Nguyên nhân ti m n, sâu xa c a l m phát là hi u qu đ u t và năng su t lao đ ng th p.ề ẩ ủ ạ ệ ả ầ ư ấ ộ ấ
Ông Huỳnh Th Du:ế
Thân chào các b n,ạ
Nói m t cách ng n g n, theo tôi, l m phát Vi t Nam là do y u t ti n t do chi tiêuộ ắ ọ ạ ở ệ ế ố ề ệ
công quá m c và phân b v n thiên l ch khu v c th tr ng (doanh nghi p). Đi uứ ổ ố ệ ở ự ị ườ ệ ề
này có th gi i thích c th nh sau:ể ả ụ ể ư
Chúng ta bi t r ng l m phát là m c tăng giá chung c a c n n kinh t . Nguyên nhânế ằ ạ ứ ủ ả ề ế
gây ra l m phát có th là t bên ngoài (khách quan) hay nh ng v n đ n i t i c aạ ể ừ ữ ấ ề ộ ạ ủ
n n kinh t (nguyên nhân ch quan), nh ng căn nguyên c a l m phát chính là y u tề ế ủ ư ủ ạ ế ố
ti n t .ề ệ
Đi u này đ c hi u m t cách đ n gi n qua ví d năm ngoái trong n n kinh t có 100ề ượ ể ộ ơ ả ụ ề ế
đ n v hàng hóa và 100 đ ng ti n thì giá 1 hàng hóa là 1 ti n. Năm nay, do tăngơ ị ồ ề ề
tr ng kinh t 10% nên n n kinh t có 110 đ n v hàng hóa. Do nh ng y u t khácưở ế ề ế ơ ị ữ ế ố
nhau (ch y u v n là vi c gia tăng cung ti n c a ngân hàng trung ng) mà n n kinhủ ế ẫ ệ ề ủ ươ ề
t có đ n 121 đ n v ti n. K t qu là giá 1 hàng hóa b ng 1,1 ti n hay l m phát làế ế ơ ị ề ế ả ằ ề ạ
10%.
Ngoài y u t ti n t , trong ng n h n, l m phát cũng có th do c u kéo hay chi phíế ố ề ệ ắ ạ ạ ể ầ
đ y. M t ví d đ n gi n nh t c a c u kéo là nh ng gói kích thích kinh t c a chínhẩ ộ ụ ơ ả ấ ủ ầ ữ ế ủ
ph . V i m t k ho ch chi tiêu l n đ c đ a ra s làm cho t ng c u c a n n kinh tủ ớ ộ ế ạ ớ ượ ư ẽ ổ ầ ủ ề ế
gia tăng d n đ n m c giá gia tăng trong ng n h n.ẫ ế ứ ắ ạ
S nóng lên b t th ng c a các th tr ng tài s n (ch ng khoán , b t đ ng s n...)ự ấ ườ ủ ị ườ ả ứ ấ ộ ả
cũng có th gây ra l m phát c u kéo do nhi u ng i tr nên giàu có b t th ng sể ạ ầ ề ườ ở ấ ườ ẽ
gia tăng m c chi tiêu r t l n c a mình d n đ n tăng t ng c u c a c n n kinh tứ ấ ớ ủ ẫ ế ổ ầ ủ ả ề ế
tăng.
