Ta đ• bộc lộ sự lạc hậu về nhận thức lý luận trong thời kỳ quá độ:”Khuynh
hướng tư tưởng chủ yếu của những sai lầm ấy,đặc biệt là những chính sách kinh tế
là bệnh chủ quan, duy ý chí, lối suy nghĩ và hành động giản đơn, nóng vội chạy
theo nguyện vọng chủ quan” (Đảng công sản Việt nam - Văn kiện Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ VI-1986). Chúng ta đ• có những thành kiến không đúng, trên
thực tế, chưa thừa nhận thật sự những quy luật của sản xuất hàng hóa đang tồn tại
khách quan.
Chúng ta đ• ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách quá mức mà hiệu
quả kinh tế phát triển chậm. Hơn thế nữa, ta chưa chú ý đúng mức tới sản xuất
nông nghiệp và sản xuất hàng tiêu dùng nên đời sống nhân dân gặp nhiều khó
khăn.
- Bên cạnh đó, sự tan r• của hệ thống các nước x• hội chủ nghĩa vào những
năm cuối thập kỷ 80, đầu thập kỷ 90 làm cho chúng ta mất đi một thị trường
truyền thống, nguồn viện trợ quan trọng, gây nhiều khó khăn đối với sản xuất và
đời sống.
- Chính sách cấm vận của Hoa Kỳ kéo dài, sự thù địch của các thế lực phản
động cũng có tác động không nhỏ đến sự phát triển kinh tế - x• hội của đất nước.
Tất cả những nguyên nhân trên cộng với thiên tai, mất mùa liên tiếp vào
những năm 1979 - 1980 đ• đưa nước ta vào tình trạng khủng hoảng, công nghiệp
chỉ tăng 0,6%, nông nghiệp tăng 1,9% trong khi lạm phát ở mức siêu cấp năm
1986 : 74%
Chính vì vậy, bài học kinh nghiệm được rút ra trong “ Văn kiện Đại hội Đại
biểu toàn quốc lần thứ VI về phát triển kinh tế phải xuất phát từ thực tiễn, tôn
trọng và hoạt động theo quy luật khách quan là hoàn toàn đúng đắn. Chính từ
những khó khăn trên đòi hỏi phải đổi mới nền kinh tế, x• hội. Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ VI đ• đánh dấu một mốc phát triển quan trọng trong quá trình phát
triển của đất nước.
III. Biện pháp giải quyết tình hình để phát triển kinh tế
Để khắc phục khuyết điểm, chuyển biến được tình hình, Đảng ta trước hết phải
thay đổi nhận thức , đổi mới tư duy. Phải nhận thức và hành động đúng đắn, đề ra
những chủ trương, chính sách phù hợp với hệ thống quy luật khách quan, trong đó
các quy luật đặc thù của chủ nghĩa x• hội ngày càng chi phối mạnh mẽ phương
hướng phát triển chung của x• hội. Mọi chủ trương, chính sách, biện pháp kinh tế
gây tác động ngược lại đều biểu hiện sự vận dụng không đúng quy luật khách
quan, phải được sửa đổi hoặc huỷ bỏ.
- Trên cơ sở đó, chúng ta phải vận dụng tổng hợp hệ thống các quy luật
đang tác động lên nền kinh tế. Trong hệ thống các quy luật đó, quy luật kinh tế cơ
bản cùng với các quy luật đặc thù khác của chủ nghĩa x• hội ngày càng phát huy
vai trò chủ đạo, được vận dụng trong một thể thống nhất với các quy luật của sản
xuất hàng hoá, đặc biệt là quy luật giá trị, quy luật cùng cầu, quy luật cạnh tranh...
Kế hoạch hoá phải luôn luôn gắn liền với việc sử dụng các đòn bảy kinh tế.
- Đại hội đảng lần thứ VI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng . Những quan
điểm, đường lối do Đại hội VI vạch ra là sự vận dụng đúng đắn và sáng tạo chủ
nghĩa Mác Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn của đất nước . Công cuộc
đổi mới của Đảng từ sau Đại hội VI đến nay ở nước ta không nằm ngoài những
quy luật phổ biến của phép biện chứng, Đảng ta đ• vận dụng phép biện chứng vào
nhận thức hiện thực x• hội, phân tích các mối liên hệ biện chứng của đời sống hiện
thực, tìm ra các mâu thuẫn đó và tạo ra động lực mạnh mẽ cho quá trình đổi mới
vững chắc.
Vì trước đây, nước ta lâm vào khủng hoảng kinh tế, x• hội với nhiều khó
khăn phức tạp, gay gắt, lạm phát phi m• do tư duy lý luận bị lạc hậu, giữa lý luận
và thực tiễn có khoảng cách xa. Tư duy cũ về chủ nghĩa x• hội theo mô hình tập
trung quan liêu bao cấp đ• cản trở sự phát triển của thực tiễn sản xuất. Bị chi phối
bởi quy luật mâu thuẫn khách quan nên để giải quyết mâu thuẫn đó Đảng ta đ• tiến
hành đổi mới và cải cách kinh tế.
