Lý thuyӃt trò chơi và chuyӋn yêu đương
Mӑi ngưӡi đӯng nghĩ tình yêu là trò chơi nhé. Lý thuyӃt trò chơi - "game theory" là mӝt trong
nhӳng lý thuyӃt kinh tӃ hӑc hiӋn đҥi dùng đӇ phân tích cân bҵng tӯng phҫn, đһc biӋt là trong
trưӡng hӧp bҥn không biӃt chҳc phҧn ӭng cӫa đӕi thӫ. Vӟi nhӳng ngưӡi hoҥch đӏnh chiӃn lưӧc
thì tư duy cӫa lý thuyӃt trò chơi là cӵc kǤ hӳu ích. ĐӇ đơn giҧn hóa vҩn đӅ, mình xin chӍ giӟi thiӋu
mӝt cách cӵc kǤ sơ lưӧc, không mang tính chuyên ngành gì hӃt.
Có nhiӅu dҥng games, ӣ đây, xin làm mӝt mӝt bài toán vui : có hay không nên tӓ tình.
Qua viӋc tư vҩn cho mӝt sӕ anh bҥn, hihihi, đưӧc tin tưӣng gӟm, và thu đưӧc mӝt vài thành công
nhҩt đӏnh, mình càng khҷng đӏnh rҵng, đúng là phҧi có chiӃn lưӧc cưa kéo, lҩy đưӧc lòng tin cӫa
nàng. ChiӃn lưӧc hҷn hoi đó các bҥn ҥ.
Bây giӡ mình giӟi thiӋu mӝt mô hình đơn giҧn. Mӝt chàng trai và mӝt cô gái. Giҧ thiӃt là chàng
trai thích cô gái rӗi, và dĩ nhiên "trâu" phҧi tӍnh tò chӭ, "trâu nhӍ?" Nhưng sӁ có hai trưӡng hӧp
xҧy ra, cô gái sӁ chҩp nhұn hay tӯ chӕi.
Giҧ sӱ như cô gái chҩp nhұn, cҧ hai sӁ tràn trӅ hҥnh phúc, biӃt rҵng tình yêu không thӇ đong
đӃm, nhưng mình sӁ lưӧng hóa ví dө như hai chúng nó hҥnh phúc tràn trӅ và mình xӃp mӵc lӧi
ích (pay off) là (10, 10) cho mӛi bên.
Giҧ sӱ chàng tӓ tính nhưng nàng tӯ chӕi, hix, đau khә biӃt bao nhiêu, cái này đӇ các chàng diӉn
tҧ bҵng câu chӳ nhé, mình lưӧng hóa là (-10,0), tӭc ích lӧi cӫa chàng trai là -10, cô gái thì là 0
TiӃp theo, nӃu cô gái có thӇ chҩp nhұn tình cҧm cӫa chàng mà chàng lҥi sӧ sao đó, quyӃt đӏnh
không tӓ tình, thì chúng ta yêu nhau mà không đӃn đưӧc vӟi nhau rӗi, cҧ hai đӅu đau khә (-5,-5).
Trưӡng hӧp cuӕi cùng, là cô gái không chҩp nhұn lӡi tӓ tình và chàng trai cũng không tӓ tình, thì
khi này lӧi ích cӫa hai ngưӡi là (0,0).
Sau đây là ma trұn lӧi ích cӫa hai ngưӡi trong cuӝc chơi, giá trӏ thӭ nhҩt thuӝc vӅ chàng trai và
tiӃp theo thuӝc vӅ cô gái
Cuӝc chơi sӁ đҥt đưӧc đӃn 2 trҥng thái cân bҵng:
Thӭ nhҩt, nӃu chàng đoán nàng chҩp nhұn, lӵa chӑn cӫa chàng là tӓ tình (10,10)
Thӭ hai, nӃu chàng đoán nàng không chҩp nhұn, chàng sӁ im lһng, như vұy là (0,0)
Vұy cuӕi cùng thì tӓ hay không tӓ, lӵa chӑn cӫa chàng rõ ràng là trong điӅu kiӋn không chҳc
chҳn. Như vұy thì chúng ta phҧi tính đưӧc kǤ vӑng cӫa chàng.
Xác suҩt cӫa viӋc tӓ tình thành công là p, và ngưӧc lҥi là 1-p (0 <=p<=1)
Giá trӏ kǤ vӑng cӫa tӓ tình: 10p- 10(1-p)= 20p-10
Giá trӏ kǤ vӑng cӫa viӋc không tӓ tình: -5p
Như vұy trong trưӡng hӧp này, thì chàng trai sӁ quyӃt đӏnh tӓ tình khi nào?
20p-10>= -5p
25p>= 10
p>=0.4=40%
Hehe, trong bài toán cӫa chúng ta, xác suҩt đӇn chàng tӓ tình không phҧi là 50/50 đâu các bҥn,
mà chӍ cҫn lӟn hơn hoһc bҵng 40%, có lӁ vì trong ma trұn lӧi ích, viӋc cô gái chҩp nhұn mang đӃn
quá nhiӅu hҥnh phúc cho chàng, nên không cҫn là 5/5, chàng sҹn sàng tӓ tình khi xác suҩt thҩt
bҥi cao hơn.
