BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA,THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN VĂN HOÁ NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
Trần Việt Anh
NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC GỖ
THẾ KỶ XVII - XIX THANH A
Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Mỹ thuật
Mã số: 9210101
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT
Hà Nội – 2018
Công trình được hoàn thành tại:
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
Người hướng dẫn khoa học 1: PGS.TS. Trần Lâm Biền
Người hướng dẫn khoa học 2: PGS.TS. Lê Văn Tạo
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện họp tại:
VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
Số 32, Hào Nam, Ô chợ Dừa, Đống Đa, Hà Nội
Vào hồi ….. giờ, ngày … tháng… năm 2018
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Thư viện Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam
1
MỞ ĐẦU
1. Ly do lưa cho
n đê tai
Kiến trúc, chạm khắc gỗ truyền thống Thanh Hóa là một bộ phận
của mỹ thuật Việt Nam, mang những giá trsắc thái nghệ thuật độc
đáo.
Đã nhiều học giả nghiên cứu về nghệ thuật kiến trúc, chạm khắc
gỗ truyền thống ở Thanh Hóa, nhưng chủ yếu tiếp cận theo góc độ văn
hóa học, khảo cổ học, bảo tàng học hay du lịch học, chưa có công trình
chuyên sâu về nghệ thuật chạm khắc gỗ truyến thống một cách hệ
thống.
Việc trùng tu, tôn tạo các di tích truyền thống ng không được làm
một cách bài bản, khoa học. Trong khi đó Ngh quyết Trung ương 5
(khóa VIII) năm 1998 về phát triển “xây dựng nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” Nghị quyết Trung ương 9 (khóa
XI) năm 2014 nhấn mạnh “xây dựng và phát triển n hóa, con người
Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” cho thấy vị thế
n hóa rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất
nước ta. Vật liệu gỗ lại không chịu được thời gian và khí hậu, chính vì
vậy nghiên cứu nghệ thuật chạm khắc gỗ là việc làm cần thiết.
2. Mục đich và nhiệm vụ nghiên cư
u
2.1. Mục đích nghiên cứu: Luận án là nhận diện, giải về đặc
trưng, sắc thái riêng nghệ thuật chạm khắc gỗ TK XVII đến TK XIX
trên đất Thanh Hóa.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Luận án chứng minh, khẳng định diễn
biến của nghệ thuật chạm khắc gỗ TK XVII - XIX những đặc trưng
bởi sự chi phối về kinh tế, dân làng xứ Thanh đương thời. Mối
quan hệ hợp tác, liên kết lao động của các hiệp thợ từ Trấn Sơn Nam
(Nam Định), Hà Tây (nay thuộc Nội) và thợ mộc người bản địa, đã
2
tạo ra những sự tương đồng sắc thái mới trong nghệ thuật chạm
khắc gỗ TK XVII - XIX ở Thanh Hóa.
Nhận diện phong cách nghệ thuật, đồ án chạm khắc trang trí gỗ TK
XVII - XIX trong các di tích ở Thanh Hóa
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu
thông cac biêu trương,
hinh tương nghê
thuâ
t, nội dung, đề tài, kỹ thuật, phong cách cha
m
khăc gô hiện còn trên câu kiê
n kiên truc còn lại ở Thanh Hóa, tại 13 di
tích điển hình (đình Phú Điền, Bảng Môn Đình, Thượng Phú, Trung;
đền Cả Đế Thích, Độc Cước, Hoàn, Thường Kiệt, Trần Khát
Chân; chùa Hoa Long; nhà ông Hoàng Ngọc Quỹ, ông Phạm Ngọc
Tùng).
3.2. Phm vi nghiên cư
u
Tập trung nghiên cứu 13 di tích điển hình về chạm khắc gỗ, trên các
vấn đề niên đại, phong ch chạm khắc loại hình: đình làng, đền
thờ, chùa, nhà dân (không bao gồm đồ thờ đồ dùng sinh hoạt…).
Đồng thời có thể mở rộng nghiên cứu đối chiếu, so sánh với nghệ thuật
chạm khắc gỗ vùng đồng bằng Bắc Bộ cùng thời để làm sáng tỏ những
vấn đề cần thiết.
4. Giả thuyết khoa học
4.1. Câu hỏi nghiên cứu: Cơ sở hình thành và phát triển nghệ thuật
cha
m khăc gô Thanh Hoa TK XVII - XIX là gì? Ảnh hưởng từ văn
hóa, lịch sử, kinh tế, hội TK XVII - XIX được phản ánh trong
nghệ thuật chạm khắc gỗ Thanh Hóa ra sao? Nghệ thuật chạm khắc gỗ
TK XVII - XIX Thanh Hóa giống khác với địa phương
khác? Giá trị đặc trưng của nghệ thuật chạm khắc gỗ TK XVII- XIX
Thanh Hóa?
4.2. Giả thuyết nghiên cứu: Nghệ thuật chạm khắc gỗ TK XVII -
XIX Thanh Hóa những tương đồng so với vùng đồng bằng Bắc
3
Bộ, nhưng đồng thời cũng thể hiện sắc thái riêng (1). Đồ án chạm khắc
trang trí trên gỗ thuộc các di tích đình làng, đền thờ, nhà dân TK XVII
- XIX Thanh Hóa, in đậm dấu ấn kinh tế - văn hóa - xã hội của nông
thôn đương thời (2). Giao lưu giữa các tốp thợ vùng đồng bằng Bắc Bộ
thợ địa phương đã tạo nên giá trị biểu đạt mới trong nghệ thuật
chạm khắc gỗ TK XVII XIX ở Thanh Hóa (3).
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương phap khảo cổ học mỹ thuật
5.2. Phương pháp dân tộc học mỹ thuật
5.3. Phương pháp so nh - thực chứng lịch sử
5.4. Phương pháp nghiên cứu liên ngành
6. Những đóng góp mới của luận án
Luận án góp phần hệ thống, xác định giá trị nghệ thuật chạm khắc
gỗ thế kỷ XVII - XIX ở Thanh Hóa với những đặc trưng riêng bối cảnh
chung của nghệ thuật chạm khắc gỗ truyền thống Việt Nam.
Thông qua nghệ thuật chạm khắc gỗ thế kỷ XVII - XIX Thanh
Hóa cung cấp thông tin số liệu về di vật chạm khắc gỗ hiện tồn trong
các đình, đền, chùa, nhà dân một cách chân thực, khách quan, khoa
học.
Kết quả nghn cứu luận án p phần nâng cao hiu biết của
cộng đồng xã hội v giá tr lch s, văn hóa - nghệ thuật tng qua
một s di ch điển hình xứ Thanh, thế kỷ XVII - XIX, có th m
liu trong công tác giáo dục thẩm mỹ và tư liệu cho các cơ quan
nghn cứu văn hóa, giúp cho công tác quản lý, tu bổ, tôn tạo có được
thông tin chính xác hơn.
7. Bố cục của luận án
Luận án bao gồm 166 trang nội dung chính 75 trang phụ lục. Cụ
thể: Phần m đầu 13 trang; Chương 1: 35 trang; Chương 2: 34 trang;