Phát triển công nghiệp xanh là giải pháp tích
cực ứng phó với biến đổi khí hậu và nước
biển dâng
Hiện nay, biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu không còn là dự báo mà đã trở thành mối đe
dọa gây ra nhiều thảm họa và tai biến thiên nhiên trên toàn thế giới. Việt Nam là một
trong những quốc gia được dự báo là sẽ bị tác động nghiêm trọng nhất do BĐKH và mực
nước biển dâng. Việt Nam là nước đang phát triển với mức thu nhập trung bình thấp, nên
không thuộc nhóm các nước phải cam kết cắt giảm khí nhà kính. Nhưng xét về lợi ích
toàn cầu và quốc gia lâu dài, chúng ta nên chủ động nghiên cứu chiến lược phát triển
công nghiệp xanh phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nhằm đạt 3 mục tiêu:
xóa đói giảm nghèo, giảm phát thải và chủ động ứng phó với BĐKH.
Đến nay, việc sản xuất và tiêu thụ năng lượng ở nước ta chủ yếu do sử dụng nhiên liệu
hóa thạch như than đá, dầu và khí thiên nhiên. Nhưng việc sử dụng năng lượng hóa thạch
lại là một trong những nguyên nhân chính gây ra hiệu ứng nhà kính. Nguồn năng lượng
hóa thạch được hình thành từ các vật liệu hữu cơ có chứa nguyên tố cácbon, nên khi đốt
cháy chúng sẽ tạo ra năng lượng để sử dụng, đồng thời thải vào khí quyển một lượng lớn
khí CO2. Ngoài ra, trong thành phần của nhiên liệu hóa thạch ngoài cácbon và hyđrô còn
nhiều nguyên tố khác như S, N... và khi đốt cháy còn tạo ra các khí thải độc hại vào môi
trường như H2S, NOx, SOx. Vì thế, giảm phát thải khí nhà kính thực chất là giảm phát
thải khí CO2, từ đó mới có khái niệm "phát triển kinh tế/công nghiệp cácbon thấp".
Nhưng khái niệm này không thể hiện đầy đủ và tổng hợp các giải pháp bảo vệ môi trường
nói chung, mà chỉ nhấn mạnh việc giảm thiểu phát thải CO2, vì vậy trong vài năm lại
đây, xuất hiện thêm khái niệm mới "phát triển kinh tế/công nghiệp xanh". Trong khuôn
khổ bài viết này, tác giả chỉ đề cập đến phạm vi hẹp hơn, đó là "phát triển công nghiệp
xanh", đây là giải pháp tích cực ứng phó với BĐKH và nước biển dâng
Công nghiệp xanh là gì?
Thuật ngữ "công nghiệp xanh" xuất hiện chưa lâu, nhưng đã được hầu hết các quốc gia sử
dụng và có nhiều hội nghị quốc tế bàn về vấn đề này. Đặc biệt, công nghiệp xanh hiện
được ứng dụng và phát triển mạnh ở Mỹ, Trung Quốc, các nước thuộc Liên minh châu
Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc, Braxin... Hiện nay, định nghĩa cụ thể về công nghiệp
xanh chưa thống nhất, nhưng có thể hiểu là: Công nghiệp xanh là nền công nghiệp thân
thiện với môi trường, là nền công nghiệp sản xuất ra các sản phẩm thân thiện với môi
trường và giúp cho các điều kiện tự nhiên của môi trường tốt hơn, trong toàn bộ quá trình
sản xuất nó giảm thiểu tối đa tác động xấu tới môi trường. Ngoài ra, công nghiệp xanh
còn bao hàm cả việc tái sử dụng các chất thải, các chất thải năng lượng, sử dụng tiết kiệm
và hiệu quả năng lượng và nguồn tài nguyên thiên nhiên khác (khoáng sản, gỗ tự
nhiên...), hạn chế sử dụng hóa chất độc hại (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bảo quản
thực phẩm...) bằng cách sử dụng các công nghệ tiên tiến để khắc phục và kiểm soát ô
nhiễm môi trường.
Từ khái niệm về công nghiệp xanh, nội hàm của nó có thể tổng hợp vào 4 nhóm vấn đề
chính sau: Các sản phẩm xanh; Năng lượng mới và tái tạo (phát thải CO2 thấp); Dịch vụ
xanh; Môi trường bền vững.
Các sản phẩm xanh là các sản phẩm của công nghiệp xanh, được chế tạo bằng cách giảm
thiểu tác động xấu tới môi trường, sử dụng tiết kiệm nguồn nguyên liệu đầu vào như sử
dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng, tiết kiệm và bảo đảm bền vững nguồn nước, tái sử
dụng rác thải công nghiệp. Các sản phẩm xanh thường được sử dụng trong các lĩnh vực:
Xây dựng; Giao thông vận tải; Các sản phẩm tiêu dùng; Sản xuất công nghiệp; Sản xuất
nông -lâm - ngư nghiệp.
Năng lượng mới và tái tạo bao gồm công nghiệp có liên quan đến việc sản xuất ra năng
lượng từ nguồn tài nguyên thiên nhiên như nước, mặt trời, gió, địa nhiệt, sinh khối...
