Nhiếp ảnh Việt Nam – Ai đã ngộ nhận?
Không phải đến hôm nay qua bài viết của Trường Thành m
ới bộc lộ
những điều ngộ nhận về nhiếp ảnh VN. Trư
ớc đây có nhiều tác giả
cũng đã bộc lộ những nhận thức sai lầm tương tự nh
ư Hoài Hương,
Việt Dũng, Đoan Trang, Thu
ận An, Việt Văn, Quang Thi… Nếu nhắc
lại thời điểm xuất hiện của các bài viết này chúng ta s
ẽ nhận thấy một
điều thú vị:
Năm 2008 bộ ảnh đen trắng của VN vượt lên 42 bộ ảnh của 42 nư
ớc để
đoạt Cúp Vàng FIAP, liền có ngay bài báo của Hoài Hương, tiếp sau
là
Đoan Trang, Vi
ệt Văn, Việt Dũng. Năm 2010 một số Nghệ sĩ nhiếp
ảnh (NSNA) Việt Nam đư
và một lần nữa Việt Nam đoạt huy chương vàng (HCV) FIAP, c
ũng lại
có ngay bài báo của Đỗ Tuấn – Quang Thi, Thuận An,…. Giờ đây Hộ
i
Ngh
ệ sĩ Nhiếp ảnh VN đang chuẩn bị đón khách quốc tế đến dự Đại
hội lần thứ 30 của FIAP lại có thêm một loạt bài trên báo Tu
ổi Trẻ. Mở
đầu là bài “Nhiếp ảnh VN và những ngộ nhận” của Trường Th
ành
(Tuổi Trẻ - số ra ngày 21/7/2010 trang 13).
Xâu chuổi các bài báo chúng ta th
ấy có sự giống nhau về nhiều điểm
(như hiện tượng copy-paste mà giới tin học hay nói đến):
- Đối tượng bị chỉ trích cụ thể là FIAP và sau đó là các NSNA Vi
ệt
Nam được giải quốc tế có FIAP bảo trợ.
- Giọng điệu chê bai, giễu cợt đầy tính trịch thượng mà thi
ếu tính xây
dựng.
- Chứng cứ trích dẫn mơ hồ, chủ quan.
- Nhập nhằng giữa ảnh thời sự báo chí với ảnh sáng tạo nghệ thuật v
à
cơ bản là thi
ếu sự hiểu biết về các cuộc thi quốc tế do FIAP bảo trợ.
Nói chung, họ cố tình hướng dư luận theo cái nhìn thiên ki
ến có chủ
đích không trong sáng. Bất chấp sự thật, bất chấp cả logic của vấn đề.
Quả thật có nhiều nội dung trong các bài báo cần phải được tr
ình bày,
biện giải cặn kẽ trên cơ sở lý luận nghệ thuật nhiếp ảnh và lý lu
ận mỹ
học với việc phân tích d
ẫn chứng ảnh một cách đầy đủ mới đi đến tận
cùng chân lý. Trong bài viết này tôi xin được chỉ ra một số sai sót c
ơ
bản trong hệ thống luận điểm mà các tác giả dùng đ
ể ngụy tạo ra sự
“ngộ nhận” không đáng có và chắc chắn đã gây hi
ểu nhầm đáng tiếc
về giới Nhiếp ảnh nghệ thuật Việt Nam.
Tác giả các bài báo cho rằng các cuộc thi do FIAP bảo trợ đều l
à
những cuộc thi mang tính nghiệp dư (một sân chơi tài t
ử) ở đó không
có các nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp tham dự với hàm ý h
ạ thấp giá trị,
ý nghĩa của các cuộc thi và giải thư
ởng của nó. Từ đó họ dẫn ra một số
cuộc thi không có sự bảo trợ của FIAP và xem nó mới l
à chuyên
nghiệp, là dòng chính của nhiếp ảnh thế giới. Đây là luận điểm ho
àn
toàn không chính xác và không logic. Sự nhầm lẫn n
ày là do các tác
giả suy ra từ câu “nhiếp ảnh nghiệp dư xuyên thế giới” ghi tr
ên trang
web của FIAP. Thật ra, dựa vào tôn chỉ của liên đoàn: phi l
ợi nhuân,
phi chính phủ, phi chính trị, chủ yếu gắn kết các nhà nhi
ếp ảnh trong
hoạt động sáng tạo nghệ thuật mang tính quốc tế để tôn vinh v
à phát
triển nhiếp ảnh nghệ thuật, nên các H
ội nhiếp ảnh, các Câu lạc bộ
nhiếp ảnh của nhiều quốc gia đã tự nguyện tham gia li
ên đoàn. Trong
đó có nhi
ều Hội Nhiếp ảnh có truyền thống, vững mạnh, có tính
chuyên nghiệp cao trong các nước Tây Âu như Anh, Đ
ức, Tây Ban
Nha, Pháp, Italia... Những hội nhiếp ảnh này luôn hư
ớng đến sáng tạo
đỉnh cao trong nghệ thuật nhiếp ảnh. Hội viên đa phần là những nh
à
nhiếp ảnh có trình đ
ộ cao, am hiểu nhiều lĩnh vực khác nhau của
chuyên ngành nhiếp ảnh. Có nơi họ là những giảng viên c
ủa một
trư
ờng Đại học Nhiếp ảnh. Do vậy, những cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc
tế do các Hội nhiếp ảnh của các quốc gia này tổ chức “cho dù có s
ự
bảo trợ của FIAP” thì nó vẫn là một cuộc thi ảnh đỉnh cao – m
ột cuộc
sàn lọc ảnh của những ngh
ệ sĩ nhiếp ảnh từ nhiều quốc gia gửi đến
tham d
ự để chọn ra những tác phẩm nhiếp ảnh có sáng tạo đích thực về
hình thức với nhiều phong cách, trường phái khác nhau và b
ảo đảm nội
dung ý nghĩa có tính nhân văn sâu sắc. Cuộc thi không mang màu s
ắc
của kinh doanh, lợi nhuận để phục vụ cho một tập đoàn doanh nghi
ệp
nào đó. Các cuộc triển lãm do v
ậy cũng sẽ mang lại cho công chúng
những khám phá bổ ích, giúp họ hiểu hơn về thiên nhiên, con người v
à
văn hóa của nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới, không thể ph
ủ nhận
một cách võ đoán, chủ quan giá trị nhận thức, giáo dục và th
ẩm mỹ do
những tác phẩm ảnh này mang lại.
