Đ bài: Phân tích truy n ng n Hai đa tr đ ch ng minh r ng đây là m t bài thề ệ ắ ứ ẻ ể ứ ằ ộ ơ
tr tình đy xót th ngữ ầ ươ
Bài làm
Trên văn đàn văn h c Vi t Nam tr c cách m ng tháng Tám, Th ch Lam ch a đc x pọ ệ ướ ạ ạ ư ượ ế
v trí s m t nh ng cũng là m t tên tu i r t đáng coi tr ng và kh ng đnh, Th ch Lamở ị ố ộ ư ộ ổ ấ ọ ẳ ị ạ
tuy có vi t truy n dài nh ng s tr ng c a ông là truy n ng n, b i đó tài năng nghế ệ ư ở ườ ủ ệ ắ ở ở ệ
thu t đc b c l m t cách tr n v n, tài hoa. Nguy n Tuân vi t: "Nói đn Th ch Lamậ ượ ộ ộ ộ ọ ẹ ễ ế ế ạ
ng i ta v n nh đn truy n ng n nhi u h n là truy n dài". Đóng góp c a Th ch Lamườ ẫ ớ ế ệ ắ ề ơ ệ ủ ạ
không ch ngh thu t mà nó còn giúp ta thanh l c tâm h n : " M i truy n là m t bài thỉ ở ệ ậ ọ ồ ỗ ệ ộ ơ
tr tình đy xót th ng".ữ ầ ươ
Truy n ng n "Hai đa tr " c a Th ch Lam cũng là "m t bài th tr tình đy xót th ng"ệ ắ ứ ẻ ủ ạ ộ ơ ữ ầ ươ
nh th . Th ch Lam tuy có chân trong T l c Văn đoàn nh ng t t ng th m mĩ l i theoư ế ạ ự ự ư ư ưở ẩ ạ
m t h ng riêng. Ông xây d ng cho mình m t th gi i nhân v t khác. Ông l ng l h ngộ ướ ự ộ ế ớ ậ ặ ẽ ướ
ngòi bút c a mình v phía nh ng ng i nghèo kh v i t m lòng tr c n chân thành?ủ ề ữ ườ ổ ớ ấ ắ ẩ
( Phong Lê ). Th gi i nhân v t là nh ng l p ng i nghèo kh c c c b t c nói chung,ế ớ ậ ữ ớ ườ ổ ơ ự ế ắ
nh ng nhân v t c a Th ch Lam th t nh bé và t i nghi p: H th ng nép mình trongữ ậ ủ ạ ậ ỏ ộ ệ ọ ườ
bóng t i c a m t không gian h p th ng là n i ph huy n tiêu đi u, x xác ho c nh ngố ủ ộ ẹ ườ ơ ố ệ ề ơ ặ ữ
xóm nghèo ngo i ô Hà N i. Nhân v t c a ông ch y u là con ng i thân ph n, h th ngạ ộ ậ ủ ủ ế ườ ậ ọ ườ
tìm ki m n i n náu trong gia đình, gi a b n b c t ng ho c trong sân v n, có nghĩa làế ơ ẩ ữ ố ứ ườ ặ ườ
tách kh i cu c đi, n i xã h i đy b t tr c bên ngoài. Có l nh th con ng i m i c mỏ ộ ờ ơ ộ ầ ấ ắ ẽ ư ế ườ ớ ả
nh n h t v mình và v cu c s ng xung quanh. D ng nh h thu mình tr c th c t iậ ế ề ề ộ ố ườ ư ọ ướ ự ạ
đ xót mình và th ng ng i, đ bâng khuâng man mác khi h i t ng v quá kh ?ể ươ ườ ể ồ ưở ề ứ
Không dám nhìn v t ng lai, mang n ng m t m c c m m m t trong lòng khi nghĩ về ươ ặ ộ ặ ả ờ ị ề
mai sau.
