BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------------------
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG
Tên đề tài:
Phát triển du lịch thông minh tại các doanh nghiệp lữ hành
trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
Chủ nhiệm đề tài: Tô Ngọc Thịnh
Thành viên tham gia: Bùi Phương Linh
Hà Nội, 2021
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài
Thuật ngữ “du lịch thông minh” mới xuất hiện ở Việt Nam trong khoảng một vài
năm trở lại đây, được nhắc đến nhiều khi cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư chính
thức diễn ra. Phát triển du lịch thông minh đã trở thành xu hướng tất yếu trong thời kỳ
cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khi mà công nghệ thông tin phát triển hiện đại được
ứng dụng mạnh mẽ vào đời sống xã hội. Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam rất
quan tâm và ban hành nhiều văn bản pháp lý nhằm định hướng triển khai ứng dụng công
nghệ thông tin truyền thông vào phát triển kinh tế-xã hội, trong đó có du lịch. Thể chế
chính sách đi trước là điều quan trọng để khai thông, mở đường và tạo điều kiện nền
tảng, hành lang pháp lý cho phát triển du lịch thông minh. Đặc biệt, ngày 16/01/2017,
Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 08-NQ/TW, khẳng định “Phát triển du lịch trở thành
ngành kinh tế mũi nhọn là định hướng chiến lược quan trọng để phát triển đất nước".
Để phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cần thực hiện đồng bộ nhiều giải
pháp, trong đó tất yếu phải có giải pháp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ hiện
đại. Luật Du lịch năm 2017 cũng khẳng định: "Nhà nước có chính sách trong việc
khuyến khích hỗ trợ các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại phục vụ quản
lý và phát triển du lịch” (Khoản 4, Điều 5). Để tạo bước đột phá trong việc thu hút khách
quốc tế đến Việt Nam, Chính phủ ban hành Nghị định số 07/2017/NĐ-CP và Nghị quyết
số 124/2017/NQ-CP quy định trình tự, thủ tục thực hiện thí điểm cấp thị thực điện tử (e-
visa) cho người nước ngoài nhập cảnh Việt Nam với 46 nước. Với hệ thống văn bản
pháp quy như đã phân tích trên, có thể khẳng định thể chế chính sách của Việt Nam hiện
tương đối đầy đủ, rõ ràng, là căn cứ pháp lý vững chắc để triển khai phát triển du lịch
thông minh.
Quảng Ninh là một tỉnh giàu tiềm năng phát triển du lịch bậc nhất cả nước. Trong
những năm qua, du lịch Quảng Ninh không ngừng phát triển, vươn lên trở thành một
trong những địa phương đứng đầu cả nước về thu hút khách du lịch. Sự phát triển của
du lịch đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh nói chung. Quảng
Ninh đang ghi dấu ấn với việc tích cực đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, triển khai ứng
dụng CNTT trong tất cả các lĩnh vực trọng yếu. Đặc biệt, với Đề án xây dựng đô thị
thông minh thí điểm tại TP Hạ Long thì du lịch thông minh là một trong những điểm
nhấn nổi bật nhất. Trong 32 dự án, nhiệm vụ trọng điểm nhằm xây dựng thành phố thông
minh tại thủ phủ Hạ Long, hiện có 4 dự án liên quan đến du lịch, gồm: Ứng dụng CNTT
quản lý, điều phối vận tải hành khách du lịch thông minh bằng tàu, thuyền và tăng cường
an toàn, an ninh du lịch trên Vịnh Hạ Long; Ứng dụng CNTT nâng cao hiệu quả hoạt
2
động ngành Du lịch Quảng Ninh; Xây dựng hệ thống chiếu sáng thông minh trên địa
bàn TP Hạ Long; Ứng dụng CNTT trong quản lý đô thị. 4 dự án này khi hoàn thiện sẽ
tạo thành một nền tảng vững chắc cho du lịch thông minh của Quảng Ninh. Các ứng
dụng công nghệ hiện đại đều hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng phục vụ khách
du lịch đến với Hạ Long - Quảng Ninh.
