1
PhÇn më ®Çu
Trong sù nghiÖp ®æi míi ®Ó ®Èy m¹nh CNH-H§H thùc hiÖn chiÕn lîc
ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt níc, c¸c doanh nghiÖp (DN) cã vÞ trÝ , vai
trß ®Æc biÖt quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n . Nã gãp phÇn ®Èy nhanh
tèc ®é ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh vµ cña c¶ nÒn kinh tÕ; t¹o thªm hµng ho¸ dÞch
vô; t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm cho ngêi lao ®éng ; t¨ng thu nhËp vµ n©ng cao
®êi sèng; t¹o nguån thu quan träng cho ng©n s¸ch nhµ níc vµ ®Æc biÖt ®îc
coi lµ “chiÕc ®Öm gi¶m sãc” cña thÞ trêng .
NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña c¸c DN, §¶ng vµ nhµ níc ta ®·
vµ ®ang cã nh÷ng chñ tr¬ng, chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p, ph¬ng ph¸p qu¶n lÝ
nh»m t¨ng cêng khuyÕn khÝch ®Çu t ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp V&N.
Ph¸t triÓn tèt c¸c DN kh«ng nh÷ng gãp phÇn to lín vµo sù ph¸t triÓn kinh
tÕ, mµ cßn t¹o sù æn ®Þnh chÝnh trÞ, x· héi trong níc. H¬n n÷a c¸c DN V&N
cã lîi thÕ lµ chi phÝ ®Çu t kh«ng lín dÔ thÝch øng vèi sù thay ®æi cña thÞ
trêng, phï hîp víi sù qu¶n lÝ cña phÇn lín c¸c chñ doanh nghiÖp ë níc ta
hiÖn nay.
ë mét níc mµ phÇn lín lao ®éng lµm n«ng nghiÖp nh níc ta th× chÝnh
DN lµ t¸c nh©n vµ ®éng lùc thóc ®Èy sù nghiÖp chuyÓn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ
theo híng c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸.
ë níc ta, c¸c DN tuy còng ®· cã m«i trêng ®Ó ®Çu t ph¸t triÓn kh¸
thuËn lîi vµ ®¹t ®îc nh÷ng kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh, song nh÷ng kÕt qu¶ Êy cha
t¬ng xøng víi vÞ trÝ vµ vai trß cña DN, do phÇn lín c¸c doanh nghiÖp ®ã võa
h×nh thµnh, cßn yÕu kÐm, sù ph¸t triÓn cña chóng cho ®Õn nay vÉn mang tÝnh
tù nhiªn, cha theo mét chiÕn lîc víi nh÷ng bíc ®i phï hîp víi chiÕn lîc
ph¸t triÓn chung cña ®Êt níc .
Tríc t×nh h×nh ®ã vµ ®Ó thùc hiÖn nghÞ quyÕt §¹i héi §¶ng lÇn thø IX
nh»m ph¸t huy nh÷ng thÕ m¹nh , tiÒm n¨ng cña c¸c DN , thùc hiÖn CNH
,H§H ®Êt níc ,viÖc cô thÓ ho¸ nh÷ng chÝnh s¸ch hç trî nh»m khuyÕn khÝch
®Çu t ph¸t triÓn nh÷ng DN ngµy cµng trë thµnh nhu cÇu cÊp thiÕt .§Ó ®ãng
gãp phÇn nµo nhá bÐ cña m×nh vµo viÖc t×m kiÕm nh÷ng gi¶i ph¸p tÝch cùc hç
2
trî ph¸t triÓn c¸c DN nh»m thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp nµy ph¸t triÓn , gãp
phÇn thùc hiÖn sù CNH,H§H ®Êt níc . Do vËy em ®· chän ®Ò tµi : "Thùc
tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn DNNN ë ViÖt Nam".
Do thêi gian nghiªn cøu vµ thu thËp tµi liÖu cã h¹n, kinh nghiÖm thùc tÕ
cßn h¹n chÕ, vÊn ®Ò nghiªn cøu cßn míi mÎ phong phó vµ rÊt phøc t¹p, th«ng
tin l¹i cha ®Çy ®ñ vµ bíc ®Çu míi lµm quen víi c«ng t¸c nghiªn cøu nªn
bµi viÕt nµy ch¾c ch¾n sÏ kh«ng khái cã nh÷ng khiÕm khuyÕt. Em hy väng
bµi viÕt sÏ phÇn nµo ph¸c th¶o ®îc nh÷ng nÐt c¬ b¶n nhÊt vÒ thùc tr¹ng ®Çu
t ph¸t triÓn c¸c DN ë ViÖt Nam trong thêi gian qua, chØ ra nh÷ng yÕu kÐm,
víng m¾c, tõ ®ã ®a ra mét sè gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ nh»m hç trî cho c¸c
DN m¹nh mÏ h¬n trong m«i trêng c¹nh tranh kh¾c nghiÖt cña nÒn kinh tÕ
thÞ trêng.