Trong điều lệ của tất cả các cuộc thi quốc tế này bao gi
ờ cũng có câu
mở đầu “dành cho tất cả các nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp v
à không
chuyên trên toàn thế giới”.
(The contest is opened to all the amateurs
and professionals from anywhere in the world). V
ới sự mở rộng đối
tượng như vậy cho nên số lượng người dự thi bao giờ cũng lên đ
ến
hằng ngàn, thậm chí có cuộc thi có đến cả chục ngàn người. Ví dụ cu
ộc
thi vòng lần thứ 19 ở Áo (19. Trierenberg Super Circuit 2010- Austria)
số lượng ảnh tham dự cũng từ hàng ngàn đến năm bảy chục ngàn
ảnh
hoặc hơn (ví dụ cuộc thi lần thứ 12 ở Trung Quốc
2009 có 120 ngàn
ảnh. Chỉ cần vào trang thống kê của các cuộc thi mang tầm quốc tế n
ày
sẽ rõ. Tác giả của các bài báo có thật sự biết hết cả hàng ngàn ngư
ời dự
thi đó là ai không? Ai là chuyên nghiệp ai là nghiệp d
ư không ? Chưa
kể nói như NSNA Trung Thu: “ranh giới giữa chuy
ên nghiêp và
nghiệp dư cũng mong manh” xét theo nội hàm cơ b
ản của khái niệm.
Cách diễn đạt đánh đồng, lấp lửng của các tác giả hướng ngư
ời đọc đến
chỗ nghĩ rằng các cuộc thi có FIAP bảo trợ chỉ là sân chơi nghiệp d
ư,
các nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp không tham dự và không c
ần biết
đến. Đó mới là một ngộ nhận từ phía tác giả các b
ài báo. Đương nhiên
không phải nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp nào cũng thư
ờng tham gia
các cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế như thế. Nhưng không hẵn họ ch
ê
hay xem chúng không “xứng tầm”, không “uy tín“, không “đẳng cấp
”
như các tác giả đã nói mà đơn giản vì không phù hợp, không cùng l
ĩnh
vực với công việc nhiếp ảnh của họ và giải không có tiền thư
ởng. Đó
cũng là lý do vì sao họ tìm đ
ến nhiều cuộc thi của các doanh nghiệp,
các tạp chí tổ chức. Hơn nữa, một nhà nhiếp ảnh chuyên nghi
ệp chỉ
chuyên ch
ụp ảnh quảng cáo sản phẩm cho một công ty, hợp đồng của
họ thường có giá trị lớn bởi tay nghề họ cao và nó đòi h
ỏi họ dồn tâm
sức, thời gian cho công việc, không sáng tạo nghệ thuật thì h
ọ không
tham gia các cuộc thi ảnh nghệ thuật cũng là tất yếu. Nhất là khi cu
ộc
thi đó không mang lại lợi nhuận cho họ.
Cần nói thêm rằng tính chuyên nghiệp của cuộc thi không ở chỗ ngư
ời
dự thi là ai, chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp mà
ở chỗ giá trị
của tác phẩm mang lại cho người xem như thế nào, có tính sáng t
ạo
không, cung cách t
ổ chức, quy mô cuộc thi, điều lệ dự thi, ấn phẩm
catalog của cuộc thi như thế nào…Tôi không cho rằng giải thư
ởng cao
mới là chuyên nghiệp. Giải thưởng cao chỉ thu hút các nhà nhi
ếp ảnh
chuyên nghiệp chú ý tham gia mà thôi.
Xin nói thêm, cứ 2 năm một lần nhân Đại hội FIAP, nư
ớc đăng cai mới
đư
ợc FIAP ủy nhiệm tổ chức một cuộc thi ảnh bộ đen trắng cho các
nước thành viên, hội đồng giám khảo đư
ợc chọn từ nhiều quốc gia
khác nhau, có trình độ và uy tín về nghiệp vụ nhiếp ảnh. Còn l
ại các
cuộc thi ảnh quốc tế do các nước thành viên t
ổ chức, FIAP chỉ bảo trợ,
cấp huy chương và bằng danh dự, mọi công việc khác như xác đ
ịnh nội
dung, xây d
ựng điều lệ, lựa chọn giám khảo, tổ chức chấm chọn đều do