1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
TRẦN THỊ THÙY LINH
THƠ TRẦN ĐĂNG KHOA DƯỚI GÓC NHÌN
TƯ DUY NGHỆ THUẬT
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Hà Nội – 2011
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
TRẦN THỊ THÙY LINH
THƠ TRẦN ĐĂNG KHOA DƯỚI GÓC NHÌN
TƯ DUY NGHỆ THUẬT
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34
Người hướng dẫn khoa học: PGS – TS Nguyễn Bá Thành
Hà Nội – 2011
4
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài…………………………………………………...…………3
2. Lịch sử vấn đề …………………………………………………………..…...5
3. Phạm vi nghiên cứu …………………………………………………..……...9
4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………10
5. Kết cấu luận văn ……………………………………………………………10
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN TƢ DUY THƠ VÀ TƢ DUY THƠ
CỦA TRẦN ĐĂNG KHOA
1. Tư duy thơ ………………………………………………………………11
1.1. Tư duy thơ là một phương thức tư duy nghệ thuật……….…..…11
1.2. Tư duy thơ Trần Đăng Khoa………………………….…………14
2. Qúa trình sáng tác và quan niệm về thơ của Trần Đăng Khoa…….…...18
2.1. Sự xuất hiện của một thần đồng thơ …………………………....18
2.2. Thơ Trần Đăng Khoa ở tuổi trưởng thành ……………………..23
2.3. Quan niệm thơ qua “Chân dung và đối thoại”……………….…27
3. Tiểu kết………………………………………………………………..…31
CHƢƠNG 2: CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ TRẦN ĐĂNG KHOA
1. Cái tôi trữ tình xưng “em” và tư duy trẻ thơ hồn nhiên ……………….33
2. Cái tôi chiến sĩ và sự gia tăng yếu tố luận lý, yếu tố nội cảm……….…40
3. Tư duy thơ hướng ngoại qua một số nhân vật trữ tình khác ………..…46
3.1. Những sự vật được nhân hóa………………………………….…46
3.2. Những người thân trong gia đình ……………………………….51
3.3. Anh bộ đội……………………………………………………….57
5
3.4. Bác Hồ……………………………………………………….....63
3.5. Những người lao động chân quê và bất khuất ………………...65
4. Tiểu kết …………………………………………………………….….68
CHƢƠNG 3: BIỂU TƢỢNG VÀ NGÔN NGỮ THƠ TRẦN ĐĂNG KHOA
1. Biểu tượng trong thơ Trần Đăng Khoa …………………………….…71
1.1. Biểu tượng trong thơ …………………………………………...71
1.2. Những biểu tượng đặc sắc trong thơ Trần Đăng Khoa .……......73
1.2.1. Góc sân ……………………………………………….…73
1.2.2. Khoảng trời ……………………………………………...76
1.2.3. Mưa ……………………………………………………...80
2. Ngôn ngữ trong thơ Trần Đăng Khoa ……………………………….…84
2.1. Ngôn ngữ trong tư duy thơ …………………………………..….84
2.2. Ngôn ngữ trong thơ Trần Đăng Khoa ……………………….….86
2.2.1. Ngôn ngữ trong thơ tự do …………………………….….87
2.2.2. Ngôn ngữ trong thơ truyền thống ……………………….96
3. Tiểu kết ………………………………………………………………....98
KẾT LUẬN………………………………………………………………………100
Tài liệu tham khảo………………………………………………………………..105
6
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước, văn học Việt
Nam nói chung và thơ ca nói riêng đã hòa vào khí thế chung của đất nước,
góp phần ngợi ca cuộc kháng chiến thần kì của toàn dân tộc. Thơ ca chống
Mỹ là thiên anh hùng ca của một dân tộc anh hùng, ghi lại tấm lòng yêu nước
thiết tha cũng như niềm tin bất diệt vào một tương lai tươi sáng. Giữa dàn
đồng ca đa thanh, đa điệu ấy đã vút lên một giọng ca hồn nhiên, trong trẻo,
chan chứa tình cảm yêu thương của một em bé yêu thơ bên dòng sông Kinh
Thày. Thần đồng thơ ca có lẽ là từ thích hợp nhất để nói về nhà thơ Trần
Đăng Khoa cùng những bài thơ làm từ góc sân ngày ấy.
Khi nhận xét thơ Trần Đăng Khoa, tác giả Thanh Vân đã cho rằng: “Thơ
Khoa gợi rõ và làm cho ta yêu mến biết bao quê hương bình dị, thân thuộc và
đang đổi mới, những con người lao động cần cù, vất vả, một quê hương gắn
bó biết bao với sự nghiệp chiến đấu và xây dựng” [37, tr. 151]. Xuất phát từ
một cậu bé thích làm thơ, đến với thơ như một em bé đến với trò chơi yêu
thích, Trần Đăng Khoa đã trở thành một nhà thơ thiếu nhi tài năng, tiêu biểu
cho những nhà thơ “nhí” cùng thời. Những bài thơ đầu tiên của Khoa đã
nhận được những lời động viên, khích lệ của bạn bè, thầy cô và gia đình.
Chính điều này đã kích thích lòng nhiệt tình, hăng say sáng tác của cậu bé.
Tài năng sớm bộc lộ, lại nhận được sự quan tâm, dìu dắt của các nhà thơ lớn
đương thời như nhà thơ Xuân Diệu, Tố Hữu…thơ Khoa viết ngày càng
chững chạc hơn, có chiều sâu hơn trong suy nghĩ cũng như mạch nguồn cảm
xúc. Năm 1970, khi đế quốc Mỹ ngừng ném bom miền Bắc, chiến tranh tạm
lắng xuống, tâm trí nhà thơ trẻ lại có cơ hội được thỏa sức bay bổng cùng
những câu chuyện cổ dân gian. Cùng lúc này, trên văn đàn Việt Nam, hầu
hết các nhà thơ đều chú ý đến một thể tài lớn là trường ca, Trần Đăng Khoa
cũng không phải là một trường hợp ngoại lệ, cậu bé đã quyết định thử bút, và