3
Ch¬ng 1
Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ doanh nghiÖp
1.1.Kh¸i niÖm chung vÒ doanh nghiÖp:
DN lµ ®¬n vÞ tæ chøc kinh doanh cã t c¸ch ph¸p nh©n nh»m thùc hiÖn c¸c
ho¹t ®éng s¶n xuÊt, cung øng, trao ®æi hµng hãa vµ dÞch vô trªn thÞ trêng ®Ó
tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cña doanh nghiÖp cña chñ së h÷u tµi s¶n.
Qua kh¸i niÖm nµy ta thÊy DN cã c¸c ®Æc ®iÓm sau:
-Lµ mét ®¬n vÞ tæ chøc kinh doanh cña nÒn kinh tÕ
-Cã ®Þa vÞ ph¸p lý (cã t c¸ch ph¸p nh©n)
-NhiÖm vô: S¶n xuÊt cung øng, trao ®æi hµng ho¸ dÞch vô trªn thÞ
trêng
-Môc tiªu : Tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cho chñ së h÷u tµi s¶n cña doanh
nghiÖp th«ng qua tèi ®a ho¸ lîi Ých ngêi tiªu dïng
1.2.Tiªu thøc x¸c ®Þnh
Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i doanh nghiÖp : ph©n theo tÝnh chÊt ho¹t ®éng
kinh doanh, theo ngµnh nh: C«ng nghiÖp, th¬ng m¹i, dÞch vô, n«ng l©m
ng nghiÖp vv.. ph©n theo quy m« tr×nh ®é s¶n xuÊt kinh (doanh doanh
nghiÖp lín, ..) §èi víi DN cÇn ph¶i x¸c ®Þnh vµ ph©n lo¹i theo nh÷ng tiªu
thøc riªng míi x¸c ®Þnh ®îc ®óng b¶n chÊt, vÞ trÝ vµ nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn
quan ®Õn nã.
HiÖn nay trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt Nam cßn cã nhiÒu bµn c·i, tranh luËn vµ
cã nhiÒu ý kiÕn, quan ®iÓm kh¸c nhau khi ®¸nh gi¸, ph©n lo¹i qui m« DN,
nhng thêng tËp trung vµo c¸c tiªu thøc chñ yÕu nh: vèn, doanh thu, lao
®éng, lîi nhuËn, thÞ phÇn . Cã hai tiªu thøc phæ biÕn thêng dïng: Tiªu thøc
®Þnh tÝnh vµ tiªu thøc ®Þnh lîng.
Tiªu thøc ®Þnh tÝnh nh tr×nh ®é chuyªn m«n ho¸, sè ®Çu mèi qu¶n lÝ
vv..Tiªu thøc nµy nªu râ ®îc b¶n chÊt vÊn ®Ò, song khã x¸c ®Þnh trong thùc
tÕ nªn Ýt ®îc ¸p dông.
Tiªu thøc ®Þnh lîng nh sè lîng lao ®éng, gi¸ trÞ tµi s¶n, doanh thu lîi
nhuËn.
4
Ngoµi hai tiªu thøc trªn cßn c¨n cø vµo tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, tÝnh
chÊt ngµnh nghÒ, vïng l·nh thæ, tÝnh lÞch sö..
Nãi chung cã 3 tiªu thøc ®Ênh gi¸ vµ ph©n lo¹i DN:
1.2.1. Quan ®iÓm 1:
Tiªu thøc ®¸nh gia xÕp lo¹i DN ph¶i g¾n víi ®Æc ®iÓm tõng ngµnh vµ
ph¶i tÝnh ®Õn sè lîng vèn vµ lao ®éng ®îc thu hót vµo ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh. C¸c níc theo quan ®iÓm nµy gåm NhËt B¶n, Malayxia, Th¸i
Lan..v..v..trong bé luËt c¬ b¶n vÒ luËt doanh nghiÖp ë NhËt B¶n qui ®Þnh:
Trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp vµ chÕ biÕn khai th¸c, c¸c DN lµ nh÷ng doanh
nghiÖp thu hót vèn kinh doanh díi 100 triÖu Yªn ( t¬ng ®¬ng víi kho¶ng
1triÖu USD) . ë Malayxia doanh nghiÖp võa vµ nhá cã vèn cè ®Þnh h¬n
500.000 Ringgit (kho¶ng 145.000 USD) vµ díi 50 lao ®éng.
1.2.2. Quan ®iÓm 2:
DN ®îc ®¸nh gi¸ theo ®Æc ®iÓm kinh tÕ kÜ thuËt cña ngµnh tÝnh ®Õn
3 yÕu tè vèn, lao ®éng vµ doanh thu. Theo quan ®iÓm nµy cña §µi Loan lµ
níc sö dông nã ®Ó ph©n chia DN cã møc vèn díi 4 triÖu tÖ §µi Loan
(t¬ng ®¬ng 1.5 triÖu USD) ,tæng tµi s¶n kh«ng vît qu¸ 120 triÖu tÖ vµ thu
hót díi 50 lao ®éng.