Đ i v i l m phát chi phí đ y, ví d d nhìn th y nh t là do m t cú s c cung nào đóố ớ ạ ẩ ụ ễ ấ ấ ộ ố
mà làm cho ngu n cung khan hi m hay giá nguyên li u đ u vào đ t ng t tăng lênồ ế ệ ầ ộ ộ
làm cho m c giá chung c a c n n kinh t tăng lên t c thì. Ví d hay đ c nh c t iứ ủ ả ề ế ư ụ ượ ắ ớ
trogn tình hu ng này là cu c kh ng ho ng d u m trên th gi i th p niên 1970.ố ộ ủ ả ầ ỏ ế ớ ở ậ
Tuy nhiên, n u có chính sách ti n t h p lý sao cho m c tăng cung ti n trong n nế ề ệ ợ ứ ề ề
kinh t phù h p v i m c tăng c a hàng hóa thì tác đ ng c a l m phát do c u kéoế ợ ớ ứ ủ ộ ủ ạ ầ
hay chi phí đ y s không kéo dài.ẩ ẽ
Căn c vào nh ng l p lu n trên và s li u th c t s th y nguyên nhân ch y u gâyứ ữ ậ ậ ố ệ ự ế ẽ ấ ủ ế
ra l m phát c a Vi t Nam không ph i do các y u t bên ngoài. Trong th i gian qua,ạ ủ ệ ả ế ố ờ
l m phát c a Vi t Nam luôn cao h n m t cách b t th ng so v i các n c trong khuạ ủ ệ ơ ộ ấ ườ ớ ướ
v c hay các đ i th c nh tranh cũng nh các n c có đi u ki n t ng t .ự ố ủ ạ ư ướ ề ệ ươ ự
các n c này, nhìn chung m c l m phát luôn th p h n m c tăng tr ng GDP (cỞ ướ ứ ạ ấ ơ ứ ưở ụ
th là h u h t đ u d i 5%), trong khi t năm 2004 đ n nay, l m phát Vi t Namể ầ ế ề ướ ừ ế ạ ở ệ
luôn cao h n tăng tr ng GDP. Cá bi t năm 2008 lên đ n 23%, g p kho ng 3 l nơ ưở ệ ế ấ ả ầ
m c tăng GDP; năm 2010 m c 11,75%, g p g n 2 l n m c tăng GDP; và ch m i 4ứ ở ứ ấ ầ ầ ứ ỉ ớ
tháng đ u năm 2011 l m phát đã g n 2 con s .ầ ạ ầ ố
R t khó thuy t ph c đ có th nói r ng l m phát Vi t Nam là do các y u t kháchấ ế ụ ể ể ằ ạ ở ệ ế ố
quan vì n u là bên ngoài thì h u h t các n c cũng ph i ch u tác đ ng nh nhau chế ầ ế ướ ả ị ộ ư ứ
t i sao ch có mình Vi t Nam là cao b t th ng.ạ ỉ ệ ấ ườ
Tóm l i, nguyên nhân c b n c a l m phát Vi t Nam, theo tôi, chính là y u t ti nạ ơ ả ủ ạ ở ệ ế ố ề
t . M c tăng ti n quá cao so v i m c tăng hàng hóa đã d n đ n l m phát. Nói m tệ ứ ề ớ ứ ẫ ế ạ ộ
cách khác ngu n v n đã không đ c s d ng hi u qu do ba nguyên nhân c b nồ ố ượ ử ụ ệ ả ơ ả
sau:
Th nh t, do đ u t công quá m c. Không th ph nh n s c n thi t c a đ u tứ ấ ầ ư ứ ể ủ ậ ự ầ ế ủ ầ ư
công. Nh ng nhà n c ch n n tham gia vào nh ng lĩnh v c đem l i l i ích l n choư ướ ỉ ề ữ ự ạ ợ ớ
c n n kinh t nh ng t nhân không có đ ng c đ làm ho c làm không có hi u qu .ả ề ế ư ư ộ ơ ể ặ ệ ả
Trên th c t nhà n c đã tham gia quá nhi u vào các ho t đ ng kinh t và nhi u khiự ế ướ ề ạ ộ ế ề
còn c nh tranh và chèn l n khu v c t nhân. V i m c chi tiêu c a khu v c công (baoạ ấ ự ư ớ ứ ủ ự
g m chi tiêu th ng xuyên và chi đ u t ) trong nh ng năm v a qua luôn m c 35-ồ ườ ầ ư ữ ừ ở ứ
40% GDP và đ u t c a nhà n c b ng kho ng 20% GDP (m t n a t ng đ u tầ ư ủ ướ ằ ả ộ ử ổ ầ ư
toàn xã h i) là m t m c quá cao. M c chi tiêu này t h n là m t m nh đ t màu mộ ộ ứ ứ ắ ẳ ộ ả ấ ỡ