C m quan trong truy n c a Th ch Lam có th gói g n trong ba ch đó là ni m xótả ệ ủ ạ ể ọ ữ ề
th ng. Nh ng con ng i nh bé y bao gi cũng đc nhà văn h c trong m t không khíươ ữ ườ ỏ ấ ờ ượ ọ ộ
tr tình đy m n th ng t a ra m t cách d u dàng t t m lòng tác gi ...ữ ầ ế ươ ỏ ộ ị ừ ấ ả
Truy n c a Th ch Lam không có c t truy n đc bi t, gi ng đi u và ngôn ng nhi u ch tệ ủ ạ ố ệ ặ ệ ọ ệ ữ ề ấ
tr tình: M i truy n ng n c a Th ch Lam có c u t và gi ng đi u nh m t bài th trữ ỗ ệ ắ ủ ạ ấ ừ ọ ệ ư ộ ơ ữ
tình, g i s th ng xót tr c s ph n c a nh ng con ng i nh bé b t h nh. M t gi ngợ ự ươ ướ ố ậ ủ ữ ườ ỏ ấ ạ ộ ọ
văn bình d mà tinh t . m đi u man mác bao trùm h u h t truy n ng n và thiên nhiên cũngị ế ệ ầ ế ệ ắ
tr tình. Văn c m m m i, uy n chuy n, giàu hình nh, nh c đi u . Đó chính là ch t thữ ứ ề ạ ể ể ả ạ ệ ấ ơ
trong truy n ng n Th ch Lam, "có cái d u ng t chăng t đâu đây" khi n ta v ng ph i.ệ ắ ạ ị ọ ơ ở ế ươ ả
"Hai đa tr " là đc tr ng c a h n văn Th ch Lam. Nó là "m t bài th tr tình đy xótứ ẻ ặ ư ủ ồ ạ ộ ơ ữ ầ
th ng"ươ
Truy n " Hai đa tr " c a Th ch Lam là m t m u chuy n sinh ho t kéo dài c a hai chệ ứ ẻ ủ ạ ộ ẩ ệ ạ ủ ị
em đa tr thay m trông nom m t gian hàng v t m t ph huy n g n m t cái ga xép.ứ ẻ ẹ ộ ặ ở ộ ố ệ ầ ộ
Đêm đêm nh ng bóng ng i bình th ng cũng lù mù đi qua tr c gian hàng. Nh ng bóngữ ườ ườ ướ ữ
ng i y cũng lù mù nh nhi u ch p l a nh ng ngu n sáng quanh qu t n i ph huy n.ườ ấ ư ề ấ ử ở ữ ồ ấ ơ ố ệ
Trong cái b n b chìm chìm nh t nh t, b ng có ti ng đng m nh và nh ng lu ng sángố ề ạ ạ ỗ ế ộ ạ ữ ồ
m nh c a m t chuy n xe l a kéo qua hàng ngày. Hai ch em ngày nào cũng ch m tạ ủ ộ ế ử ị ờ ộ
chuy n tàu đêm kéo qua ra m i ch u đóng c a hàng. Nguy n Tuân đã tóm t t truy n nhế ớ ị ử ễ ắ ệ ư
th . Đúng v y, truy n này t ng nh không có c t truy n, không có bi n c . Nó ch làế ậ ệ ưở ư ố ệ ế ố ỉ
bi n di n c a m t th i gian ng n, t kho ng năm gi chi u khi "ph ng tây đ r c nhế ễ ủ ộ ờ ắ ừ ả ờ ề ươ ỏ ự ư
l a cháy" đn chín gi t i "đêm t i bao b c chung quanh"; nó ch là bi n di n bên trongử ế ờ ố ố ọ ỉ ế ễ
"tâm h n ngây th c a hai ch em Liên, An trong m t bu i t i c a các th ng ngày t ngồ ơ ủ ị ộ ổ ố ủ ườ ưở
nh " t nh t", "không có gì" ... Song v t lên trên các th ng ngày, Th ch Lam b ng conư ẻ ạ ượ ườ ạ ằ
đng ngh thu t riêng v i th gi i ngh thu t riêng, m t th i gian riêng, không gianườ ệ ậ ớ ế ớ ệ ậ ộ ờ
riêng, nhân v t riêng, ngôn ng riêng đã t o nên khí v nh nhàng, bu n man mác, đm đàậ ữ ạ ị ẹ ồ ậ
