intTypePromotion=1
ADSENSE

Quan điểm mác xít và một số lý thuyết phương Tây đương đại về bản chất của trí tuệ

Chia sẻ: Hồ Khải Kỳ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

38
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Quan điểm mác xít và một số lý thuyết phương Tây đương đại về bản chất của trí tuệ trình bày các nội dung về: Quan điểm mác xít về bản chất và vai trò trí tuệ; Một số lý thuyết phương Tây hiện đại về trí tuệ và các yếu tố cấu thành trí tuệ; kết luận,... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Quan điểm mác xít và một số lý thuyết phương Tây đương đại về bản chất của trí tuệ

Quan điểm mác xít và một số lý thuyết<br /> phương Tây đương đại về bản chất của trí tuệ<br /> NguyÔn ChÝ HiÕu(*)<br /> Tãm t¾t: Trong thêi ®¹i hiÖn nay, ng−êi ta ®Òu nhËn ®Þnh r»ng, cuéc c¹nh tranh<br /> khèc liÖt ®ang diÔn ra gi÷a c¸c c−êng quèc vµ gi÷a c¸c quèc gia trong céng ®ång thÕ<br /> giíi vÒ thùc chÊt còng lµ cuéc c¹nh tranh vÒ trÝ tuÖ. Tuy nhiªn, kh«ng dÔ ®Ó tr¶ lêi<br /> cho c©u hái: TrÝ tuÖ lµ g×? CÊu tróc cña nã ra sao? Nã cã nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n nµo?<br /> Bµi viÕt tËp trung ph©n tÝch quan ®iÓm m¸c xÝt vÒ b¶n chÊt vµ vai trß cña trÝ tuÖ víi<br /> t− c¸ch lµ nguån lùc; ®ång thêi ®iÓm qua mét sè lý thuyÕt hiÖn ®¹i vÒ trÝ tuÖ cña c¸c<br /> t¸c gi¶ ph−¬ng T©y nh−: Spearman, Cattell, Thurstone, Jaeger, Sternberg,<br /> Gardner... Qua ®ã cho thÊy, trÝ tuÖ bao gåm nhiÒu yÕu tè kh¸ phøc t¹p vµ cuéc<br /> tranh luËn vÉn ch−a cã håi kÕt.<br /> Tõ khãa: Quan ®iÓm m¸c xÝt, Ph−¬ng T©y, Nguån lùc trÝ tuÖ, B¶n chÊt trÝ tuÖ<br /> <br /> 1. Quan ®iÓm m¸c xÝt vÒ b¶n chÊt vµ vai trß cña<br /> trÝ tuÖ (*)<br /> <br /> B¶n chÊt cña trÝ tuÖ<br /> Theo quan ®iÓm m¸c xÝt, trÝ tuÖ con<br /> ng−êi ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tõ<br /> viÖc c¶i t¹o thÕ giíi tù nhiªn th«ng qua<br /> ho¹t ®éng thùc tiÔn. Qua qu¸ tr×nh ho¹t<br /> ®éng thùc tiÔn, ®Æc biÖt lµ qu¸ tr×nh lao<br /> ®éng s¶n xuÊt, thÕ giíi ®−îc ph¶n ¸nh<br /> vµo bé n·o ng−êi vµ trë thµnh nguån<br /> cung cÊp nguyªn liÖu cÇn thiÕt, v« tËn<br /> cho sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña trÝ<br /> tuÖ. Song, sù ph¶n ¸nh ®ã kh«ng ph¶i lµ<br /> nhÊt thêi, gi¶n ®¬n, thô ®éng vµ m¸y<br /> <br /> (*)<br /> <br /> TS., Häc viÖn ChÝnh trÞ Khu vùc I; Email:<br /> nguyenchihieu_05@yahoo.com.