cho tham nhũng và nh ng h p đ ng có nhi u u ái cho m t s đ i t ng nh phânữ ợ ồ ề ư ộ ố ố ượ ư
tích d i đây.ướ
Th hai, s thiên l ch trong vi c phân b v n khu v c doanh nghi p (khu v c thứ ự ệ ệ ổ ố ở ự ệ ự ị
tr ng). Nhìn vào n n kinh t s th y r ng các doanh nghi p nhà n c và m t sườ ề ế ẽ ấ ằ ệ ướ ộ ố
doanh nghi p t nhân l n có nhi u quan h đang là đ i t ng dành đ c s u áiệ ư ớ ề ệ ố ượ ượ ự ư
trong vi c phân b v n. Câu chuy n c a Vinashin đã chi tiêu hoang phí kho ng 4 tệ ổ ố ệ ủ ả ỷ
đô la trong th i gian qua và hi n v n đ c khoanh n và ti p t c vay v n là m t víờ ệ ẫ ượ ợ ế ụ ố ộ
d r t đi n hình c a s u ái dành cho các doanh nghi p nhà n c.ụ ấ ể ủ ự ư ệ ướ
Đ i v i m t s doanh nghi p t nhân l n, chúng ta th y r ng, không ít trong s hố ớ ộ ố ệ ư ớ ấ ằ ố ọ
ch y u t p trung vào các ho t đ ng kinh doanh (nói đúng h n là đ u c ) các lo i tàiủ ế ậ ạ ộ ơ ầ ơ ạ
s n (b t đ ng s n, ch ng khoán ...) hay tìm ki m tài nguyên qu c gia ch khôngả ấ ộ ả ứ ế ố ứ
ph i t p trung vào các ho t đ ng s n xu t kinh doanh t o ra nhi u giá tr gia tăngả ậ ạ ộ ả ấ ạ ề ị
cho n n kinh t . Đi u đáng quan tâm là h u h t các doanh nghi p này không ch cóề ế ề ầ ế ệ ỉ
các ngân hàng hay t ch c tài chính riêng c a mình mà còn có quan h ch t ch v iổ ứ ủ ệ ặ ẽ ớ
không ít các t ch c tài chính ngân hàng l n hay nh ng m i quan h khác.ổ ứ ớ ữ ố ệ
Đi u này làm cho các kho n cho vay theo quan h tr nên ph bi n h n và m t ph nề ả ệ ở ổ ế ơ ộ ầ
không nh ngu n v n đ c đ a vào các ho t đ ng kinh doanh có tính đ u c gây r iỏ ồ ố ượ ư ạ ộ ầ ơ ủ
ro h n là t o ra giá tr gia tăng cho n n kinh t . Dĩ nhiên, các doanh nghi p v a vàơ ạ ị ề ế ệ ừ
nh , đ i t ng chính gi i quy t vi c làm và là đ ng l c tăng tr ng c a Vi t Namỏ ố ượ ả ế ệ ộ ự ưở ủ ệ
trong th i gian qua đã, đang và s b chèn l n và khó ti p c n v n h n nên có thờ ẽ ị ấ ế ậ ố ơ ể
ph i thu h p s n xu t hay ch c m c cho qua ngày.ả ẹ ả ấ ỉ ầ ự
Th ba, vi c theo đu i chính sách n đ nh t giá đ ng ti n trong b i c nh l m phátứ ệ ổ ổ ị ỷ ồ ề ố ả ạ
luôn tăng cao làm gi m s c c nh tranh c a các doanh nghi p Vi t Nam. Nh nhi uả ứ ạ ủ ệ ệ ư ề
l n tôi đã phân tích, khi l m phát cao mà t giá c ng nh c s làm cho hàng hóa c aầ ạ ỷ ứ ắ ẽ ủ
các doanh nghi p Vi t Nam (k c tiêu th trong n c và xu t kh u) tr nên đ t đệ ệ ể ả ụ ướ ấ ẩ ở ắ ỏ
h n so v i hàng nh p kh u. Đi u này làm cho m t l ng hàng hóa ít h n s đ cơ ớ ậ ẩ ề ộ ượ ơ ẽ ượ
s n xu t ra trong n n kinh t Vi t Nam và s c c nh tranh c a các doanh nghi p Vi tả ấ ề ế ệ ứ ạ ủ ệ ệ
Nam b gi m sút.ị ả
S lãng phí tham nhũng trong đ u t công cũng nh s phân b v n thi c l ch nhự ầ ư ư ự ổ ố ệ ệ ư
trên còn d n đ n m t h l y khác là nhi u ng i giàu lên b t th ng có nhu c u chiẫ ế ộ ệ ụ ề ườ ấ ườ ầ
tiêu các hàng hóa xa x nh p ngo i c ng v i vi c đ nh giá cao đ ng ti n làm cho tìnhỉ ậ ạ ộ ớ ệ ị ồ ề
