Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH
Nghiên cứu tình huống
IMEX CO. LTD
Nguyễn Minh Kiều, Huỳnh Thế Du
Tháng 08 năm 2003
Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
Niên khoá 2003-2004
Phân tích Tài chính
Nghiên cứu tình huống
Imex Co. Ltd
Nguyễn Minh Kiều/Huỳnh Thế Du 2
IMEX CO. LTD
1. Bối cảnh
Imex là một doanh nghiệp vừa được cổ phần hoá từ doanh nghiệp nhà nước. Tiền
thân của Imex là Công ty ngoại thương thành lập từ năm 1975. Nhiệm vụ chính của Công
ty là thực hiện kế hoạch trao đổi hàng hoá với các nước thuộc Hội đồng tương trợ kinh tế.
Đến cuối thập niên 80, khi hoạt động ngoại thương đã thay đổi, để phù hợp với tình hình
mới, Công ty ngoại thương thay đổi chức năng nhiệm vụ và đổi tên thành Imex, hoạt
động chủ yếu trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Chỉ sau gần 2 năm, Imex trở thành một
doanh nghiệp mạnh, quy mô lớn, hoạt động trên hầu hết các lĩnh vực kinh doanh, nhưng
chủ yếu vẫn là kinh doanh xuất nhập khẩu với hai mặt hàng chủ lực là xuất khẩu gạo,
nhập khẩu phân bón. Từ đó, thương hiệu Imex đã trở nên rất nổi tiếng trong giới kinh
doanh xuất nhập khẩu.
Trước thời điểm 1997, hoạt động của Imex rất hiệu quả. Nhưng khi xảy ra khủng
hoảng tài chính tiền tệ ở khu vực Đông Á và trên thế giới, nhiều quan điểm cho rằng hoạt
động xuất nhập khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn rủi ro. Dựa vào những nhận định này, Imex
quyết định đa dạng hoá hoạt động, nhảy vào sản xuất các mặt hàng thay thế nhập khẩu và
đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Toàn bộ nguồn lực có được từ hoạt động xuất nhập khẩu đổ dồn
cho hai hoạt động này. Kể từ đó, hàng hoá sản xuất với giá thành cao không cạnh tranh
được, các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng làm theo ngẫu hứng đã gặp nhiều trở ngại trong việc
triển khai các thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng ... nên doanh nghiệp thua lỗ liên tục.
Do việc theo dõi các hoạt động, lập kế hoạch tài chính không có hệ thống, không
rõ ràng (đầu tư ngẫu hứng, hàng nhập khẩu kinh doanh lẫn lộn với hàng nhập khẩu cho
sản xuất, nhập khẩu cho đầu tư xây dựng các nhà máy, công trình hạ tầng, chi phí sản
xuất lẫn với chi phí đầu tư ...) dẫn đến tình trạng không thể đánh giá được hoạt động sản
xuất kinh doanh không có hiệu quả ở khâu nào. Nhìn vào có vẻ như là hoạt động của
công ty không có hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực. Lý do đưa ra để biện minh cho sự
xuống dốc của Imex là do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế tài chính.
Sau hơn 5 năm hoạt động thua lỗ liên tục, nhằm tạo động lực mới khắc phục
những khó khăn, vực dậy doanh nghiệp, đầu năm 2003, Imex được cổ phần hoá. Nhà
nước giữ 30% cổ phần. Tuy kinh doanh thua lỗ trong thời gian dài, nhưng hoạt động kinh
doanh xuất nhập khẩu của Imex rất phát triển, thương hiệu Imex ngày càng được củng cố
và nâng cao. Ngoài mặt hàng gạo và phân bón truyền thống, Imex còn đẩy mạnh xuất
khẩu thuỷ sản, nhập khẩu các mặt hàng gia dụng. Tỷ trọng các mặt hàng xuất nhập khẩu
khác ngoài phân bón và gạo đã chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Chính vì
lý do này mà khi cổ phần hoá, tên gọi Imex vẫn được giữ nguyên.