1.2.3. Quan ®iÓm 3:
Tiªu thøc ®¸nh gi¸ dùa vµo nghµnh nghÒ kinh doanh vµ sè lîng lao
®éng .Nh vËy theo quan ®iÓm nµy ngoµi tÝnh ®Æc thï cña nghµnh cÇn ®Õn
lîng lao ®éng thu hót .§ã lµ quan ®iÓm cña c¸c níc thuéc khèi EC ,Hµn
Quèc , Hong Kong v.v... ë Céng hoµ liªn bang §øc c¸c doanh nghiÖp cã
díi 9 lao ®éng ®îc gäi lµ doanh nghiÖp nhá, cã tõ 10 ®Õn 499 lao ®éng gäi
lµ doanh nghiÖp võa vµ trªn 500 lao ®éng lµ doanh nghiÖp lín.
Trong c¸c níc kh¸c thuéc EC, c¸c doanh nghiÖp cã díi 9 lao ®éng gäi
lµ doanh nghiÖp siªu nhá,tõ 10 ®Õn 99 lao ®éng lµ doanh nghiÖp nhá, tõ 100
®Õn 499 lao ®éng lµ doanh nghiÖp võa vµ c¸c doanh nghiÖp trªn 500 lao ®éng
lµ doanh nghiÖp lín.
ë ViÖt Nam,cã nhiÒu quan ®iÓm vÒ tiªu thøc ®¸nh gi¸ DN.Theo qui ®Þnh
cña chÝnh phñ th× doanh nghiÖp lµ nh÷ng doanh nghiÖp cã sè vèn díi 5 tØ
®ång vµ díi 20 lao ®éng.
5
Ng©n hµng c«ng th¬ng ViÖt Nam ®· ph©n lo¹i DN ®Ó thùc hiÖn viÖc cho
vay:DN cã vèn ®Çu t tõ 5 tØ ®Õn 10 tØ ®ång vµ sè lao ®éng tõ 500 ®Õn 1000
lao ®éng.
Héi ®ång liªn minh c¸c hîp t¸c x· ViÖt Nam cho r»ng c¸c DN cã vèn ®Çu
t tõ 100 ®Õn 300 triÖu ®ång vµ cã lao ®éng tõ 5 ®Õn 50 ngêi.
Theo ®Þa ph¬ng ë thµnh phè Hå ChÝ Minh x¸c ®Þnh doanh nghiÖp võa lµ
nh÷ng doanh nghiÖp cã vèn ph¸p ®Þnh trªn 1 tØ ®ång,lao ®éng trªn 1000
ngêi vµ doanh thu hµng n¨m trªn 10 tØ ®ång.Díi 3 tiªu chuÈn trªn c¸c
doanh nghiÖp ®Òu xÕp vaß doanh nghiÖp nhá.
NhiÒu nhµ kinh tÕ ®Ò xuÊt ph¬ng ph¸p ph©n lo¹i DN cã vèn ®Çu t tõ
100 triÖu ®Õn 300 triÖu ®ång vµ lao ®éng tõ 5 ®Õn 50 ngêi ,cßn nh÷ng doanh
nghiÖp võa cã møc vèn trªn 300 triÖu vµ sè lao ®éng trªn 50 ngêi.
1.3. Vai trß vµ xu híng ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp .
1.3.1. Vai trß:
C¸c DN gãp phÇn ®Èy nhanh tèc ®é ph¸t triÓn cña c¸c nghµnh vµ c¶ nÒn
kinh tÕ,t¹o thªm nhiÒu hµng ho¸ dÞch vô vµ ®¸p øng ngµy cµng cao nhu cÇu
thÞ trêng(kh«ng ph¶i nhu cÇu nµo cña doanh nghiÖp lín ®Òu ®¸p øng
®îc).V× vËy , DN ®îc coi nh lµ “ChiÕc ®Öm gi¶m sãc cña thÞ trêng”.
C¸c DN cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng vµo viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x·
héi nh t¹o nhiÒu viÖc lµm cho ngêi lao ®éng,cã thÓ sö dông lao ®éng t¹i
nhµ, lao ®éng thêng xuyªn vµ lao ®éng thêi vô;h¹n chÕ tÖ n¹n ,tiªu cùc (Do
kh«ng cã viÖc lµm); t¨ng thu nhËp ,n©ng cao chÊt lîng ®êi sèng ;t¹o nguån
thu quan träng cho ng©n s¸ch nhµ níc; thu hót nhiÒu nguån vèn nhµn rçi
trong d©n c; khai th¸c ®îc tiÒm n¨ng s½n cã.
C¸c DN ph¸t triÓn trong mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c doanh nghiÖp lín,
®ãng vai trß lµm vÖ tinh ,hç trî ,gãp phÇn t¹o mèi quan hÖ víi c¸c lo¹i h×nh
doanh nghiÖp ,còng nh ®èi víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c...
DN cã thÓ ph¸t huy ®îc mäi tiÒm lùc cña thÞ trêng trong níc vµ ngoµi
níc (cthÞ trêng ngh¸ch) dÔ dµng t¹o ra sù ph¸t triÓn c©n b»ng gi÷a c¸c
vïng kinh tÕ trong níc .
1.3.2. Xu híng ph¸t triÓn
Víi vÞ trÝ vµ lîi thÕ cña DN cÇn tËp trung ph¸t triÓn c¸c doanh nghiÖp nµy