Trong du lịch thông minh, các yếu tố then chốt được Quảng Ninh hướng đến bao
gồm: Xây dựng, phát triển kho tích hợp dữ liệu du lịch và cổng thông tin điện tử về du
lịch; bản đồ số về du lịch Hạ Long - Quảng Ninh; hệ thống phân tích số liệu, dự báo du
lịch thông minh, phương tiện hỗ trợ thông tin du lịch; hệ thống các ki-ốt thông tin du
lịch, hỗ trợ quảng bá, hướng dẫn, tra cứu thông tin, mua vé dịch vụ du lịch trực tuyến;
hệ thống bán, soát vé tự động… Đặc biệt, tỉnh xác định sẽ chú trọng nhất vào việc xây
dựng Trung tâm Điều hành du lịch thông minh hiện đại để quản lý, vận hành, duy trì
hoạt động của toàn bộ hệ thống. Cùng với đó, việc xây dựng, tích hợp các tiện ích, ứng
dụng thông minh về du lịch, như: Tìm kiếm thông tin bằng giọng nói, dịch chuyển ngôn
ngữ, tạo lịch trình cá nhân, tham quan 3D... trên nền tảng điện thoại di động cũng là vấn
đề được quan tâm hàng đầu.
Cổng thông tin điện tử về du lịch Quảng Ninh sẽ là “chìa khóa” đầu tiên của du
lịch thông minh. Tại đây, du khách, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước được
cung cấp những tiện ích, chức năng, thông tin về du lịch chính xác, như: Địa điểm tham
quan, lưu trú, ẩm thực, giải trí, lữ hành, sự kiện… Cổng cũng sẽ có những ứng dụng các
công nghệ hiện đại nhất như trí tuệ nhân tạo, hình ảnh lập thể, thực tế ảo… để hỗ trợ du
khách trong lựa chọn lịch trình, trải nghiệm sơ bộ những nét đặc sắc của điểm đến Hạ
Long - Quảng Ninh. Cùng với đó, bản đồ số về du lịch khi được xây dựng thành công
sẽ giúp du khách dễ dàng định vị, tìm đường, tìm kiếm các địa điểm du lịch để tự tạo
lịch trình tham quan. Cùng với hệ thống đặt phòng online, đặt trước xe theo lịch trình,
hệ thống bán, soát vé tự động... du lịch Quảng Ninh chắc chắn sẽ có một bộ mặt mới
đầy hiện đại, tiện lợi với du lịch thông minh. Đây vừa là cơ hội, nhưng cũng là thách
thức không nhỏ đặt ra đối với các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Xuất phát từ những đòi hỏi về lý luận và thực tiễn nêu trên, nhóm tác giả lựa chọn
nghiên cứu đề tài “Phát triển du lịch thông minh tại các doanh nghiệp lữ hành trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh” là hoàn toàn cần thiết.
2. Tổng quan nghiên cứu đề tài
2.1. Trong nước
1. Phan Huy Xu & Võ Văn Thành (2018), “Bàn thêm về phát triển du lịch thông
minh”: bài viết đã đưa ra các quan niệm về du lịch thông minh cùng các khái niệm có
liên quan như: du lịch trực tuyến, điểm đến thông minh, du khách thông minh; ý nghĩa
3
và tính năng vượt trội của du lịch thông minh.Việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong
phát triển du lịch được đề cập điển hình tại Hà Nội, thành phố HCM, thành phố Đà Nẵng
và tỉnh Ninh Bình, qua đó bài viết đã đánh giá thực trạng về khách du lịch thông minh;
doanh nghiệp du lịch thông minh; điểm đến, khu du lịch, điểm du lịch thông minh và cơ
quan quản lý du lịch thông minh của nước ta. Trên cơ sở thực trạng, nhóm tác giả đã đề
xuất một số giải pháp chính để phát triển Du lịch thông minh theo hướng bền vững.
2. Nguyễn Đình Toàn (2019), “Mối tương quan giữa du lịch thông minh với mô
hình kinh tế chia sẻ”: bài báo đã làm rõ khái niệm về “du lịch thông minh”, các thành
phần và lớp của du lịch thông minh; khái niệm và các yếu tố chính của “kinh tế chia sẻ”.
