TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG –XÃ HỘI
KHOA QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC
Đồng Chủ biên: TS. Trần Thị Minh Phương
TS. Nguyễn Thị Cẩm Nhung
TÀI LIỆU HỌC TẬP
PHÂN TÍCH LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
Hà Nội – 2025
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU......................................................................................................1
CHƯƠNG 1: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
...............................................................................................................................2
MỤC TIÊU CHƯƠNG.......................................................................................2
1.1. Khái niệm, vai trò của phân tích lao động - xã hội....................................2
1.1.1. Khái niệm....................................................................................................2
1.1.2. Vai trò của phân tích lao động - xã hội.....................................................5
1.2. Quy trình Phân tích lao động – xã hội........................................................5
1.3. Yếu tố ảnh hưởng đến phân tích lao động - xã hội....................................7
1.3.1. Nguồn thông tin thu thập được.................................................................7
1.3.2. Công cụ và phương pháp phân tích..........................................................7
1.3.3. Đơn vị, cá nhân phân tích..........................................................................9
1.4. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu...................................10
1.4.1. Đối tượng, nội dung nghiên cứu.............................................................10
1.4.2. Phương pháp nghiên cứu........................................................................11
1.4.2.1. Phương pháp duy vật biện chứng.........................................................12
1.4.2.2. Phương pháp duy vật lịch sử................................................................12
1.4.2.3. Phương pháp mô hình hóa...................................................................12
1.4.2.4. Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp........................................13
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 1 ……………………………………………13
CHƯƠNG 2. HỆ THỐNG THÔNG TIN PHÂN TÍCH LAO ĐỘNG XÃ
HỘI.....................................................................................................................15
MỤC TIÊU CHƯƠNG.....................................................................................15
2.1. Khái niệm, phân loại thông tin..................................................................15
2.1.1. Khái niệm..................................................................................................15
2.1.2. Phân loại thông tin...................................................................................16
2.1.3. Hệ thống thông tin phân tích lao động xã hội........................................20
2.2. Yêu cầu đối với thông tin...........................................................................22
2.3. Vai trò của thông tin trong phân tích lao động xã hội............................23
2.4. Phương pháp thu thập thông tin...............................................................24
2.4.1. Nguồn thông tin........................................................................................24
2.4.2. Xử lý thông tin..........................................................................................24
2.4.3. Phân tích và đánh giá thông tin..............................................................26
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 2.....................................................................30
CHƯƠNG 3. PHÂN TÍCH CƠ CẤU TỔ CHỨC...........................................31
MỤC TIÊU CHƯƠNG.....................................................................................31
3.1. Cơ cấu tổ chức trong các hoạt động lao động…………………………..31
3.1.1. Bản chất của cơ cấu tổ chức....................................................................31
3.1.2. Vai trò của phân tích cơ cấu tổ chức.......................................................32
3.2. Các loại cơ cấu tổ chức...............................................................................32
3.2.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý................................................................32
3.2.2. Cơ cấu tổ chức sản xuất...........................................................................39
3.3. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của cơ cấu tổ chức........................................40
3.4. Cơ cấu tổ chức của các cơ quan quản lý lao động...................................40
3.4.1. Cơ quan quản lý lao động........................................................................40
3.4.2. Cơ quan quản lý lao động ở Việt Nam....................................................41
