Phòng chống ngộ độc sâu róm cho trẻ
Trong mùa sinh trưởng, phát triển của các loài sâu bọ, trẻ em đi chơi ngoài dã
ngoại, ngoài vườn rất dễ bị “sâu đốt”. Có một số trường hợp trẻ bị sốc phản vệ nặng
vì đụng phải sâu róm khi trẻ tìm bắt chơi hoặc vô tình bị sâu rơi, bám vào người.
Phụ huynh cần lưu ý phòng tránh và biết cách xử trí thích hợp trong tình huống
này để tránh biến chứng nặng cho trẻ.
Những con sâu róm sặc sỡ, lạ mắt
Sâu róm là ấu trùng của bướm, thường được ngộ nhận là những sinh vật hiền lành vô hại.
Chúng thường khiến trẻ em thích thú, tò mò bởi hình dáng kỳ lạ và dễ bắt được trong tự
nhiên do chúng di chuyển rất chậm. Những loại sâu róm bao phủ bởi nhiều lông, gai,
được cho là nơi cung cấp các độc chất nên việc tiếp xúc trực tiếp với các lông và gai này
chắc chắn sẽ gây triệu chứng ngộ độc. Đây là loài sinh vật tiềm ẩn nguy cơ gây độc cùng
với khả năng biến hóa thành những con bướm xinh đẹp.
Sâu róm có hình dạng cơ thể giống như con giun nhưng màu sắc sặc sỡ, chi tiết lạ, có gai
và lông để ngụy trang và tự vệ. Khi bị chạm vào, chúng xù lên những chùm lông hoặc gai
để tấn công. Gai sâu có dạng đầu nhọn hoặc phân nhánh, có thể gây độc trực tiếp hoặc
nối với hạch chứa nọc độc ở chân. Những cái lông chích của sâu róm trông giống như sợi
thủy tinh có thể tự gãy rời khỏi thân sâu, bám trên da người và gây triệu chứng ngộ độc.
Lông sâu trên da không bị thoái biến đi mà mắc lại suốt cả năm sau khi bị ngộ độc, gây ra
những cơn đau bất chợt trong suốt thời gian này, đặc biệt nguy hiểm khi ở mắt.
Ở nước ta chưa có số liệu thống kê nhưng ở các nước như Hoa Kỳ thì từ cuối những năm
90, các Trung tâm Độc chất đã báo cáo có hơn 3.700 trường hợp ngộ độc do sâu róm
hàng năm, trong đó có khoảng 30% xảy ra ở trẻ dưới 6 tuổi. Ngoại trừ một số ít do sâu
ngài, hầu hết các trường hợp có triệu chứng ở da là do tiếp xúc với sâu róm gây ra. Đáng
lưu ý là sâu róm có thể gây bệnh cảnh nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Một số trong những loài
sâu róm gây ngộ độc phổ biến với các gai nhọn và hạch độc ở chân là loài Megalopyge
opercularis (Pus caterpillar), Megalopige crispate (Flannel moth caterpillar), Sibine
stimuli (Saddleback caterpillar) có khả năng tự vệ rất cao, đồng thời có gai và lông chứa
các độc tố. Sâu róm Megalopyge opercularis là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp
ngộ độc nặng ở Hoa Kỳ. Điển hình là sau khi tiếp xúc với con sâu, bệnh nhân bị đau nhức
dữ dội ở vùng da tiếp xúc tại chỗ mà không bị ngứa. Một loạt các sẩn xuất huyết có thể
xuất hiện trong vòng 2 – 3 giờ và có thể tồn tại trong nhiều ngày. Ngoài ra, còn có thể bị
sưng hạch lân cận và sưng cả tay chân. Những triệu chứng khác gồm nhức đầu, sốt, hạ
huyết áp và co giật. Ngộ độc do nuốt phải sâu Lophocampa caryae gây nhiều triệu chứng,
từ chảy nước miếng tới nổi mề đay.
Hiện người ta chưa biết nhiều về thành phần nọc độc của sâu róm, vì có quá nhiều loài
mà nọc độc của mỗi loài này đều khác nhau nên gây khó khăn cho việc nghiên cứu. Các
độc tố đã được phát hiện có tính chất không bền với nhiệt độ cho thấy bản chất chúng là
protein hoặc polypeptide. Người ta cũng tìm thấy histamine và serotonin trong thành
phần độc tố của một số loài sâu róm. Điều này giải thích nguy cơ phản ứng dị ứng nặng
có thể xuất hiện.
Trẻ bị ngộ độc do bắt chơi, đụng phải sâu róm trong vườn cây
Nghiên cứu những trường hợp ngộ độc do trẻ chủ động bắt sâu róm, xảy ra ở trẻ em tuổi
từ 1 – 8 tuổi (80%) ghi nhận hầu hết có triệu chứng ở da (94,2%) như: phát ban, ngứa ở
da, và có cảm giác đau nhức có gai, lông sâu đâm vào da. Trẻ ăn phải sâu thường biểu
hiện khóc la dữ dội, chảy nước miếng, không chịu uống nước, trẻ lớn cho biết cảm thấy
khó chịu ở miệng, môi và có cảm giác vướng lông ở miệng. Các tình huống khác bị ngộ
độc do sâu róm rơi từ trên cao xuống chạm vào da, rơi vào trong ly nước đang uống hoặc
vướng trong giày dép sâu chạm vào chân.
Vào mùa sâu róm, với sự hiện diện số lượng lớn và hiện tượng tự nhiên phát tán trong
không khí, lông sâu róm có thể bay chạm vào da người hoặc hít phải sẽ gây triệu chứng
ngứa dữ dội do viêm da cục bộ kéo dài vài giờ đến nhiều ngày. Đôi khi bị nổi mề đay lan
tỏa. Có trường hợp lông sâu vướng vào mắt gây viêm nội nhãn ở mắt. Thông thường,