Những điều cấm kỵ trong một kịch bản
Những truyện phim đặc sắc luôn cho chúng ta cảm thấy không có những hạt
sạn, những lỗi lầm về nội dung lẫn hình thức .
Qua nhận xét của một số tác giả chuyên nghiệp, sau đây là những lỗi lầm
thường gặp trong khá nhiều truyện phim.
******************************************
Không rõ ràng
Tác giả có thể muốn viết nhiều chuyện về nhân vật : lý lịch cá nhân , tư tưởng
, hành động , nhưng không trình bày được rõ ràng .
Ví dụ , có câu viết như thế này : Anh A có cảm giác mình bị phản bội. Nhưng
khán giả sẽ thấy gì để biết được nhân vật có cảm giác ấy?
Hoặc là : X , anh trai của Y... Làm sao chúng ta hiểu được như thế ? Không
có gì giải thích , chúng ta có thể lầm tưởng X là chồng , hay là bạn.
Tác giả thường quên rằng người đọc không phải là mình , nên đã viết một
cách dễ dãi , diễn tả bằng lời lẽ suông , không phải bằng hành động .
Nên nhớ rằng trong điện ảnh , tác giả phải suy nghĩ và viết bằng những hình
tượng thị giác .
******************************************
Nội dung mỏng , chẳng có gì.
Trường hợp có thể xảy ra: Xem phim xong, khán giả cảm thấy như mình bị
lừa phỉnh , đã bõ công theo dõi trên màn ảnh một câu chuyện chẳng có gì.
Tác giả Vale đã đưa ra một ví dụ điển hình khi nhắc đến phim Ngờ vực
của Hitchcock , đạo diễn nổi tiếng về phim kinh dị.
Trong phim này, Joan Fontaine đóng vai vợ và Cary Grant đóng vai chồng.
Người vợ mỗi lúc cứ bị ám ảnh rằng chồng mình có âm mưu muốn giết mình,
nhưng kết cuộc vỡ lẽ ra là không phải vậy .
Nhà lý luận Vale đã phê bình phim ấy:
Rất nhiều khán giả thấy không hài lòng sau khi xem phim, bởi vì trong phim
không có điều gì thay đổi một khi mâu thuẫn đã được giải quyết . Cary Grant
và Joan Fontaine vẫn là đôi vợ chồng hạnh phúc lúc mở đầu và lúc kết phim.
Cảm giác không vừa lòng nơi khán giả càng tăng thêm, vì mâu thuẫn đã nảy
sinh ra từ nguồn gốc tưởng tượng không cụ thể. Khán giả có cảm giác bị lôi
cuốn vào một phim gây hồi hộp thiếu nền tảng , không có hiệu quả tích cực.
Tâm lý chung của phần đông khán giả khi xem phim là muốn được thưởng
thức một câu chuyện lý thú. Sở dĩ có lúc họ cảm thấy bất mãn , chính là vì có
khoảng cách giữa hình thức và nội dung.
Hình thức kể chuyện dù có hay, nhưng nếu nội dung quá mỏng, thì khán giả
sẽ không hài lòng . (Ở đây , chúng ta không kể lập trường của một số người
bị chinh phục bởi xu hướng thời thượng của nước ngoài: Trong phim, quan
trọng không phải là nội dung , mà là hình thức thể hiện).
******************************************
Những chuyện khó tin
Đôi khi tác giả đưa chuyện thật ngoài đời vào truyện phim, nhưng người đọc
cho là chuyện khó tin, bởi vì thấy không hợp lý trong diễn tiến đường dây
câu chuyện chính.
Từ thời xa xưa, đã có những cuộc luận bàn về chuyện thật và chuyện như thật
trong tác phẩm văn học.
Triết gia Hy-lạp Aristote chủ trương: Nên chọn chuyện không có xảy ra mà
giống như thật (adunata eikota) hơn là chuyện có thể xảy ra mà khó tin
(dunata epithana).
Về sau, nhà văn Pháp Boileau cũng có lời khuyên tương tư: Đừng bao giờ
cung cấp chuyện khó tin. Đôi khi chuyện thật không phải là chuyện tin được.
Những nhận xét trên rất đúng! Trước khi quyết định đưa một việc thật ngoài
đời vào truyện phim, bạn hãy cân nhắc kỹ xem việc ấy có thích hợp không,
có thể tin được không?
******************************************
Những thành phần vô ích
Chúng ta thường thấy trong một số phim những nhân vật, những chi tiết
không ăn nhập vào đâu, sau đó lại biến mất.
Đó là những thành phần vô ích, chẳng những không đóng góp gì vào truyện
phim, mà còn làm mờ nhạt truyện phim.
Nữ đạo diễn Việt Linh đã kể lại một câu chuyện thú vị :
Nhớ mãi thời đi học, khi trình chiếu bộ phim thực tập trong đó có cảnh bãi
dừa nước xanh non giữa bình minh lấp lánh. Lúc xem phim thầy bỗng hỏi:
- Tại sao em dựng cảnh đó vô phim?
- Vì nó đẹp, em thích!
- Nếu thích thì bóc ra, cất vô trong rương làm kỷ niệm, còn ở đây nó không
cần thiết, phá hỏng cảm xúc bi kịch.
Đó là bài học nhớ đời của Việt Linh, và cũng nên là bài học thấm thía cho các
bạn trẻ mới làm phim, hoặc bắt đầu viết kịch bản điện ảnh .
******************************************
Những lỗ hổng
Theo các nhà làm phim chuyên nghiệp, lỗ hổng là sự sai sót, bất hợp lý trong
đường dây một truyện phim, do tác giả lười biếng hoặc khinh xuất .
Ví dụ về phim Di chúc của bác sĩ Mabuse (đạo diễn Fritz Lang), người xem
thấy trong bản phát hành lần thứ nhất có đoạn diễn thanh tra Lohmann reo
mừng khi thấy một nhân vật quan trọng: Ông Kent đây rồi!. Nhưng trước
đó không có điều gì báo cho khán giả hiểu rằng Lohmann đã quen biết Kent.
Trong bản phim phát hành lần thứ hai đầy đủ hơn, lỗ hỗng nầy được lấp lại
với câu thoại của cô Lily tiết lộ mối quan hệ giữa Kent và Lohmann .
Sau khi xem những phim vướng phải lỗ hỗng khán giả có thể thắc mắc với ít
nhiều bất mãn .
Họ tự nêu lên những câu hỏi :
- Vậy cô Yến là con của ai ?
Kẻ chuyên môn lừa gạt ấy sao không bị trừng phạt ?
Tên Johny đã làm rơi mất cây súng của hắn rồi, tại sao hắn còn dùng súng đó
giết người được ?
Một ví dụ khác về lỗ hỗng trong phim Đã mất hết rồi của Molinaro:
Hai kẻ thông đồng giả dạng khách bình thường đi vào một ngân hàng để dò
xét trước khi cướp của. Giám đốc ngân hàng đã thấy họ lảng vảng, vậy mà
vẫn tiếp một người không chút nghi ngờ, để cho người kia chỉa súng trấn áp.
Khán giả nghĩ là ông giám đốc ấy quá khờ khạo, hoặc là chuyện xảy ra vô lý.