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 3.....................................................................50
CHƯƠNG 4. PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH LAO ĐỘNG -XÃ HỘI.............52
MỤC TIÊU CHƯƠNG.....................................................................................52
NỘI DUNG CHƯƠNG.....................................................................................52
4.1. Khái niệm, vai trò của phân tích chính sách lao động – xã hội..............52
4.1.1. Khái niệm..................................................................................................52
4.1.2. Vai trò của phân tích chính sách lao động – xã hội...............................54
4.2. Yếu tố ảnh hưởng đến phân tích chính sách lao động - xã hội...............55
4.3. Phân tích một số chính sách lao động - xã hội ở Việt Nam.....................56
4.3.1. Phân tích chính sách việc làm và giải quyết việc làm.............................56
4.3.2. Phân tích chính sách xoá đói giảm nghèo..............................................62
4.3.3. Các chính sách khác................................................................................80
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 4.....................................................................89
CHƯƠNG 5. PHÂN TÍCH LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP........93
MỤC TIÊU CHƯƠNG.....................................................................................93
5.1. Khái niệm, vai trò của phân tích lao động trong doanh nghiệp.............93
5.1.1. Khái niệm..................................................................................................93
5.1.2. Vai trò của phân tích lao động trong doanh nghiệp...............................94
5.2. Nội dung của phân tích lao động trong doanh nghiệp............................94
5.2.1. Phân tích năng suất lao động..................................................................95
5.2.2. Phân tích tiền lương và thu nhập của người lao động.........................101
5.2.3. Phân tích tình hình sử dụng lao động...................................................111
5.2.4. Phân tích tình hình tổ chức lao động....................................................113
CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 5...................................................................115
TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................................119
1
LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh chuyển đổi số, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), tự động
hóa, và dữ liệu lớn đang làm thay đổi căn bản cơ cấu việc làm, yêu cầu kỹ năng và
hình thức lao động. Phân tích lao động - xã hội là một trong những công cụ thiết yếu
để quản lý và giải quyết các vấn đề xã hội. Việc dự báo nhu cầu thị trường lao động
giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nguồn
nhân lực phù hợp, tránh tình trạng thừa hoặc thiếu lao động. Đồng thời, phân tích
phân tích lao động – xã hội cũng giúp nhận diện các thách thức như thất nghiệp, điều
kiện làm việc kém, hay những vấn đề an sinh xã hội, từ đó đề xuất các giải pháp cải
thiện chất lượng cuộc sống, bảo đảm phúc lợi cho người lao động và xây dựng một
môi trường làm việc công bằng, lành mạnh. Những yếu tố này tác động mạnh mẽ đến
thị trường lao động, cơ cấu việc làm, quan hệ lao động và các vấn đề xã hội liên quan.
Trong bối cảnh đó, việc trang bị kiến thức và kỹ năng phân tích lao động - xã hội trở
nên cấp thiết hơn bao giờ hết đối với sinh viên, nghiên cứu sinh, nhà hoạch định chính
sách và những ai quan tâm đến lĩnh vực này.
Giáo trình Phân tích lao động - xã hội được biên soạn nhằm cung cấp cho
người học những kiến thức nền tảng và chuyên sâu về các khía cạnh khác nhau của
lĩnh vực lao động và xã hội. Nhận thức được tầm quan trọng này, Trường Đại học
Lao động – Xã hội đã đưa học phần phân tích lao động - xã hội vào chương trình đào
tạo đại học chuyên ngành Kinh tế (Kinh tế lao động). Nhóm tác giả đã biên soạn giáo
trình phân tích lao động - xã hội gồm 5 chương:
Tham gia biên soạn gồm có:
TS. Trần Thị Minh Phương biên soạn chương 3 và chương 4
TS. Nguyễn Thị Cẩm Nhung biên soạn chương 1, 2 và chương 5
Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã sử dụng tài liệu là sách chuyên khảo
và giáo trình của các nhà khoa học trong và ngoài nước để tham khảo. Trong quá
trình viết và hoàn thiện giáo trình, chúng tôi đã nhận được sự quan tâm và giúp đỡ
cũng như những đóng góp cụ thể từ các nhà khoa học, nhà quản lý, đồng nghiệp. Xin
trân trọng cảm ơn sự nhiệt tình đóng góp trong thời gian qua.
Dù rất cố gắng trong quá trình nghiên cứu và biên soạn, song giáo trình không
tránh khỏi những khiếm khuyết và vẫn còn những vấn đề cần nghiên cứu tiếp. Nhóm
tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý,
đồng nghiệp, sinh viên và bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn.
Tập thể tác giả