- Bước đầu tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý nhằm phát triển sản xuất. Để
làm đủ ăn và có tích luỹ, phải ra sức phát triển sản xuất, xây dựng một cơ cấu kinh
tế hợp lý, trước hết là cơ cấu các ngành kinh tế phù hợp với tính quy luật về sự
phát triển các ngành sản xuất vật chất, phù hợp với sự phân công lao động và hợp
tác quốc tế. Cơ cấu kinh tế đó đảm bảo cho nền kinh tế phát triển cân đối với nhịp
độ tăng trưởng ổn định. Phải thông qua việc sắp xếp lại sản xuất, đi đôi với việc
xây dựng thêm cơ cấu kinh tế hợp lý.
- Hướng vào việc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, đẩy mạnh sản xuất hàng
tiêu dùng, xuất khẩu.
- Xây dựng và hoàn thiện một bước quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và
trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Củng cố thành phần kinh tế x• hội chủ
nghĩa bao gồm cả khu vực quốc doanh, tập thể. Bằng các biện pháp thích hợp, sử
dụng mọi khả năng của các thành phần kinh tế khác trong sự liên kết chặt chẽ và
dưới sự chỉ đạo của thành phần kinh tế x• hội chủ nghĩa. giải pháp đó xuất phát từ
thực tế của nước ta và là sự vận dụng quan điểm của Lênin coi nền kinh tế có cơ
cấu nhiều thành phần là một đặc trưng của thời kỳ quá độ. Thực chất của cơ chế
mới về quản lý kinh tế là cơ chế kế hoạch hoá theo phương thức hoạch toán kinh
doanh x• hội chủ nghĩa, đúng nguyên tắc tập trung dân chủ.
- Tiến hành phân cấp quản lý theo nguyên tắc tập trung dân chủ, chống tập trung
quan liêu, chống tự do vô tổ chức. Bảo đảm quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh, tự
chủ tài chính của các đơn vị kinh tế cơ sở, quyền làm chủ của các tập thể lao động.
Chương III
áp dụng lý luận thực tiễn trong quá trình đổi mới hiện nay
Việc Đảng ta tổng kết những bài học ở Đại hội VI, lần đầu tiên chỉ rõ sai
lầm chủ quan, duy ý chí, coi thường các quy luật khách quan dẫn tới làm sai, làm
hỏng và phải sửa chữa trong các chính sách xây dựng kinh tế, phát triền văn hoá
có ý nghĩa tự giải phóng và mở đường cho sự phát triển mới rất to lớn.
Trên thực tế, đổi mới do Đảng ta khởi xướng và l•nh đạo có một sự tương
đồng về hoàn cảnh, nội dung và ý nghĩa như”Chính sách kinh tế mới của Lênin”
(NEP). Với đổi mới, quan niệm về chủ nghĩa x• hội và con đường đi lên chủ nghĩa
x• hội của Đảng ta đ• ngày được xác định rõ hơn. Nó thấm nhuần quan điểm lịch
sử cụ thể, quan điểm thực tiễn và quan điểm phát triển.
I. Lý luận về thực tiễn trong sự nghiệp phát triển kinh tế và đổi mới kinh tế hiện
nay.
Công cuộc đổi mới chính thức bắt đầu từ việc Đảng ta thừa nhận và cho
phép phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị
trường. Đó là một tất yếu khách quan khi ở vào thời kỳ quá độ như ở nước ta hiện
nay. Phải dung hoà và tồn tại nhiều thành phần kinh tế là một tất yếu do lịch sử để
lại song đưa chúng cùng tồn tại và phát triển mới là một vấn đề nan giải, khó khăn.
Bên cạnh việc thừa nhận sự tồn tại của kinh tế tư bản tư nhân, đương nhiên phải
thường xuyên đấu tranh với xu hướng tự phát tư bản chủ nghĩa và những mặt tiêu
cực trong các thành phần kinh tế, giải quyết mâu thuẫn tồn tại trong sản xuất giữa
chúng để cùng phát triển.
Sự nghiệp đổi mới ở nước ta cung cấp một bài học to lớn về nhận thức. Đó
là bài học về quán triệt quan điểm thực tiễn - nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin, quan điểm cơ bản và hàng đầu của triết học Mác xít. Sự nghiệp đổi
mới với tính chất mới mẻ và khó khăn của nó đòi hỏi phải có lý luận khoa học soi
sáng. Sự khám phá về lý luận phải trở thành tiền đề và điều kiện cơ bản làm cơ sở
cho sự đổi mới trong hoạt động thức tiễn. Tuy nhiên, lý luận không bỗng nhiên mà