BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƢƠNG
--------------------------
NGUYỄN THỊ KIM PHƢƠNG
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VI RÚT HỌC
CỦA VI RÚT CÚM A/H1N1/09 ĐẠI DỊCH
TẠI VIỆT NAM, 2009 - 2013
LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
HÀ NỘI – 2015
i
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƢƠNG
--------------------------
NGUYỄN THỊ KIM PHƢƠNG
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VI RÚT HỌC
CỦA VI RÚT CÚM A/H1N1/09 ĐẠI DỊCH
TẠI VIỆT NAM, 2009 - 2013
Chuyên ngành: Vi sinh Y học
Mã số: 62.72.01.15
LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Lê Thị Quỳnh Mai
2. PGS.TS. Trần Hải Anh
HÀ NỘI – 2015
ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu nghiêm túc,
trung thực. Tất cả số liệu và kết quả trong luận án chƣa từng đƣợc ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Thị Kim Phương
iii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng cảm ơn:
- Khoa Đào tạo và Quản lý khoa học, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ƣơng
- Ban Giám đốc, Trung tâm cúm Quốc gia, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ƣơng
- Ban Giám đốc Bệnh viện, Khoa Vi sinh vật – Bệnh viện TWQĐ 108
Đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới nhà khoa học
PGS.TS.Lê Thị Quỳnh Mai ngƣời Thầy đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo, truyền đạt
kinh nghiệm quý báu cho tôi từ những bƣớc đi đầu tiên trong lĩnh vực vi rút học và
luôn khuyến khích tôi tích cực nghiên cứu tiếp cận những kiến thức nâng cao để tôi
hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới Thầy PGS.TS.Trần Hải
Anh đã sửa chữa chi tiết, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình
nghiên cứu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Chủ nhiệm và các thành viên nghiên cứu trong đề
tài cấp nhà nƣớc về Cúm A/H1N1/09 đại dịch (Mã số ĐTĐL2009G/55), Phòng Thí
nghiệm Cúm Khoa Vi rút - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ƣơng đã giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình nghiên cứu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của TS. Tsutomu Kageyama Trung tâm
Cúm thuộc Viện Quốc gia các bệnh Truyền nhiễm Nhật Bản (NIID) hỗ trợ kỹ thuật
ban đầu của nghiên cứu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Lê Khánh Hằng, TS. Hoàng Vũ Mai
Phương, ThS. Nguyễn Cơ Thạch, ThS. Lê Thị Thanh cùng các bạn đồng nghiệp
công tác tại Phòng Thí nghiệm cúm - Khoa Vi rút - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung
ƣơng đã nhiệt tình giúp đỡ và ủng hộ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận án.
Tôi xin gửi đến mọi thành viên trong gia đình, những người thân yêu, những
bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên chia sẻ về mọi mặt để tôi vƣợt qua mọi khó
khăn trong quá trình nghiên cứu đạt đƣợc thành quả ngày hôm nay.
Hà Nội, tháng 01 năm 2015
NGUYỄN THỊ KIM PHƢƠNG
iv
MỤC LỤC
Trang phụ bìa i
Lời cam đoan ii
Lời cảm ơn iii
Mục lục iv
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt vii
Danh mục các bảng ix
Danh mục các hình vẽ, biểu đồ, sơ đồ x
ĐẶT VẤN ĐỀ .................................................................................................. 1
CHƢƠNG I – TỔNG QUAN ......................................................................... 3
1.1. Vi rút cúm................................................................................................... 3
1.1.1. Đặc điểm vi rút học ............................................................................. 3
1.1.2. Quá trình nhân lên của vi rút cúm A ................................................. 10
1.2. Đại dịch cúm A/H1N1/09 ........................................................................ 13
1.2.1. Tình hình cúm A(H1N1)pdm09 trên thế giới ................................... 13
1.2.2. Phản ứng của TCYTTG trƣớc diễn biến của đại dịch A/H1N1/09. . 19
1.2.3. Tình hình đại dịch cúm A/H1N1/09 tại Việt Nam ............................ 20
1.2.4. Vi rút cúm A(H1N1)pdm09 ............................................................. 21
1.3. Các phƣơng pháp chẩn đoán vi rút cúm A(H1N1)pdm09 PTN .............. 24
1.3.1. Phân lập vi rút. .................................................................................. 24
1.3.2. Phƣơng pháp phát hiện vật liệu di truyền ......................................... 26
1.3.3. Phƣơng pháp phát hiện kháng thể ..................................................... 30
1.4. Vắc xin ..................................................................................................... 32
1.4.1. Các loại vắc xin cúm ......................................................................... 33
1.4.2. Đáp ứng miễn dịch của vắc xin cúm ................................................. 37
1.4.3. Phản ứng phụ của vắc xin cúm mùa và cúm đại dịch ....................... 38
Trang