN - LÊ
(TỪ THẾ KỶ XIII ĐẾN THẾ KỶ XVIII) TẠI HÀ TĨNH
LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC
Hà Nội - 2024
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
Trần Phi Công
CỔ VẬT VIỆT NAM THỜI TRẦN - LÊ
(TỪ THẾ KỶ XIII ĐẾN THẾ KỶ XVIII) TẠI HÀ TĨNH
Ngành: Văn hóa học
Mã số: 9229040
LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
GS.TS Nguyễn Chí Bền
Hà Nội - 2024
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Cổ vật Việt Nam thời Trần - Lê (từ
thế kỷ XIII đến thế kỷ XVIII) tại Hà Tĩnh là công trình nghiên cứu khoa học
của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu, hình ảnh được sử dụng trích dẫn, ghi rõ
nguồn rõ ràng và kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực.
Tác giả luận án
Trần Phi Công
ii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................. 2
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... iv
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ VÀ BẢNG THỐNG KÊ ............................. v
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chương 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, KHÔNG GIAN
NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN ............................................................ 9
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu cổ vật thời Trần - Lê (từ thế kỷ XIII đến
thế kỷ XVIII) tại Việt Nam và tại Hà Tĩnh ....................................................... 9
1.1.1. Tình hình nghiên cứu cổ vật thời Trần - Lê tại Việt Nam ................. 9
1.1.2. Tình hình nghiên cứu cổ vật thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh.................. 12
1.2. Không gian nghiên cứu: Mảnh đất và con người tỉnh Hà Tĩnh .............. 23
1.2.1. Khái quát về Hà Tĩnh ..................................................................... 23
1.2.2. Hà Tĩnh thời Trần - Lê ................................................................... 27
1.3. Một số khái niệm sử dụng trong luận án .................................................. 37
1.4. Cơ sở lý luận, cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu ....................................... 39
1.5. Khung phân tích luận án ............................................................................ 43
Tiểu kết ............................................................................................................ 44
Chương 2. CỔ VẬT VIỆT NAM THỜI TRẦN – LÊ TẠI HÀ TĨNH: SỐ
LƯỢNG VÀ PHÂN LOẠI ............................................................................. 47
2.1. Số lượng cổ vật thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh .............................................. 47
2.1.1. Số lượng cổ vật thời Trần - Lê ở BTTHT ....................................... 47
2.1.2. Số lượng cổ vật thời Trần - Lê ở Bảo tàng Hoa Cương ................... 49
2.1.3. Số lượng cổ vật thời Trần - Lê tại các di tích .................................. 50
2.2. Phân loại cổ vật Việt Nam thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh ............................ 50
2.2.1. Phân loại cổ vật thời Trần - Lê theo chất liệu ................................. 53
2.2.2. Phân loại cổ vật Việt Nam thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh theo niên đại ............. 89
2.2.3. Phân loại cổ vật Việt Nam thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh theo chức năng
sử dụng .................................................................................................... 94
Tiểu kết ............................................................................................................ 96
Chương 3. BÀN LUẬN VỀ CỔ VẬT VIỆT NAM THỜI TRẦN - LÊ TẠI
HÀ TĨNH ......................................................................................................... 98
iii
3.1. Đặc điểm cổ vật thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh ............................................. 98
3.1.1. Cổ vật phản ánh giao thương buôn bán của các cửa biển Hà Tĩnh ............. 98
3.1.2. Cổ vật phản ánh truyền thống học hành, khoa cử, hoạn lộ của các cự
tộc và làng xã ......................................................................................... 104
3.1.3. Cổ vật phản ánh danh nhân và dòng họ nổi tiếng ở Hà Tĩnh ......... 109
3.1.4. Cổ vật phản ánh các tín ngưỡng, tôn giáo ở Hà Tĩnh .................... 112
3.1.5. Cổ vật phản ánh quá trình ổn định tình hình xã hội và chiến tranh 115
3.1.6. Cổ vật phản ánh quá trình tụ cư của người dân Hà Tĩnh thời Trần –
Lê…… ................................................................................................... 120
3.2. Giá trị của cổ vật thời Trần - Lê (từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVIII) tại Hà
Tĩnh ............................................................................................................... 121
3.2.1. Giá trị lịch sử ............................................................................... 121
3.2.2. Giá trị văn hóa .............................................................................. 126
3.2.3. Giá trị khoa học ............................................................................ 129
3.2.4. Giá trị thẩm mỹ ............................................................................ 130
3.2.5. Giá trị kinh tế ............................................................................... 131
3.3. Cổ vật thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh trong tổng quan cổ vật văn hóa thời
Trần - Lê ở Việt Nam .................................................................................... 134
3.3.1. Cổ vật bằng đá .............................................................................. 134
3.3.2. Cổ vật bằng gốm .......................................................................... 139
3.3.3. Cổ vật bằng đồng .......................................................................... 142
3.3.4. Cổ vật bằng gỗ, giấy, vải .............................................................. 146
3.4. So sánh cổ vật thời Trần - Lê tại Hà Tĩnh với các tỉnh lân cận ................. 151
3.4.1. So sánh cổ vật thời Trần - Lê ở Hà Tĩnh với ở Nghệ An ............... 151
3.4.2. So sánh cổ vật thời Trần - Lê ở Hà Tĩnh với ở Quảng Bình ......... 154
Tiểu kết .......................................................................................................... 155
KẾT LUẬN ................................................................................................... 157
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ ............. 160
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 161
PHỤ LỤC…………………………………………………………………..174