Luật phối cảnh có từ khi nào?
Leonard de Vinci nghiên cứu luật xa gần, ông tạo ra nhiều bố cục
bằng cách sắp xếp liên tiếp một cách chính xác luật
Trên TCNA tháng 3 năm 2011, trong bài “
Ảnh chân dung Nghệ thuật”,
nhà NCLLPBNA Trần Mạnh Thư
ờng có viết: “Khi mới ra đời cách
nay hơn 170 năm (1839), nhiếp ảnh chỉ là một phương ti
ện kỹ thuật ghi
hình giúp cho các họa sĩ vẽ tranh. Bởi ngày đó, chưa tìm ra luật phố
i
cảnh, nên vi
ệc vẽ tranh phong cảnh, kiến trúc gặp nhiều khó khăn. Ảnh
chân dung ngày ấy cũng chỉ là nh
ững bức ảnh ghi lại dung nhan một
cách chân thực của con người để làm kỷ niệm… Song trong quá tr
ình
phát triển, các thế hệ nhiếp ảnh đã không ngừng phấn đấu sáng tạo, đ
ưa
nhiếp ảnh trở thành b
trong đại gia đình nghệ thuật tạo hình…”.
Trong bài viết này, tôi không có ý định tranh luận với nh
à NCLLPBNA
Trần Mạnh Thường những vấn đề liên quan đến nhiếp ảnh, chỉ xi
n
chép ra đây những vấn đề về luật phối cảnh trong hội họa mà tôi đ
ã tìm
hiểu.
Như chúng ta đã biết, từ thời tiền sử, con người đã có nhu c
ầu ghi lại
những hình ảnh mà họ đã thấy được trước thiên nhiên, trong sinh ho
ạt,
trong các nghi lễ quan trọng của đời s
ống… Có thể nói những bích họa
được vẽ trong hang động hàng chục nghìn năm thì nay đã trở n
ên vô
giá. Và trước Công nguyên, người Trung Quốc và Hy Lạp đ
ã khám phá
ra những nguyên tắc cơ bản về quang học và kỹ thuật ghi nhận h
ình
ảnh.
Đến thời kỳ Phục hưng, Lorenzo Ghiberti (1378 - 1438) m
ột họa sĩ,
kiêm nghệ nhân kim hoàn từng tham gia vào đề án mái vòm c
ủa ngôi
nhà thờ Florence và ph
ụ trách thực hiện bộ cửa thứ hai bằng đồng cho
tu viện Baptistery, về già đã vi
ết tự truyện. Ông không những chỉ ra
từng cảnh mà còn nói ra những nguyên tắc chỉ đạo mà ông đã dùng đ
ể
thực hiện chúng: tiếp cận thiên nhiên, quan sát các tỉ lệ và s
ử dụng phối
cảnh.
Nhà thờ Chính tòa Florence
Một người nữa hầu như đồng thời với Ghiberti, kiến trúc s
ư Filippo
Brunelleschi (1377 - 1446) đa tài không kém. Đi
ều quan tâm của
Brunelleschi đ
ối với vấn đề phối cảnh theo phép toán học trong hội họa
có lẽ, nói một cách nôm na, nằm ở đằng sau cái vòm trần hình bán tr
ụ
trong bức tranh tường của Masaccio - những đường lõm vẫn thấy đư
ợc
và chắc chắn là do Brunelleschi g
ợi ra niềm cảm hứng nếu không
muốn nói là đích thân ông thực hiện...
Dựa vào nghiên cứu của những người đi trước và tính toán khoa h
ọc
đường đi của ánh sáng, Leonard de Vinci (1452 - 1519) đã tìm ra lu
ật
phối cảnh. Theo lý thuyết của Leonard de Vinci thì có ba lo
ại phối
cảnh: Đó là phối cảnh đường nét, phối cảnh cho màu, ph
ối cảnh giảm
nhỏ. Loại thứ nhất liên quan đến những nguyên nhân c
ủa sự thu nhỏ,
hay như người ta nói, liên quan t
ới phép phối cảnh giảm nhỏ của vật
khi vật càng đi xa mắt. Loại thứ hai là cách thức mà màu bi
ến đổi khi
đi xa mắt. Loại cuối cùng chủ yếu là xác định cách vẽ những vật c
àng
xa càng ít kỹ lưỡng hơn…
Leonard de Vinci cho rằng: “Phối cảnh là cái thắng và là tay lái c
ủa
hội họa”. Và ông đã chia sẻ: “Họa sĩ thiếu niên trước tiên phải h
ọc luật
phối cảnh và tỉ lệ của mọi vật, kế đó anh ta phải làm việc dư
ới sự bảo
trợ của một họa sĩ giỏi để tập vẽ cho quen hình tay chân, r
ồi tập vẽ theo
mẫu để vững lòng tin vào những điều anh ta đã học; cuối c
ùng anh ta
phải nghiên cứu những tác phẩm của những họa s
ư khác nhau trong
một thời gian để tập quen với nghề họa”...
Tranh tường và phối cảnh tranh tường “Bữa ăn cuối cùng của chúa