Luận án Tiến sĩ: Cộng đồng với di sản văn hóa đình làng (nghiên cứu trường hợp một số ngôi đình ở Hà Nội)

Đình làng giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc văn hóa và xã hội nông thôn Việt Nam, là nơi hội tụ giá trị kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng và phong tục, thể hiện bản sắc văn hóa sâu sắc. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa đang đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa đình làng. Trong bối cảnh này, sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt, nhưng vai trò này thường chưa được đánh giá đúng mức. Luận án này nhằm làm rõ một cách toàn diện vai trò của cộng đồng, đặc biệt là các tổ chức cộng đồng truyền thống và hiện nay, trong việc sáng tạo, thực hành và bảo vệ di sản văn hóa đình làng tại Hà Nội, góp phần duy trì sức sống của di sản qua các thế hệ.

Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực văn hóa học, dân tộc học và khoa học xã hội; các nhà quản lý di sản, cán bộ văn hóa địa phương; và các tổ chức cộng đồng quan tâm đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đình làng tại Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực Hà Nội.

Nghiên cứu này đi sâu phân tích vai trò thiết yếu của cộng đồng đối với di sản văn hóa đình làng, thông qua khảo sát thực địa tại ba ngôi đình tiêu biểu ở Hà Nội: Tây Đằng, Hạ Hiệp và Giẽ Thượng. Luận án đặt mục tiêu làm rõ cách thức cộng đồng, bao gồm các cá nhân và tổ chức truyền thống (như Ban hành lễ, Hội lão tín ngưỡng) cùng các tổ chức hiện đại (như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên), tham gia vào quá trình sáng tạo, xây dựng, bảo vệ và phát huy các giá trị nghệ thuật kiến trúc, văn hóa, tín ngưỡng của đình làng. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã tổng hợp cơ sở lý luận từ ngành văn hóa học, nhân học, dân tộc học, và văn hóa dân gian. Phương pháp nghiên cứu đa dạng bao gồm khảo sát tài liệu thứ cấp (văn bản pháp luật, công trình khoa học), nghiên cứu điền dã, phỏng vấn sâu với các bên liên quan và điều tra xã hội học bằng bảng hỏi trên 350 phiếu để đánh giá mức độ tham gia của cộng đồng. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần vào cơ sở lý luận về vai trò chủ động của cộng đồng trong bảo tồn di sản mà còn cung cấp cái nhìn thực tiễn về sự gắn kết giữa di sản và cộng đồng, khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì và phát triển các thực hành văn hóa phi vật thể, đảm bảo di sản đình làng tiếp tục là không gian văn hóa sống động trong bối cảnh xã hội đương đại.