h ng v đng quê; nhi u bóng t i mà chói sáng m i tình th ng yêu hi n hoà, nhân h u,ươ ị ồ ề ố ố ươ ề ậ
xót th ng chân thành, ph ng ph t th to lên t quê h ng. Truy n không có c t truy nươ ả ấ ơ ả ừ ươ ệ ố ệ
nh ch t ch a bi t bao c nh đi, bao tâm tr ng, tâm c nh sâu l ng tinh t .ư ấ ứ ế ả ờ ạ ả ắ ế
Di n m o ph huy n đc Th ch Lam tái hi n là m t khung c nh bu n, là c nh chi uệ ạ ố ệ ượ ạ ệ ộ ả ồ ả ề
tàn đi d n vào đêm khuya. Hàng ngà, nh ng cái n ào c a bu i sáng làm không khí b nhòeầ ữ ồ ủ ổ ị
đi trong n ng nh đn chi u thì cái b m t th t c a ph huy n hi n ra v i t t c nh ngắ ư ế ề ộ ặ ậ ủ ố ệ ệ ớ ấ ả ữ
cái tiêu đi u, xác x , tàn l i. "Chi u chi u r i" nh là m t l i th ng th t, bàng hoàng nhề ơ ụ ề ề ồ ư ộ ờ ả ố ư
m t ti ng th dài. Th là m t bu i chi u n a l i đn, chi u là bu n. n t ng v bu iộ ế ở ế ộ ổ ề ữ ạ ế ề ồ Ấ ượ ề ổ
chi u khá sâu đm. Th ch Lam đã ch n m t phiên ch tàn đ nói lên đc t t c b m tề ậ ạ ọ ộ ợ ể ượ ấ ả ộ ặ
c a ph huy n. Ch là n i bi u hi n s c s ng c a m t làng quê, bi u hi n thu n phongủ ố ệ ợ ơ ể ệ ứ ố ủ ộ ể ệ ầ
m t c c a làng quê. Ng i nông thôn th ng trông ch vào ngày ch phiên đông vuiỹ ụ ủ ườ ở ườ ờ ợ
t p n p. Th ch Lam đã ch n ngày ch phiên đ nói cái xác x tiêu đi u c a ph huy n.ấ ậ ạ ọ ợ ể ơ ề ủ ố ệ
M c dù không t bu i ch phiên nh ng ông đã t nh ng ph ph m còn l i c a bu i ch ,ặ ả ổ ợ ư ả ữ ế ẩ ạ ủ ổ ợ
đó cũng là cách bi u hi n s c s ng đy hay v i c a ph huy n. T nh ng con ng i cu iể ệ ứ ố ầ ơ ủ ố ệ ả ữ ườ ố
cùng trao đi v i nhau r i b c vào các ngõ t i. Rác ch là nh ng th ph th i v v nổ ớ ồ ướ ố ỉ ữ ứ ế ả ớ ẩ
"rác r i, v b i, v th , lá nhãn và bã mía, nh ng thanh n a thanh tre...Lũ tr v n còn raưở ỏ ưở ỏ ị ữ ứ ẻ ẫ
bòn mót, nh t nh nh. Ngày ch phiên nh th thì s c s ng đã kém l m, đã y u l m r i.ặ ạ ợ ư ế ứ ố ắ ế ắ ồ
Ng i bán trông vào ng i mua và ng c l i nh ng ch là s vô v ng, l n qu n, trôngườ ườ ượ ạ ư ỉ ự ọ ẩ ẩ
ch vào s vô v ng. Mùi v to ra trong không gian này là m t th mùi đc tr ng đ nóiờ ự ọ ị ả ộ ứ ặ ư ể
t i s nghèo nàn. Đó là mùi bã mía, v b i, v th , đt m, mùi khói, mùi c , mùi phânớ ự ỏ ưở ỏ ị ấ ẩ ỏ
trâu n ng n ng ngai ngái... Cái mùi v y cũng góp ph n làm cho khung c nh thêm ph nồ ồ ị ấ ầ ả ầ
tàn t , héo úa, l i d n.ạ ụ ầ
Có th th y xung đt gi a bóng t i và ánh sáng khá m nh m . Ánh sáng và bóng t i đangể ấ ộ ữ ố ạ ẽ ố
