MẠCH HỌC
MẠCH SÁP (SẮC)
A- ĐẠI CƯƠNG
- Thiên ‘Mạch Yếu Tinh Vi Luận’ (T. Vấn 17) và thiên ‘Bình Nhân
Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) nhắc đến mạch Sáp (Àß ) các sách sau này lại
dùng là mạch Sắc ( éì ).
B- HÌNH TƯỢNG MẠCH SÁP
- Thiên ‘Hình Trạng Chỉ Hạ Bí Quyết’ (M. Kinh) ghi:”Mạch Sáp thì
Tế mà Trì, qua lại khó khăn, tán loạn hoặc có khi ngưng rồi lại tiếp”.
- Sách ‘Tần Hồ Mạch Học’ ghi:”Mạch Sáp thường kiêm trệ, có hình
dạng giống như dao chẻ tre”.
- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi:”Mạch đi lại khó khăn, không
lưu lợi”.
- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi:”Mạch đi lại sít
như dao cạo nhẹ lên cành tre”.
- Sách ‘Kết hợp YHCT Với YHHĐ Trong Lâm Sàng’ ghi:
· Đặc điểm của mạch luôn thay đổi dạng, tính chất rất khọn đều nhau
giữa các nhát bóp tim liên tiếp với tần số trung bình không nhanh nói lên
mạch Sáp thuộc loại loạn nhịp ở tần số bình thường hoặc tần số chậm.
HÌNH VẼ BIỂU DIỄN MẠCH SÁP
- Sách ‘Đồ Chú Nan Kinh Mạch Quyết’ biểu diễn hình vẽ mạch Sáp
như sau:
- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ vẽ mạch Sáp:
- Sách ‘Mạch Chẩn’ biểu diễn hình vẽ mạch Sáp:
C- NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH MẠCH SÁP
- Thiên ‘Bình Nhân Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) cho rằng phong
hàn thấp xâm nhập vào làm cho khí vận hành bị trở ngại gây ra mạch Sáp”.
- Sách ‘Chẩn Tông Tam Muội’ ghi:”Mạch Sáp là do tân dịch hao tổn,
huyết thiếu, không nhu nhuận được kinh lạc”.
- Sách ‘Tần Hồ Mạch Học’ ghi:”Mạch Sáp do huyết ít, tinh bị tổn
thương”.
- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi:”Huyết khí suy
yếu không nhu nhuận được kinh lạc vì vậy mạch đi lại sít chặt. Đờm với
thức ăn quyện kết hoặc có ứ huyết, uất kết, trưng hà, làm kinh mạch bị trở
ngại cũng thấy mạch Sắc”.
D- MẠCH SÁP CHỦ BỆNH
- Thiên ‘Mạch yếu Tinh Vi Luận’ (T. Vấn 17) ghi:”Mạch Sáp là
dương khí có thừa ... dương khí có thừa thì cơ thể nóng, không ra mồ hôi”.
- Thiên ‘Bình Nhân Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) ghi:”Mạch Sáp là
mắc chứng tý ... Bệnh ở ngoài, mạch Sáp, cứng thì khó chữa”.
- Thiên ‘Thông Bình Hư Thực Luận’ (T. Vấn 28) ghi:”Chứng trường
tích mà cơ thể không nóng, mạch không tuyệt thì sao?-Kỳ Bá đáp : Nếu
mạch Hoạt Đại thì sống, mạch Sáp thì chết”.
- Thiên ‘Tứ Thời Nghịch Tùng Luận’ (T.Vấn 64) ghi:”Quyết âm...
thấy mạch Sáp là bị chứng tích khí ở vùng bụng dưới . Thiếu âm... thấy
mạch Sáp là bị chứng tích (tụ) và đái ra máu .-Thái âm... thấy mạch Sáp là
mắc chứng tích, hay kinh sợ. Thái dương... thấy mạch Sáp là mắc chứng
tích, thỉnh thoảng phát điên. Thiếu dương... thấy mạch Sáp là mắc chứng
tích, gân hay bị rút và đau mắt”.
- Chương ‘Trì Tật Đoản Trường Tạp Mạch Pháp’ (M. Kinh)
ghi:”Mạch đến Sáp là bệnh hàn thấp -Mạch Sáp là huyết ít mà nhiều khí”.