Tác giả nhận thấy có mối liên hệ cộng sinh giữa du lịch thông minh và kinh tế chia sẻ:
kinh tế chia sẽ là nền tảng xây dựng các chuỗi dịch vụ trong du lịch thông minh ngược
lại du lịch thông minh sẽ thúc đẩy sự phát triển của mô hình kinh tế chia sẻ với mục đích
cuối cùng là khai thác nguồn lợi kinh tế từ khách du lịch mang lại. Qua đó, tác giả cũng
đưa ra các kiến nghị và giải pháp đối với doanh nghiệp và Nhà nước nhằm tận dụng
những lợi ích từ mô hình kinh tế chia sẻ và du lịch thông minh mang lại
3. Đỗ Hiền Hòa, Phan Thanh Huyền (2019), “Du lịch thông minh – xu thế của
thời đại mới”: Bài viết đã trình bày những nét chính về tình hình phát triển du lịch thông
minh ở Việt Nam hiện nay (các cơ hội và thách thức). Các ứng dụng du lịch thông minh
điển hình cũng được giới thiệu như: Ứng dụng lập kế hoạch du lịch thông minh –
Justgola; Ứng dụng du lịch thông minh – Travelsmart App; Sygic Travel Trip Planner;
Google Trips – App lên kế hoạch du lịch. Qua đó, nhóm tác giả đã đưa ra các giải pháp
đối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị cung cấp ứng dụng công
nghệ thông minh để phát triển du lịch thông minh ở Việt Nam.
2.2. Ngoài nước
1. Ulrike Gretzel, Marianna Sigala, Zheng Xiang, Chulmo Koo (2015), “Smart
tourism: foundations and developments”: Bài viết đã đưa ra định nghĩa về du lịch thông
minh, cung cấp mô hình các thành phần của du lịch thông minh, các nền tảng công nghệ
và nền tảng kinh doanh của du lịch thông minh. Cuối cùng là những cơ hội và cả những
khó khăn trong việc phát triển du lịch thông minh trong tương lai.
2. Yunpeng Li, Clark Hu, Chao Huang, Liqiong Duan (2016), “The concept of
smart tourism in the context of tourism information services”: Du lịch thông minh là một
hướng đi mới có ảnh hưởng đáng kể đến các điểm du lịch, doanh nghiệp và khách du lịch
tại Trung Quốc, du lịch thông minh như một hệ thống hỗ trợ du lịch cá nhân trong bối
cảnh sự phát triển công nghệ thông tin. Bài viết đã làm rõ khái niệm về du lịch thông
minh, so sánh các đặc điểm của dịch vụ thông tin du lịch truyền thống và các dịch vụ kết
hợp trong du lịch thông minh, mối quan hệ giữa du lịch thông minh và dữ liệu lớn.
4
3. Pınar Yalçınkaya, Lütfi Atay, Halil Korkmaz (2018), “An Evaluation on Smart
Tourism”: Bài viết đã đề cập đến bốn vấn đề lớn: khái niệm về du lịch thông minh và
sự khác biệt giữa du lịch thông minh và du lịch điện tử; khái niệm và các yếu tố của
thành phố thông minh; điểm đến du lịch thông minh; và ý thức về môi trường trong bối
cảnh sự phát triển của du lịch thông minh.
4. Rashmi Ranjan Choudhury, Saurabh Kumar Dixit (2018), “Prospects and
Challenges in Smart Tourism in India: Case study of Smart City Bhubaneswar”: bài viết
đã tổng hợp các khái niệm về du lịch thông minh và cung cấp mô hình cấu trúc của du
lịch thông minh. Các tác giả cũng trình bày các triển vọng và thách thức trong phát triển
du lịch thông minh ở thành phố Bhubaneswar trong bối cảnh du lịch thông minh ở Ấn
Độ còn khá non trẻ. Trên cơ sở đó, một số giải pháp nhằm phát triển du lịch thông minh
được đề xuất thực hiện một cách đồng bộ trên cơ sở sự hợp tác của Chính phủ và các
bên liên quan.
Thông qua tổng quan một số nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể nhận thấy
phát triển du lịch thông minh nói chung, phát triển du lịch thông minh tại các doanh
nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nói riêng còn khá mới mẻ cả trên góc độ
lý luận và thực tiễn. Như vậy, việc lựa chọn đề tài “Phát triển du lịch thông minh tại các
doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” là không trùng lặp với các nghiên
cứu trong và ngoài nước đã được công bố.
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu chung: Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển du lịch
thông minh từ đó gợi ý các giải pháp, kiến nghị phù hợp nhằm phát triển du lịch thông
minh tại các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch thông minh, phát triển du lịch thông minh
tại các doanh nghiệp lữ hành.
- Nghiên cứu thực trạng du lịch thông minh tại các doanh nghiệp lữ hành trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh. Từ đó đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân để làm cơ sở đề
xuất các giải pháp, kiến nghị phù hợp.
- Đề xuất các giải pháp cho doanh nghiệp lữ hành và kiến nghị với các cơ quan
chức năng nhằm phát triển du lịch thông minh tại các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn
tỉnh Quảng Ninh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển du lịch thông minh
tại các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.