giao tranh nhau. Ánh sáng y u d n ban đu là " b u tr i đ r c nh l a cháy, mây ánhế ầ ầ ầ ờ ỏ ự ư ử
h ng nh hòn than s p tàn" sau đó là bóng t i hi n d n bóng x m trên ng n tre và cu iồ ư ắ ố ệ ầ ở ẩ ọ ố
cùng bao trùm lên khu ph huy n là cái bóng t i mênh mông c a nó, tín hi u là ng n đènố ệ ố ủ ệ ọ
Hoa K c a ch Tí. đây ánh sáng và bóng t i còn mang ý nghĩa t ng tr ng, ánh sáng làỳ ủ ị Ở ố ượ ư
c m , bóng t i là nghèo nàn và cô đn; m đu chuy n ánh sáng t t d n, bóng t iướ ơ ố ơ ở ầ ệ ắ ầ ố
chi m lĩnh. Chính cái ánh sáng cu i cùng y báo hi u rõ màn đêm- màn đêm v a sâu v aế ố ấ ệ ừ ừ
dày s di n ra ti p đó. Ánh sáng càng ngày càng thu nh ph m vi ho c xa manh m nh,ẽ ễ ế ỏ ạ ặ ở ả
li ti nh ánh sáng c a ngôi sao trên b u tr i ho c y u t m đm l t qua khe c a khép hư ủ ầ ờ ặ ế ớ ả ạ ọ ử ờ
ho c to trên cái bóng tre c a ch Tí. Ánh sáng y bi u hi n m t s tàn l i c ng đặ ả ủ ị ấ ể ệ ộ ự ụ ở ườ ộ
th p và kh năng thu h p c a nó. Ti ng tr ng thu không r i r c, ch m, l t và c t t l mấ ả ẹ ủ ế ố ờ ạ ậ ẻ ẻ ứ ắ ị
d n. Nh ng âm thanh nh nh t nh ti ng mu i vo ve g i c m giác v s ng ng đng. Nóầ ư ỏ ấ ư ế ỗ ợ ả ề ự ư ọ
r i tõm vào trong không gian đang ch t l ng. Đó là nh ng âm thanh không có h i âm, nóơ ế ặ ữ ồ
ch nh n m nh thêm cái bu n t đn r n ng i c a ph huy n lúc chi u t i. T t c hôỉ ấ ạ ồ ẻ ế ợ ườ ủ ố ệ ề ố ấ ả
ng, qui t đ cho ng i đc th y rõ đc khung c nh th t c a ph huy n m t ngày tàn.ứ ụ ể ườ ọ ấ ượ ả ậ ủ ố ệ ộ
Th ch Lam miêu t nh n xét m t cách tinh t , sâu xa b c đi th i gian c a n i phạ ả ậ ộ ế ướ ờ ủ ơ ố
nghèo. Ng i đc d ng nh th y đc b c chuy n bi n c a th i gian rung lên b ngườ ọ ườ ư ấ ượ ướ ể ế ủ ờ ằ
ngôn ng riêng. S c rung đng c a câu văn có kh năng đánh th c con ng i hãy c mữ ứ ộ ủ ả ứ ườ ả
nh n th t tinh t khung c nh ph huy n và tâm s c a Th ch Lam.ậ ậ ế ả ố ệ ự ủ ạ
Trên cái n n y, nh ng c nh đi, nh ng con ng i, đúng h n là nh ng phi n c nh về ấ ữ ả ờ ữ ườ ơ ữ ế ả ề
cu c đi, v con ng i bé m n, hoàn toàn không có c v ng, khát khao đc kh c h aộ ờ ề ườ ọ ướ ọ ượ ắ ọ
rõ nét. H nói chuy n v i nhau nh ng d ng nh ch ng có n i dung. H có đi l i, ăn nóiọ ệ ớ ư ườ ư ẳ ộ ọ ạ
v i nhau nh ng ch th y h v a lòng th a mãn v i c nh ch t h p. Mua ch u n a bánh xàớ ư ỉ ấ ọ ừ ỏ ớ ả ậ ẹ ị ử
phòng, bán đông h n m t ng n r u trong chi c cút bé nh ...Ch Tí là đi n hình choơ ộ ấ ượ ế ỏ ị ể
ng i dân ph huy n v i nh p s ng qu n quanh : ban ngày mò cua b t tép, ban t i ch m iườ ố ệ ớ ị ố ẩ ắ ố ị ớ
