Mất cân bằng giới tính khi sinh: Các xu hướng hiện nay, hậu quả và các tác động chính sách

Báo cáo này giới thiệu về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (TSGTKS) đang gia tăng ở nhiều quốc gia, đặc biệt là ở Châu Á, với tỉ lệ sinh bé trai cao bất thường. Tình trạng này, xuất phát từ tâm lý chuộng con trai và sự lạm dụng công nghệ xác định giới tính thai nhi, đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế và xã hội, đồng thời là biểu hiện của sự bất bình đẳng giới sâu sắc. Báo cáo cũng đề cập đến các tác động lâu dài của mất cân bằng giới tính đối với cơ cấu dân số và hôn nhân trong tương lai, cùng với những nguy cơ về quyền con người.

Báo cáo này hướng tới các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu, các tổ chức phi chính phủ, và các chuyên gia trong lĩnh vực dân số, giới tính và phát triển, đặc biệt là ở các quốc gia đang đối mặt với tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Báo cáo này cung cấp một đánh giá toàn diện về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (TSGTKS) trên toàn cầu, đặc biệt tập trung vào các xu hướng và sự khác biệt ở Châu Á. Trong những thập kỷ gần đây, mặc dù giáo dục, đô thị hóa và phát triển kinh tế đã nâng cao vị thế của phụ nữ, nhưng đồng thời cũng chứng kiến sự gia tăng đáng báo động của TSGTKS, với tỉ lệ sinh bé trai lên tới 110-120 trên 100 bé gái ở nhiều khu vực, so với mức tự nhiên là 104-106. Hiện tượng này không chỉ giới hạn ở Nam Á và Đông Á (như Trung Quốc, Ấn Độ) mà còn lan rộng sang Đông Nam Âu, Nam Cápcadơ và gần đây xuất hiện ở Việt Nam. Nguyên nhân chính của sự mất cân bằng này được xác định là sự kết hợp của ba yếu tố: tâm lý chuộng con trai sâu sắc bắt nguồn từ cấu trúc gia đình phụ hệ và quan niệm về an sinh khi về già; sự phát triển và lạm dụng công nghệ chẩn đoán giới tính thai nhi trước sinh (như siêu âm) kết hợp với nạo phá thai; và tỉ lệ sinh thấp, làm tăng áp lực phải có con trai trong các gia đình có quy mô nhỏ. Hậu quả của mất cân bằng giới tính là rất nghiêm trọng và lâu dài. Ước tính có khoảng 117 triệu phụ nữ bị "thiếu hụt" trên toàn cầu vào năm 2010, phần lớn tập trung ở Trung Quốc và Ấn Độ. Các dự báo nhân khẩu học cho thấy sự mất cân bằng này sẽ dẫn đến tình trạng dư thừa nam giới đáng kể ở tuổi kết hôn trong tương lai, đặc biệt là ở Trung Quốc và Ấn Độ, nơi số lượng nam giới độc thân có thể vượt xa số lượng phụ nữ có thể kết hôn tới 50-60% vào năm 2030. Điều này tiềm ẩn nguy cơ gia tăng các vấn đề xã hội như bắt cóc, buôn bán phụ nữ và trẻ em gái, cũng như các hình thức bạo lực giới. Báo cáo cũng phân tích các đáp ứng chính sách hiện có, từ các biện pháp cấm đoán lựa chọn giới tính trước sinh đến các chương trình hỗ trợ tài chính cho gia đình có con gái và các chiến dịch nâng cao bình đẳng giới. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách này còn hạn chế do nhiều yếu tố, bao gồm sự thiếu thông tin, sự chấp nhận xã hội đối với hành vi phân biệt giới, và sự thiếu phối hợp. Báo cáo kết thúc bằng các khuyến nghị cụ thể nhằm tăng cường giám sát, chia sẻ kinh nghiệm, và phát triển các chính sách dựa trên bằng chứng để giải quyết triệt để vấn đề bất bình đẳng giới và mất cân bằng giới tính khi sinh.