tr ng nh p siêu ngày m t căng th ng h n.ạ ậ ộ ẳ ơ
Nói chung tình tr ng phân b ngu n l c c ng v i chính sách đi u hành t giá nhạ ổ ồ ự ộ ớ ề ỷ ư
trên đã d n đ n s m t cân b ng kép trong n n kinh t mà nó th hi n b i thâm h tẫ ế ự ấ ằ ề ế ể ệ ở ụ
th ng m i, thâm h t ngân sách luôn dai d ng và tr m tr ng h n cùng v i l m phátươ ạ ụ ẳ ầ ọ ơ ớ ạ
luôn m c r t cao.ở ứ ấ
Ông Nguy n Đình Cung:ễ
Nh chúng ta đ u bi t, c t gi m đ u t nhà n c, c t gi m chi tiêu ngân sách, gi mư ề ế ắ ả ầ ư ướ ắ ả ả
thâm h t ngân sách là m t trong s các gi i pháp c b n đ ki m ch l m phát, nụ ộ ố ả ơ ả ể ề ế ạ ổ
đ nh kinh t vĩ mô.ị ế
Nh trên tôi đã trình bày, nguyên nhân sâu xa c a l m phát là hi u qu đ u t , nh tư ủ ạ ệ ả ầ ư ấ
là đ u t nhà n c còn th p. Còn m r ng tài khóa, làm tăng t ng c u là m t trongầ ư ướ ấ ở ộ ổ ầ ộ
nh ng nguyên nhân tr c ti p. Vì v y, n u ch c t gi m đ u t mà ch a có nh ng gi iữ ự ế ậ ế ỉ ắ ả ầ ư ư ữ ả
pháp đ i m i qu n lý, c c u l i và nâng cao hi u qu đ u t thì m i ch gi i quy tổ ớ ả ơ ấ ạ ệ ả ầ ư ớ ỉ ả ế
đ c nguyên nhân tr c m t mà ch a kh c ph c đ c nguyên nhân c b n c a nó.ượ ướ ắ ư ắ ụ ượ ơ ả ủ
Vì v y, theo tôi đ ng th i v i vi c rà soát, c t gi m đ u t nh hi n nay đang làm ậ ồ ờ ớ ệ ắ ả ầ ư ư ệ ở
các b , ngành và các đ a ph ng thì Chính ph c n đ ng th i nghiên c u, xây d ngộ ị ươ ủ ầ ồ ờ ứ ự
đ trong m t hai năm t i đây s th c hi n m t c ch m i v phân b , qu n lý, sể ộ ớ ẽ ự ệ ộ ơ ế ớ ề ổ ả ử
d ng v n đ u t nhà n c, trong đó m c tiêu c b n là nâng cao hi u qu c a đ uụ ố ầ ư ướ ụ ơ ả ệ ả ủ ầ
t nhà n c nói chung và c a t ng d án nói riêng.ư ướ ủ ừ ự
Đây có l cũng là m t trong nh ng nhi m v ch y u c a tái c c u kinh t vàẽ ộ ữ ệ ụ ủ ế ủ ơ ấ ế
chuy n đ i mô hinh tăng tr ng nh Ngh quy t Đ i h i XI c a Đ ng đã đ ra.ể ổ ưở ư ị ế ạ ộ ủ ả ề
T i sao chúng ta không nghĩ đ n nguyên nhân sâu xa c a vi c tăng giá hay cái g c c a s vi c là l m phát và các v nạ ế ủ ệ ố ủ ự ệ ạ ấ
đ liên quan? Phía B Công th ng cho r ng giá tăng là do đ u c tr c l i, găm hàng c a ti u th ng. Theo suy nghĩề ộ ươ ằ ầ ơ ụ ợ ủ ể ươ
cá nhân, s chênh l ch gi a cung - c u, ti n - hàng gây ra l m phát m i là nguyên nhân chính mà chúng ta c n gi iự ệ ữ ầ ề ạ ớ ầ ả
quy t.ế
Vi c c nh báo tình tr ng l m phát c a VN có nguy c tr thành l m phát phi mã m c dù theo báo cáo CPI c a VN 8ệ ả ạ ạ ủ ơ ở ạ ặ ủ
tháng đ u năm là 5,08% nh ng th c t th i gian qua CPI đã tăng r t nhanh. Thi t nghĩ, s đ ng lo t lên giá c a cácầ ư ự ế ờ ấ ế ự ồ ạ ủ
m t hàng ph n (không tính các m t hàng lên giá do "tát n c theo m a") ph n nào cũng đã nói lên đ c v n đ . Th cặ ầ ặ ướ ư ầ ượ ấ ề ự
t th i gian qua mi n Trung đã gánh ch u h u qu n ng n do thiên tai gây ra ph n nào đã đã làm tăng s chênh l chế ờ ề ị ậ ả ặ ề ầ ự ệ