Là một chuyên gia tài chính, một nhà quản trị có nhiều kinh nghiệm, Ông An-
Tổng giám đốc vừa mới được tuyển dụng, nhận ra một trong những nguyên nhân cơ bản
dẫn đến tình trạng hỗn loạn nêu trên là ở bộ phận tài chính kế toán. Chính vì vậy, ông ta
đang cần một số chuyên gia tài chính giỏi cùng với ông ta xây dựng đề án sắp xếp lại bộ
phận tài chính kế toán theo mô hình công ty cổ phần, trong đó phân định rạch ròi giữa kế
Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
Niên khoá 2003-2004
Phân tích Tài chính
Nghiên cứu tình huống
Imex Co. Ltd
Nguyễn Minh Kiều/Huỳnh Thế Du 3
toán và tài chính, đưa công tác tài chính và kế toán về đúng vị trí và tầm quan trọng của
chúng.
Đề án này sẽ được đưa vào nghị trình làm việc của Hội đồng quản trị trong phiên
họp sắp tới. Theo dự báo, việc thông qua đề án sẽ hết sức khó khăn, vì trong Hội đồng
quản trị 12 người, 5 người (những người này nguyên là lãnh đạo điều hành của Imex
trước đây, trong đó có Chủ tịch Hội đồng quản trị) đã quen với mô hình, cơ chế quản lý
tài chính hiện tại của Imex, họ nhất quyết chống lại việc thay đổi, 3 người (những người
vừa mới mua phần cổ phần bán ra công chúng) ủng hộ phương án đổi mới, 4 người còn
lại chưa thể hiện chính kiến và họ sẽ ngả về bên nào có lý lẽ thuyết phục hơn. Tuy nhiên
những người này cũng chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi cơ chế cũ. Theo điều lệ của Imex
Co.Ltd thì quyết định được thông qua khi có trên 50% số thành viên Hội đồng quản trị tán
đồng. Nếu trường hợp mỗi bên có 50% ý kiến tán đồng thì bên nào có Chủ tịch Hội đồng
quản trị tán đồng thì ý kiến đó được chấp nhận.
2. Quan niệm về vai trò của tài chính kế toán
Trong nền kinh tế kế hoạch tập trung, sản xuất là khâu quan trọng nhất, nó được
xem là khâu trung tâm của hoạt động kinh tế. Các hoạt động khác như tài chính, phân
phối lưu thông, tiêu thụ chỉ được xem là những chức năng phụ cần phải có để phục vụ
cho quá trình sản xuất và không được coi trọng. Kế toán được xem là công việc ghi chép
(hạch toán) những gì thực tế đã xảy ra được tính bằng tiền của doanh nghiệp. Quản trị tài
chính là cái gì đó rất mơ hồ và không cần thiết, vì kế hoạch bố trí các nguồn vốn phục vụ
cho sản xuất đã được ấn định từ trên xuống kèm theo kế hoạch sản xuất kinh doanh. Vai
trò của tài chính bị lu mờ, dẫn đến sự hiểu lầm rất phổ biến là kế toán và tài chính được
xem là một, đơn thuần chỉ là việc hạch toán kế toán. Vấn đề ghi chép các hoạt động thực
tế xảy ra mà các nhà quản lý doanh nghiệp (người quyết định triển khai các hoạt động đó)
đã biết nên không cần quan tâm, đó là công việc hàng ngày của phòng tài chính kế toán.
Ngoài ra kế toán trưởng được xem là người có nhiệm vụ cùng với giám đốc xách cặp đi
"xin" kinh phí.
Chuyển sang nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp hoàn toàn tự chủ về tài chính,
tự chủ thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, nhưng ảnh hưởng của cách quản lý cũ còn
rất nặng nề, vai trò của tài chính kế toán, nhất là công tác quản trị tài chính chưa được coi
trọng dẫn đến kết quả sau 15 năm chuyển sang cơ chế thị trường vẫn còn một tỷ lệ rất lớn
giám đốc các doanh nghiệp không biết đọc báo cáo tài chính. Đa số các thành viên Hội
đồng quản trị thuộc số này, trong đó có người nguyên là giám đốc của Imex trước khi cổ
phần hoá.
3. Mô hình và cơ chế quản lý tài chính hiện tại của Imex
3.1. Các hoạt động chính của Imex
Hoạt động sản xuất kinh doanh của Imex gồm các lĩnh vực: kinh doanh xuất nhập
khẩu, sản xuất, đầu tư cơ sở hạ tầng
Kinh doanh xuất nhập khẩu: Đây là hoạt động chính của Imex, trong đó chủ yếu
là xuất khẩu gạo, thuỷ sản, nhập khẩu phân bón, hàng gia dụng. Về danh nghĩa, việc mua