VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
LÊ THỊ KHÁNH LY
PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ
VIỆT NAM NHÌN TỪ KINH NGHIỆM
HÀN QUỐC VÀ THÁI LAN
Ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 9.31.01.06
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Đinh Công Tuấn
2. PGS.TS. Phạm Thị Thanh Bình
HÀ NỘI – 2019
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các
số liệu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những
kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ
công trình nghiên cứu nào khác.
Tác giả luận án
Lê Thị Khánh Ly
i
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................................... 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN CÔNG NGHIỆP
HỖ TRỢ Ô TÔ .......................................................................................................................... 7
1.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến công nghiệp hỗ trợ ............................... 7
1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về công nghiệp hỗ trợ ................................... 7
1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về các giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ ............. 9
1.1.3. Nhóm các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ tại
Việt Nam .................................................................................................................................... 10
1.1.4. Nhóm các công trình nghiên cứu về thực trạng và giải pháp phát triển công
nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam ...................................................................................................... 14
1.1.5. Nhóm các công trình nghiên cứu về vai trò và giải pháp phát triển công nghiệp
hỗ trợ ô tô tại Hàn Quốc và Thái Lan ...................................................................................... 18
1.2. Khoảng trống cần nghiên cứu của đề tài ...................................................................... 23
1.2.1. Xác định khoảng trống nghiên cứu ................................................................................ 23
1.2.2. Những vấn đề nghiên cứu trong luận án dựa vào khoảng trống nghiên cứu ............. 25
Chƣơng 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ ............................ 27
2.1. Khái quát về phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô ......................................................... 27
2.2. Vai trò của ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô ................................................................... 31
2.3. Đặc điểm của ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô .............................................................. 35
2.4. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô ................................................ 40
2.5. Phƣơng thức sản xuất trong ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô ..................................... 41
2.6. Tiêu chí đánh giá sự phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô ................................ 43
2.7. Nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô ................................................................ 46
2.7.1. Quan điểm của chính phủ về phát triển Công nghiệp hỗ trợ ô tô ................................ 46
2.7.2. Cơ cấu công nghiệp ........................................................................................................ 48
2.7.3. Nguồn nhân lực ............................................................................................................... 49
2.7.4. Khả năng liên kết............................................................................................................. 50
2.7.5. Dung lượng thị trường .................................................................................................... 52
2.7.6. Trình độ khoa học công nghệ ......................................................................................... 52
Chƣơng 3. PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ TẠI HÀN QUỐC
VÀ THÁI LAN......................................................................................................................... 54
3.1. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô tại Hàn Quốc và Thái Lan ... 54
3.1.1. Giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc ...................................... 54
ii
3.1.2. Giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Thái Lan ........................................ 57
3.2. Nội dung phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc và Thái Lan ..................... 59
3.2.1. Quan điểm của Chính phủ về phát triển Công nghiệp hỗ trợ ô tô ............................... 59
3.2.2. Cơ cấu công nghiệp ........................................................................................................ 61
3.2.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực............................................................................ 70
3.2.4. Thúc đẩy liên kết các doanh nghiệp ............................................................................... 74
3.2.5. Mở rộng dung lượng thị trường linh phụ kiện .............................................................. 85
3.2.6. Các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) ........................................................... 93
3.3. Đánh giá quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô của Hàn Quốc và Thái Lan .. 97
3.3.1. Hàn Quốc ......................................................................................................................... 97
3.3.2. Thái Lan ......................................................................................................................... 100
3.4. Bài học từ quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô từ Hàn Quốc và Thái Lan 104
3.4.1. Bài học từ qui luật chung trong phát triển CNHT ô tô giữa Hàn Quốc và Thái
Lan ............................................................................................................................................ 104
3.4.2. Bài học từ đặc thù phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Hàn Quốc ............................. 107
3.4.3. Bài học từ đặc thù phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Thái Lan................................ 108
Chƣơng 4. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ Ô TÔ
VIỆT NAM ............................................................................................................................. 110
4.1. Tổng quan ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam ............................................... 110
4.1.1. Bối cảnh phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam ............................................... 110
4.1.2. Quan điểm phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô của Chính phủ ................................. 115
4.1.3. Đánh giá sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam .................................. 116
4.1.4. Nguyên nhân của những hạn chế cần khắc phục ........................................................ 121
4.2. Một số kiến nghị phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam trên cơ sở kinh
nghiệm của Hàn Quốc và Thái Lan ................................................................................... 125
4.2.1. Có quan điểm và định hướng rõ ràng về công nghiệp hỗ trợ ô tô ............................. 126
4.2.2. Hoàn thiện cơ cấu công nghiệp .................................................................................... 130
4.2.3. Phát triển nguồn nhân lực ............................................................................................ 135
4.2.4. Tăng cường liên kết doanh nghiệp ............................................................................... 137
4.2.5. Tăng dung lượng thị trường ......................................................................................... 140
4.2.6. Phát triển khoa học và công nghệ ................................................................................ 146
KẾT LUẬN ............................................................................................................................ 149
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ..................................... 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................... 152
iv
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1. Khái niệm về CNHT ô tô của Nhật Bản .......................................................... 28
Hình 2.2. Khái niệm CNHT của Việt Nam ...................................................................... 29
Hình 2.3. Mô hình năm lực lượng cạnh tranh .................................................................. 33
Hình 2.4. Hoạt động trong chuỗi giá trị và đóng góp giá trị gia tăng ............................. 36
Hình 2.5. Hệ thống nhà cung ứng trong công nghiệp hỗ trợ ........................................... 39
Hình 2.6. Khả năng xuất khẩu của ngành công nghiệp hỗ trợ......................................... 40
Hình 2.7. Các giai đoạn phát triển của công nghiệp hỗ trợ ô tô ...................................... 41
Hình 2.8. Mô hình sản xuất theo mô-đun ........................................................................ 42
Hình 2.9. Quá trình nội địa hóa linh kiện .......................................................................... 45
Hình 2.10. Phạm vi của CNHT ô tô .................................................................................. 47
Hình 3.1. Giá trị xuất khẩu phụ tùng Ô tô Hàn Quốc giai đoạn 1975-1986 ................... 56
Hình 3.2. Giá trị xuất khẩu phụ tùng ô tô Thái Lan giai đoạn 2010-2016 ...................... 59
Hình 3.3. Quan hệ giữa DN lắp ráp và phụ tùng trong Chaebol ..................................... 63
Hình 3.4. Quá trình hoạch định chính sách phát triển DNNVV Hàn Quốc ................... 66
Hình 3.5 Cấu trúc công nghiệp phụ tùng ô tô Thái Lan................................................... 67
Hình 3.6. Tăng trưởng nhân lực công nghiệp ô tô Thái Lan giai đoạn 2010-2016 ........ 73
Hình 3.7. Qui hoạch phát triển cụm liên kết ngành tại Hàn Quốc .................................. 77
Hình 3.8. Tăng trưởng thị trường ô tô Thái Lan ............................................................... 91
Hình 4.1. Phân loại nhà cung cấp năm 2016 ................................................................. 118
Hình 4.2. Xuất nhập khẩu phụ tùng linh kiện ô tô Việt Nam ..................................... 120
Hình 4.3. Qui trình soạn thảo chính sách của Việt Nam ................................................ 123