gi a ti n - hàng, cung - c u trong n c làm tăng tình tr ng l m phát n c ta.ữ ề ầ ướ ạ ạ ở ướ
Có vài ý ki n cũng cho r ng vì sao các siêu th giá c l i tăng ít h n so v i các ch , theo suy nghĩ cá nhân là do siêuế ằ ở ị ả ạ ơ ớ ợ
th ch u nh h ng tr c ti p t chính sách bình n giá h n ch và m c giá trung bình các ch m i th c s nói lênị ị ả ưở ự ế ừ ổ ơ ợ ứ ở ợ ớ ự ự
giá tr c a đ ng ti n hay nói đúng h n đ ng ti n đã không th hi n đúng s l ng hàng hóa trên th tr ng lúc này.ị ủ ồ ề ơ ồ ề ể ệ ố ượ ị ườ
Vi c chúng ta c n làm lúc này là v n áp d ng chính sách bình n giá, tuy nhiên ph i c n xác đ nh tr c đó ch là gi iệ ầ ẫ ụ ổ ả ầ ị ướ ỉ ả
pháp tình th .ế
Tr c tiên, ph i nhanh chóng cân đ i gi a t l cung - c u, ti n - hàng b ng cách Nhà n c ki m tra ch t ch vi c inướ ả ố ữ ỉ ệ ầ ề ằ ướ ể ặ ẽ ệ
ti n và l ng ti n đ a vào th tr ng k t h p bi n pháp kích c u phát tri n doanh nghi p s n xu t các m t hàng cóề ượ ề ư ị ườ ế ợ ệ ầ ể ệ ả ấ ặ
m c giá tăng cao so v i các m t hàng khác, thu hút đ u t n c ngoài, tăng ngu n hàng trong n c đ c bi t là cácứ ớ ặ ầ ư ướ ồ ướ ặ ệ
m t hàng thi t y u có nhu c u th tr ng cao sau đó là các m t hàng có m c tăng giá (t t nhiên là giá th c) l n.ặ ế ế ầ ị ườ ặ ứ ấ ự ớ
Bên c nh đó, chúng ta c n ph i cân nh c khi vay v n ODA dù nó c n thi t nh ng l i liên quan đ n các đi u kho nạ ầ ả ắ ố ầ ế ư ạ ế ề ả
m u d ch và quan tr ng là nó có th làm tăng l ng hàng t ngoài nh p vào vì suy cho cùng n c cho vay v n ODAậ ị ọ ể ượ ừ ậ ướ ố
cũng ph i tính đ n các đi u kho n mà có l i cho h .ả ế ề ả ợ ọ
Nguyên nhân sâu xa c a l m phátủ ạ
Ông Bá cho r ng, xét m t cách đ y đ , l m phát Vi t Nam là doằ ộ ầ ủ ạ ở ệ c c u kinh t khá l c h u.ơ ấ ế ạ ậ
Tăng tr ng c a ta là tăng tr ng theo chi u r ng, d a vào v n đ u t , ít d a vào kinh tưở ủ ưở ề ộ ự ố ầ ư ự ế
tri th c, khoa h c công ngh . Đ ng v n đ u t c a ta hi u qu ch a cao, th m chí cóứ ọ ệ ồ ố ầ ư ủ ệ ả ư ậ
nh ng đ ng v n không hi u qu . Mu n không có l m phát ho c l m phát m c th p,ữ ồ ố ệ ả ố ạ ặ ạ ở ứ ấ
ph i tái c u trúc n n kinh t , nâng cao năng su t lao đ ng và hi u qu đ u t . N u khôngả ấ ề ế ấ ộ ệ ả ầ ư ế
l m phát là v n đ t ng đ i th ng tr c. “Có th hôm nay b ng bi n pháp này khác taạ ấ ề ươ ố ườ ự ể ằ ệ
kìm ch đ c l m phát nh ng r i nó s bùng l i b t c lúc nào. Ph i k t h p gi a tăngế ượ ạ ư ồ ẽ ạ ấ ứ ả ế ợ ữ
tr ng theo chi u r ng và tăng tr ng theo chi u sâu, ph i chú tr ng đ n vi c tăng hàmưở ề ộ ưở ề ả ọ ế ệ
l ng khoa h c công ngh , tri th c lênượ ọ ệ ứ ”- Ông nói.
Theo ông Bá, m t trong nh ng đi u làm n n kinh t kém hi u qu chính là vi c th t thoát, thamộ ữ ề ề ế ệ ả ệ ấ
nhũng t đ u t công. Vì v y c n ti p t c tăng c ng k lu t tài chính trong đ u t công theoừ ầ ư ậ ầ ế ụ ườ ỷ ậ ầ ư
h ng minh b ch, khách quan và hi u qu .ướ ạ ệ ả