<br /> <br /> mãc, mµ lµ mét qu¸ tr×nh phøc t¹p cña<br /> ho¹t ®éng trÝ tuÖ ®Çy tÝch cùc vµ s¸ng t¹o.<br /> Ho¹t ®éng thùc tiÔn cña con ng−êi<br /> ngay tõ ®Çu ®· bÞ quy ®Þnh bëi nhu cÇu<br /> sèng, nhu cÇu tån t¹i cña con ng−êi. §Ó<br /> tån t¹i, con ng−êi ph¶i s¶n xuÊt vËt<br /> chÊt, c¶i t¹o tù nhiªn vµ x· héi. Nh−<br /> vËy, th«ng qua ho¹t ®éng thùc tiÔn, con<br /> ng−êi t¸c ®éng vµo sù vËt lµm cho<br /> chóng béc lé c¸c thuéc tÝnh, tÝnh chÊt,<br /> quy luËt cña m×nh. Trªn c¬ së ®ã, con<br /> ng−êi míi cã hiÓu biÕt (tri thøc) vÒ sù<br /> vËt vµ dÇn dÇn kh¸i qu¸t nh÷ng hiÓu<br /> biÕt nµy thµnh lý luËn, n©ng cao tr×nh<br /> ®é vµ n¨ng lùc trÝ tuÖ cña m×nh.<br /> Bªn c¹nh ®ã, c¸c nhµ kinh ®iÓn m¸c<br /> xÝt ®Òu nhÊn m¹nh tíi kh¶ n¨ng s¸ng<br /> t¹o cña con ng−êi vµ coi s¸ng t¹o lµ mét<br /> <br /> 10<br /> ®Æc tr−ng quan träng nhÊt cña trÝ tuÖ.<br /> S¸ng t¹o ®−îc hiÓu lµ sù v−ît tho¸t khái<br /> c¸i cò, lçi thêi, kh¸m ph¸ ra c¸i míi<br /> trªn c¬ së kÕ thõa, bæ sung vµ ph¸t triÓn<br /> nh÷ng tri thøc cò, nh÷ng kinh nghiÖm<br /> mµ chñ thÓ ®· tÝch luü ®−îc. TrÝ tuÖ<br /> kh«ng chØ dõng ë n¨ng lùc t− duy, tÝch<br /> luü tri thøc, mµ cßn ph¶i cã sù s¸ng t¹o,<br /> ph¸t hiÖn c¸i míi. V× vËy, cã thÓ nãi kh¸i<br /> niÖm “trÝ tuÖ” bao hµm bèn yÕu tè g¾n<br /> bã chÆt chÏ víi nhau: n¨ng lùc t− duy,<br /> tri thøc tÝch luü ®−îc, sù s¸ng t¹o c¸i<br /> míi vµ vËn dông c¸c yÕu tè ®ã vµo thùc<br /> tÕ (Xem: D−¬ng Phó HiÖp, 2008, tr.51).<br /> TrÝ tuÖ ph¶i biÕn thµnh trÝ lùc, thµnh<br /> n¨ng lùc thùc tiÔn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò mét<br /> c¸ch phï hîp, linh ho¹t vµ s¸ng t¹o.<br /> Theo ®ã, cã t¸c gi¶ ®−a ra “®Þnh<br /> nghÜa kh¸i qu¸t” tõ gãc ®é triÕt häc<br /> Marx vÒ trÝ tuÖ nh− sau: “TrÝ tuÖ lµ s¶n<br /> phÈm s¸ng t¹o vÒ tinh thÇn cña con<br /> ng−êi, thÓ hiÖn qua viÖc huy ®éng cã<br /> hiÖu qu¶ l−îng tri thøc tÝch luü vµo qu¸<br /> tr×nh s¸ng t¹o c¸i míi, nh»m c¶i biÕn tù<br /> nhiªn, x· héi vµ b¶n th©n con ng−êi<br /> trong sù ph¸t triÓn ngµy cµng tiÕn bé,<br /> v¨n minh” (Xem: Bïi ThÞ Ngäc Lan,<br /> 2002, tr.21). §ång thêi, t¸c gi¶ nµy coi<br /> trÝ tuÖ lµ mét trong c¸c h×nh thøc ho¹t<br /> ®éng tinh thÇn cña con ng−êi, nã thuéc<br /> ph¹m trï ý thøc vµ lµ sù kÕt tinh cña