1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
--------------------------------
TRẦN THỊ THANH NHÀN
NGHIÊN CỨU PHÂN LẬP, XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC
VÀ ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA CÁC HỢP CHẤT
TỪ MỘT SỐ LOÀI CÂY THUỘC HỌ ASTERACEAE
VÀ HỌ ZINGIBERACEAE
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
Hà Nội – 2014
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
--------------------------------
TRẦN THỊ THANH NHÀN
NGHIÊN CỨU PHÂN LẬP, XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC
VÀ ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA CÁC HỢP CHẤT
TỪ MỘT SỐ LOÀI CÂY THUỘC HỌ ASTERACEAE
VÀ HỌ ZINGIBERACEAE
Chuyên ngành: Hóa Hữu cơ
Mã số: 62 44 27 01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS. TS. PHAN MINH GIANG
2. GS. TSKH. PHAN TỐNG SƠN
Hà Nội – 2014
3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa đƣợc công bố
trong bất kì công trình nào khác.
Tác giả luận án
Trần Thị Thanh Nhàn
4
LỜI CẢM ƠN
Luận án này đƣợc hoàn thành tại Phòng thí nghiệm Hóa học các Hợp chất
thiên nhiên, Bộ môn Hóa học Hữu cơ, Khoa Hóa học, Trƣờng Đại học Khoa học
Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. TS. Phan Minh Giang,
ngƣời đã giao đề tài, tận tình hƣớng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi
trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án.
Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS. TSKH. Phan Tống Sơn,
ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành
luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn nhà thực vật học TS. Nguyễn Quốc Bình, Viện
sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
đã giúp giám định và thu thập các mẫu thực vật.
Tôi xin cảm ơn ThS. Đặng Vũ Lƣơng, Viện Hóa học, Viện Hàn lâm Khoa
học và Công nghệ Việt Nam đã giúp ghi các phổ NMR, và PGS. TS. Lê Mai
Hƣơng, Viện Hóa học các Hợp chất Thiên nhiên, Viện Hàn lâm Khoa học và
Công nghệ Việt Nam đã giúp thử nghiệm các hoạt tính sinh học.
Tôi xin cảm ơn GS. TS. Hideaki Otsuka và GS. TS. Katsuyoshi
Matsunami, Viện Sau Đại học các Khoa học Y Sinh và Sức khỏe, Đại học tổng
hợp Hiroshima (Nhật Bản) đã giúp ghi các phổ khối lƣợng phân giải cao.
Tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, các cán bộ nhân viên cùng toàn thể
các bạn đồng nghiệp trong Bộ môn Hóa học Hữu cơ và Khoa Hóa học về sự giúp
đỡ nhiệt tình trong thời gian tôi thực hiện luận án.
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến những ngƣời thân trong
gia đình đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt giai
đoạn học tập và nghiên cứu này.
Tác giả
Trần Thị Thanh Nhàn
5
MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU
Chƣơng 1 TỔNG QUAN
1.1 THỰC VẬT HỌC, NGHIÊN CỨU HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH
SINH HỌC CÁC LOÀI ARTEMISIA (ASTERACEAE)
1.1.1 Vài nét về thực vật học chi Artemisia
1.1.2 Nghiên cứu hóa học chi Artemisia
1.1.2.1 Các hợp chất tecpenoit
1.1.2.1.1 Các monotecpen từ tinh dầu
1.1.2.1.2 Các sesquitecpen và sesquitecpen lacton
1.1.2.2 Các flavonoit và các chất khác
1.1.2.3 Các hợp chất acetylenic
1.1.3 Nghiên cứu hoạt tính sinh học các loài Artemisia
1.1.4 Công dụng của các loài Artemisia trong y dƣợc học
1.2 THỰC VẬT HỌC, NGHIÊN CỨU HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH
SINH HỌC CÁC LOÀI CURCUMA (ZINGIBERACEAE)
1.2.1 Vài nét về thực vật học chi Curcuma
1.2.2 Nghiên cứu hóa học chi Curcuma
1.2.2.1 Các hợp chất tecpenoit
1.2.2.2 Các điarylheptanoit và các chất khác
1.2.3 Nghiên cứu hoạt tính sinh học các loài Curcuma
1.2.4 Công dụng của các loài Curcuma trong y dƣợc học
1.3 TỔNG QUAN VỀ CÁC CÂY NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN
1.3.1 Cây Ngải rừng (Artemisia roxburghiana Bess., họ Cúc -
Asteraceae)
1.3.2 Cây Thanh cao Bắc Bộ (Artemisia dubia Wall. ex. Bess. var.
longeracemosa Pamp. forma tonkinensis Pamp., họ Cúc -
Asteraceae)
1.3.3 Cây Nghệ Quảng Tây (Curcuma kwangsiensis S. G. Lee et C.
1
4
4
4
4
4
4
7
14
18
20
24
25
25
26
26
30
35
39
40
40
40