Nhưng nói thӃ chӭ mà 4/6 cũng khó đoán lҳm. Làm sao tránh đưӧc thҩt bҥi và biӃt đưӧc xác suҩt
nàng đӗng ý hay không. Vì đã là xác suҩt thì cái gì cũng xҧy ra. Xác suҩt càng cao, cơ hӝi càng
rӝng mӣ. Vұy đӇ tránh rӫi ro, các chàng nên làm gì. Trong dân gian hay gӑi bұt đèn xanh đó bҥn.
Còn trong kinh tӃ, nó đưӧc gӑi là: Thӫ thuұt đánh tín hiӋu.
ĐӇ dò phҧn ӭng cӫa đӕi thӫ, xem có thích nhiӅu hay ích, chàng trai nên gӱi tín hiӋu. Như vұy
cuӝc chơi cӫa chúng ta sӁ đưӧc chia nhӓ thành mӝt game mӟi, gӗm nhiӅu bưӟc. (gӑi là periods
game). Chàng có thӇ nhҽ nhàng nhҳn tin tӯ mӭc đӝ bҥn bè bình thưӡng, tҫn sӕ thҩp đӃn mӭc đӝ
hӓi han và mұt đӝ nhiӅu hơn mӝt tí. NӃu thӱ dүn nàng đi ăn kem, sinh tӕ hay uӕng café vӟi nhӳng
ngưӡi bҥn. Cuӝc chơi sӁ chia nhӓ thành nhiӅu bưӟc như vұy và đӃn lúc mӡi nàng đi chơi riêng,
nhҳn tin bҵng nhӳng lӡi có cánh. Và bҵng cách đó, chàng đã kiӇm đưӧc phҧn ӭng cӫa nàng và
biӃt đưӧc xác suҩt đӇ mình có nên tӓ tình hay không.
Còn các nàng, hehe, nӃu mà thích các chàng rӗi, hãy cũng nhҽ nhàng phҧn ӭng cho các chàng
biӃt nhé. Vì viӋc đó giúp cho cái "lý thuyӃt lӵa chӑn trong điӅu kiӋn không chҳc chҳn" trӣ nên dӉ
dàng hơn nhiӅu, tranh viӋc hai bên đӅu đau khә vì mӕi tình câm hay làm tәn thương nhau khi kǤ
vӑng cӫa chàng quá lӟn.
Nãy giӡ mình đơn giҧn hóa vҩn đӅ nên mình bӓ qua mӝt giҧ thiӃt cӵc kǤ quan trӑng cӫa cuӝc
chơi. Đó là rational - con ngưӡi duy lý. Không có giҧ thuyӃt này, không có game theory.Tӭc khi
bưӟc vào cuӝc chơi, lӵa chӑn chiӃn lưӧc nào phҧi dӵa trên nguyên tҳc: phҧi dӵa trên vҩn đӅ giá
trӏ hay ích lӧi (pay off). ĐiӅu này có thӇ sӁ không đưӧc tuân thӫ trong tình yêu, khi mà nhӏp đұp
con tim đa sӕ làm cho các bҥn tӵ hӓi: lý trí là cái chi chi? Bҥn có thӇ không lӵa chӑn cho mình
chiӃn lưӧc trӝi, hay đánh giá mӭc "pay off" ( lӧi ích âm có nghĩa là tәn thҩt) không đúng đҳn, điӅu
này do đó sӁ ҧnh hưӣng đӃn giá trӏ kǤ vӑng và mӭc "P" nào là có thӇ đӇ tiӃn hành "tӍnh tò".
Thêm nӳa, mô hình này đã đưӧc đơn giҧn hóa rҩt nhiӅu. Trong lý thuyӃt kinh tӃ, đӇ nhұn diӋn
hành vi đӕi thӫ tӕt hơn, mình sӁ phҧi xác đӏnh lӧi ích gҳn liӅn vӟi tính cách cӫa bҥn và đӕi thӫ: Vì
ӣ đây, lӵa chӑn trong điӅu kiӋn là không chҳc chҳn, nên sӁ rӫi ro, như vұy sӁ có ngưӡi sӧ rӫi ro
nhiӅu và có ngưӡi ít sӧ rӫi ro, có ngưӡi trung dung. Khi đó, nhҩt thiӃt phҧi thêm hӋ sӕ chiӃt khҩu
cho mӭc đӝ sӧ rӫi ro cӫa tӯng ngưӡi khi ra quyӃt đӏnh.
Hơ hơ, sơ sơ vұy, đây là mӝt game đơn giҧn, và mình cӕ làm nó đơn giҧn. Mình thҩy yêu lý thuyӃt
này vì nó phân tích hành vi cӫa các đӕi tưӧng mӝt cách hay ho, dù trong hành vi kinh tӃ hay cuӝc
sӕng thưӡng ngày.
Tưӣng Minh Trang