ý<br /> thøc ë tr×nh ®é cao; chñ yÕu lµ tr×nh ®é<br /> nhËn thøc lý tÝnh (cao nhÊt lµ nhËn<br /> thøc b¶n chÊt, quy luËt vËn ®éng vµ<br /> ph¸t triÓn cña sù vËt) nªn nã còng cã<br /> nh÷ng ®Æc tÝnh chung cña ý thøc (Xem:<br /> Bïi ThÞ Ngäc Lan, 2002, tr.13-14). Còng<br /> gièng nh− ý thøc, mäi qu¸ tr×nh trÝ tuÖ<br /> x¶y ra trong con ng−êi tÊt yÕu ph¶i cã<br /> mét c¬ së vËt chÊt t−¬ng øng vµ ®ã<br /> chÝnh lµ bé n·o con ng−êi - mét d¹ng<br /> vËt chÊt ph¸t triÓn cao nhÊt, tinh vi<br /> nhÊt vµ lµ c¬ quan vËt chÊt cña trÝ tuÖ.<br /> V× vËy, cã t¸c gi¶ kh¼ng ®Þnh trÝ tuÖ<br /> <br /> Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 11.2015<br /> <br /> chÝnh lµ bé ãc biÕt t− duy vµ ®ang t−<br /> duy cña con ng−êi (Xem: Ph¹m ThÞ<br /> Ngäc TrÇm, 1993, tr.22).<br /> Theo chóng t«i, c¸c t¸c gi¶ trªn vÉn<br /> ch−a lµm râ ®−îc sù kh¸c biÖt gi÷a trÝ<br /> tuÖ, tinh thÇn, ý thøc vµ t− duy, nhÊt lµ<br /> gi÷a trÝ tuÖ vµ ý thøc, tõ ®ã dÉn tíi viÖc<br /> coi cÊu tróc cña trÝ tuÖ kh«ng kh¸c mÊy<br /> so víi cÊu tróc cña ý thøc; tøc lµ còng<br /> gåm tri thøc, t×nh c¶m (c¶m xóc), niÒm<br /> tin, lý t−ëng, ý chÝ... Trong khi ®ã, ë<br /> ph−¬ng T©y, ®· cã rÊt nhiÒu lý thuyÕt<br /> nghiªn cøu theo h−íng t×m kiÕm, x¸c<br /> ®Þnh vµ “mæ xΔ c¸c yÕu tè cña trÝ tuÖ ®Ó<br /> tõ ®ã xem xÐt c¸c ¶nh h−ëng cña chóng<br /> tíi trÝ tuÖ vµ tíi nguån lùc trÝ tuÖ cña<br /> con ng−êi (Xem thªm: http://de.<br /> wikipedia.org...). ChÝnh v× vËy, ®Ó gãp<br /> phÇn lµm râ h¬n vÒ b¶n chÊt cña trÝ tuÖ,<br /> trong bµi viÕt nµy, chóng t«i ®iÓm qua<br /> mét sè lý thuyÕt ph−¬ng T©y ®−¬ng ®¹i<br /> ®· h−íng tíi ph©n tÝch c¸c yÕu tè cña trÝ<br /> tuÖ mét c¸ch cô thÓ h¬n.<br /> Vai trß cña trÝ tuÖ nãi chung<br /> Trong bé T− b¶n, K. Marx ®¸nh gi¸<br /> cao vai trß cña trÝ tuÖ trong qu¸ tr×nh<br /> lao ®éng s¶n xuÊt, ®ång thêi còng ph©n<br /> ®Þnh, chØ râ sù kh¸c biÖt gi÷a lao ®éng<br /> phøc t¹p ®ßi hái chuyªn m«n, tr×nh ®é<br /> trÝ tuÖ cao h¬n so víi lao ®éng gi¶n ®¬n.<br /> Kh«ng chØ thÕ, theo K. Marx, chÝnh con<br /> ng−êi khi ph¸t triÓn sù s¶n xuÊt vËt<br /> chÊt vµ sù giao tiÕp vËt chÊt cña m×nh<br /> ®· lµm biÕn ®æi, cïng víi hiÖn thùc ®ã<br /> cña m×nh, c¶ t− duy lÉn s¶n phÈm t−<br /> duy cña chÝnh m×nh.