m cái hàng bán n c. Cái đáng s là v n bi t bán không đc gì "s m mu n mà có ănở ướ ợ ẫ ế ượ ớ ộ
thua gì?" mà v n c ra. Đây không ph i là s s ng th c s mà là s s ng c m ch ng c mẫ ứ ả ự ố ự ự ự ố ầ ừ ầ
c v i cu c s ng, giao tranh, tranh giành v i cái đói, cái ch t trông ch vào nh ng ng iự ớ ộ ố ớ ế ờ ữ ườ
trên tàu là qua b p bênh có khác gì trông ch vào nh ng ng i khách y đ s ng. Cách chấ ờ ữ ườ ấ ể ố ị
Tí tr l i câu h i c a Liên: Không tr c ti p tr l i ngay mà còn làm thêm đ thõng xu ngả ờ ỏ ủ ự ế ả ờ ể ố
đt, bày bi n các bát u ng n c mãi r i m i chép mi ng tr l i : " i chao, s m mu n màấ ệ ố ướ ồ ớ ệ ả ờ Ố ớ ộ
có ăn thua gì". Câu văn cho ta th y nh p s ng ch m ch p, lu n qu n c a nhân v t. Bácấ ị ố ậ ạ ẩ ẩ ủ ậ
ph Siêu có v khá h n nh ng nh ng nguy c l i l n h n vì th mà bác bán là th quà xaở ẻ ơ ư ư ơ ạ ớ ơ ứ ứ
x mà ngay c ch em Liên cũng không dám ăn. Bác X m góp ti ng đàn run b n b t trongỉ ả ị ẩ ế ầ ậ
đêm t i, mà không h có ti ng đng nào c a m t đng xu. Bà c là m t con ng i b tànố ề ế ộ ủ ộ ồ ụ ộ ườ ị
l i, héo úa và cho ta c m giác r n ng i, kinh hoàng. Bà là ki p ng i đáng s chi ti tụ ả ợ ườ ế ườ ợ ở ế
v a đi vào bóng t i v a c i khanh khách. Cách x ng hô v i Liên "ch " đã kéo xa kho ngừ ố ừ ườ ư ớ ị ả
cách tình gi a con ng i v i con ng i v n nó r t c n trong hoàn c nh c m ch ng này.ữ ườ ớ ườ ố ấ ầ ả ầ ứ
C Thi điên là m t n n nhân đy đ nh t c a ki p ng i, nh m t cái cây đã tàn l i quáụ ộ ạ ầ ủ ấ ủ ế ườ ư ộ ụ
nhi u - ki p ng i héo h t - tàn l i. C Thi xu t hi n ch trong m y dòng truy n ít iề ế ườ ắ ụ ụ ấ ệ ỉ ấ ệ ỏ
nh ng đã ám nh ng i đc, th c d y trong ta lòng tr c n chân thành.ư ả ườ ộ ứ ậ ắ ẩ
v trí ti n c nh c a b c tranh đi bu n th m, héo tàn, m m lay đng bóng hai ch emỞ ị ề ả ủ ứ ờ ồ ả ờ ờ ộ ị
nh tu i cũng âm th m không kém v i cái "c a hàng t p hoá nh xíu" mà khách hàng làỏ ổ ầ ớ ử ạ ỏ
nh ng ng i kh n kh có khi không đ ti n mua n i n a bánh xà phòng ho c ch đ ti nữ ườ ố ổ ủ ề ổ ử ặ ỉ ủ ề
cho cút r u nh "u ng m t h i c n s ch". Liên xót xa cho nh ng ki p ng i lay l tượ ỏ ố ộ ơ ạ ạ ữ ế ườ ắ
nh ng cu c s ng c a Liên cũng c m ch ng không kém. N i kh c a Liên có l còn caoư ộ ố ủ ầ ừ ỗ ổ ủ ẽ
h n n i kh v t ch t c a nh ng ng i khác, đó là bi k ch tinh th n b i h kh mà khôngơ ỗ ổ ậ ấ ủ ữ ườ ị ầ ở ọ ổ
bi t mình kh còn Liên đã th c s th m thía c nh s ng t nh t tù hãm và đn đc h tế ổ ự ự ấ ả ố ẻ ạ ơ ộ ế