Ngoài ra còn sử dụng tất cả các loại rác thải để đốt và thu hồi nhiệt như biomas, đồng
sinh nhiệt...
Dịch vụ xanh là công nghiệp và các ngành nghề liên quan tới việc tạo ra các dịch vụ giúp
xây dựng và phát triển công nghiệp xanh thông qua việc áp dụng các sản phẩm xanh và
công nghệ xanh trong các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, sản xuất nông -lâm - ngư nghiệp
và tái sử dụng rác thải cũng như quản lý rác thải.
Môi trường bền vững bao gồm các ngành công nghiệp liên quan đến bảo đảm bền vững
cho khí quyển, nguồn nước và đất đai, bao gồm cả việc kiểm soát phát thải khí, xử lý
nước và nước thải công nghiệp bảo đảm nguồn nước bền vững cho con người, quản lý và
cải tạo đất đai, sử dụng và xử lý thuốc bảo vệ thực vật, sử dụng phân bón hữu cơ (ít phân
hóa học) và an toàn môi trường trong nuôi trồng, đánh bắt thủy - hải sản...
Tại sao công nghiệp xanh là giải pháp tích cực ứng phó với BĐKH và ngăn ngừa mực
nước biển dâng?
Nguồn năng lượng hóa thạch rất quan trọng đối với sự phát triển của loài người, nhưng
cũng là nguyên nhân chính gây hiệu ứng nhà kính. Khi bị đốt cháy nhiên liệu hóa thạch
tạo ra lượng khí thải cácbon điôxit rất lớn. Để giảm thiểu BĐKH phải bảo đảm lượng
phát thải cácbon điôxit từ nguồn năng lượng hóa thạch không quá 14,5 GT/năm, nhưng
hiện nay đã vượt gấp đôi con số này và vẫn trên đà gia tăng. Trong khi đó, công nghiệp
xanh hướng tới giảm dần sử dụng nguồn năng lượng hóa thạch và chuyển dần sang năng
lượng mới, tái tạo - là nguồn năng lượng sạch, không gây ô nhiễm môi trường, ít phát thải
khí cácbon và các khí độc hại khác. Xét về lợi ích toàn cầu, phát triển ngành năng lượng
cácbon thấp góp phần giảm lượng phát thải khí nhà kính vào bầu khí quyển, làm chậm lại
quá trình nóng lên toàn cầu, giảm mực nước biển dâng.
Tuy nhiên, để từng bước tiến tới nền công nghiệp xanh, mà vẫn bảo đảm an ninh năng
lượng và cung cấp đủ nguyên liệu cho nền kinh tế thì trước mắt phải ứng dụng đồng bộ
và hệ thống các giải pháp trên cơ sở áp dụng công nghệ cao. Theo đó, tập trung vào một
số việc sau: Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các dạng năng lượng hóa thạch, từng bước
chuyển sang năng lượng mới tái tạo. Ứng dụng công nghệ tiên tiến để khai thác, chế biến
và sử dụng than đá có hiệu quả nhất, ô nhiễm thấp. Đồng thời, áp dụng chu kỳ kết hợp
khí hóa thích hợp để sản xuất điện, năng lượng, nhiên liệu và nguyên liệu hóa chất ít ô
nhiễm và giảm thiểu CO2; Trong lĩnh vực giao thông vận tải chuyển nhanh sang sử dụng
nhiên liệu sinh học, sử dụng nhiên liệu hyđrô, phát triển ô tô điện, ô tô hybrid, hoặc flex-
fuel. Phát triển công nghệ sản xuất nhiên liệu tổng hợp từ nguyên liệu chứa cácbon như
than, sinh khối; Chuyển sang công nghệ than sạch, đây là giải pháp quan trọng giảm phát
thải cácbon trong thế kỷ này. Sử dụng công nghệ than sạch mang tính quyết định trong
việc chuyển sang nền kinh tế cácbon thấp. Trong khi chưa giảm phát thải khí cácbon có
thể áp dụng công nghệ thu hồi và lưu trữ cácbon. Tìm kiếm thăm dò nguồn nhiên liệu
mới như hyđrát mêtan để thay thế cho dầu khí.
Việc chuyển đổi dần từ nền công nghiệp truyền thống sử dụng năng lượng hóa thạch là
chủ yếu sang nền công nghiệp cácbon thấp và phát triển công nghiệp xanh là bước tiến
mới quan trọng của nhân loại. Do đó, sẽ ngăn ngừa được BĐKH toàn cầu và mực nước
biển dâng. Về lợi ích quốc gia, việc phát triển công nghiệp xanh sẽ giúp tiết kiệm đầu vào
năng lượng, nguyên liệu, tăng hiệu suất sử dụng, giảm nhập khẩu nhiên liệu, đồng thời
giảm gánh nặng nhập siêu cho nền kinh tế, tạo nhiều việc làm mới góp phần xóa đói giảm
nghèo và bảo đảm môi trường bền vững cho con cháu mai sa