ngày này sang ngày khác. Bi n pháp duy nh t đ khuây kh a n i h t hiu, đn đi u ch làệ ấ ể ỏ ỗ ắ ơ ệ ỉ
đêm nào cũng m i m t c g ng ch đi m t chuy n tàu đi qua: "đó là ho t đng cu iỏ ắ ố ắ ờ ợ ộ ế ạ ộ ố
cùng c a đêm khuya".ủ
Ánh sáng c a đoàn tàu là m ng ánh sáng r c r , m nh m song ánh sáng này cũng chủ ả ự ỡ ạ ẽ ở ỉ
v t lóe lên nhanh nh m t vì sao băng đ r i vĩnh vi n t t l m trong màn đêm khi n taụ ư ộ ể ồ ễ ắ ị ế
ph i ng ngác, bàng hoàng.ả ơ
D ng nh "Hai đa tr " là truy n c a nh ng ngu n ánh sáng, h i t ng c a Liên cũngườ ư ứ ẻ ệ ủ ữ ồ ồ ưở ủ
là h i t ng v ánh sáng. L n đu tiên Liên "nh l i" Hà N i, m t kí c không rõ r t, Hàồ ưở ề ầ ầ ớ ạ ộ ộ ứ ệ
N i là m t v ng sáng r c l p lánh "và" Hà N i nhi u đèn quá. L n th hai, Liên mộ ộ ầ ự ấ ộ ề ầ ứ ơ
t ng "Hà N i xa xăm" , "Hà N i sáng r c vui v và huyên náo" . Cái c nh t ng c a quáưở ộ ộ ự ẻ ả ượ ủ
kh đp đ y t ng ph n gay g t v i cái t i m t mù d i g c bàng c a hi n t i đangứ ẹ ẽ ấ ươ ả ắ ớ ố ị ướ ố ủ ệ ạ
di n ra. Quá kh và hi n t i, ánh sáng và bóng t i, lãng m n và hi n th c, gi c m nghèoễ ứ ệ ạ ố ạ ệ ự ấ ơ
và s th t nghèo kh , t t c t o nên bi n đng sâu kín trong tâm h n Liên. Ánh sáng c aự ậ ổ ấ ả ạ ế ộ ồ ủ
đoàn tàu là ánh sáng c a m c, nó ch thoáng qua, t t l m và đ r i t t c l i chìm trongủ ơ ướ ỉ ắ ị ể ồ ấ ả ạ
bóng t i mênh mông, bu n t .ố ồ ẻ
T t c các nhân v t đó đã hi n ra d i cái nhìn xót th ng c a ng i tái hi n. Và n iấ ả ậ ệ ướ ươ ủ ườ ệ ỗ
th ng c m c a Liên đi v i m y đa tr đi nh t rác, v i ch Tí, v i bác Siêu, v i c Thiươ ả ủ ố ớ ấ ứ ẻ ặ ớ ị ớ ớ ụ
điên cũng là c m xúc c a chính Th ch Lam. Th ch Lam đã hóa thân vào nhân v t đ nóiả ủ ạ ạ ậ ể
cái c m quan xót th ng c a mình. Đoàn tàu v i thoáng sáng v t qua r t nhanh r i t t l mả ươ ủ ớ ụ ấ ồ ắ ị
đã thay đi m t chút ít không khí c a th gi i hi n t i, ph i chăng đó là khát v ng thoátổ ộ ủ ế ớ ệ ạ ả ọ
kh i cu c s ng tù đng dù ch trong ch c lát c a Th ch Lam. Nhà văn day d t v m tỏ ộ ố ọ ỉ ố ủ ạ ứ ề ộ
ki p s ng tàn l i, héo úa, đn đi u, h vô ch không ch có xót th ng thông th ng.ế ố ụ ơ ệ ư ứ ỉ ươ ườ
Chính vì v y mà ông trình bày hi n th c c a ph huy n mang ý nghĩa khái quát l n c aậ ệ ự ủ ố ệ ớ ủ
xã h i Vi t Nam v s trì tr . N u đt trong dòng th i s văn h c bu i y, ta th y Th chộ ệ ề ự ệ ế ặ ờ ự ọ ổ ấ ấ ạ
Lam ph n ánh khá rõ nét m t hoàn c nh, tâm lí th i đi mà Nam Cao đã ph i t ng th t lênả ộ ả ờ ạ ả ừ ố
: "Cu c đi đang cùn đi, r đi, n i váng lên"...ộ ờ ỉ ổ