<br /> Bªn c¹nh ®ã, F. Engels còng chØ ra<br /> vai trß quan träng cña trÝ tuÖ con ng−êi<br /> víi t− c¸ch lµ chñ thÓ lÞch sö trong viÖc<br /> nhËn thøc c¸c quy luËt kh¸ch quan<br /> nhËn thøc ®−îc c¸i tÊt yÕu ®Ó tõng b−íc<br /> v−¬n tíi v−¬ng quèc cña tù do. ¤ng cho<br /> r»ng: “Trong kinh nghiÖm, c¸i quan<br /> <br /> Quan ®iÓm m¸c xÝt…<br /> <br /> träng chÝnh lµ trÝ tuÖ mµ ng−êi ta dïng<br /> ®Ó tiÕp xóc víi hiÖn thùc. Mét trÝ tuÖ vÜ<br /> ®¹i thùc hiÖn ®−îc nh÷ng kinh nghiÖm<br /> vÜ ®¹i, vµ thÊy ®−îc c¸i g× lµ quan träng<br /> trong sù vËn ®éng mu«n vÎ cña c¸c hiÖn<br /> t−îng” (C. M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen, Toµn<br /> tËp, TËp 20, 1994, tr.687).<br /> KÕ thõa, b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn c¸c t−<br /> t−ëng cña K. Marx vµ F. Engels trong<br /> ®iÒu kiÖn míi, V. I. Lenin ®· tiÕp tôc<br /> kh¼ng ®Þnh, ®Ò cao vai trß cña t− duy,<br /> trÝ tuÖ con ng−êi trong qu¸ tr×nh kh¸m<br /> ph¸ b¶n chÊt ®Ých thùc cña sù vËt, hiÖn<br /> t−îng: “T− t−ëng cña ng−êi ta ®i s©u<br /> mét c¸ch v« h¹n, tõ hiÖn t−îng ®Õn b¶n<br /> chÊt, tõ b¶n chÊt cÊp mét, nÕu cã thÓ<br /> nãi nh− vËy, ®Õn b¶n chÊt cÊp hai,v.v…<br /> cø nh− thÕ m·i” (V. I. Lª nin, Toµn tËp,<br /> TËp 29, tr.268). Tuy nhiªn, Lenin còng<br /> chØ râ: nÕu trÝ tuÖ vµ nh÷ng kiÕn thøc<br /> khoa häc bÞ nh÷ng kÎ cã ®Æc quyÒn,<br /> nh÷ng lùc l−îng thèng trÞ ph¶n ®éng<br /> kiÒm chÕ vµ sö dông th× nã sÏ trë thµnh<br /> vò khÝ n« dÞch quÇn chóng. C¸ch m¹ng<br /> v« s¶n ph¶i cã nhiÖm vô giµnh l¹i vò<br /> khÝ ®ã v× sù nghiÖp gi¶i phãng con ng−êi<br /> vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi.<br /> Thùc tiÔn ngµy cµng chøng minh<br /> tÝnh ®óng ®¾n cña c¸c nhµ kinh ®iÓn<br /> m¸c xÝt vÒ vai trß hÕt søc quan träng cña<br /> trÝ tuÖ vµ nguån lùc trÝ tuÖ nãi chung.<br /> 2. Mét sè lý thuyÕt ph−¬ng T©y hiÖn ®¹i vÒ trÝ tuÖ<br /> vµ c¸c yÕu tè cÊu thµnh trÝ tuÖ<br /> <br /> Lý thuyÕt hai yÕu tè cña Spearman<br /> Charles Spearman, nhµ t©m lý häc<br /> ng−êi Anh, x©y dùng lý thuyÕt vÒ trÝ tuÖ<br /> bao gåm hai yÕu tè lµ yÕu tè trung t©m,<br /> phæ qu¸t (g - factor; g=general) vµ c¸c<br /> yÕu tè ®Æc thï (s - factors; s=specific).<br /> YÕu tè g bao trïm toµn bé trÝ tuÖ nãi<br /> chung vµ cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh, ®Æc<br /> biÖt lµ ®èi víi tèc ®é xö lý th«ng tin,<br /> <br /> 11<br /> tiÒm n¨ng tinh thÇn vµ n¨ng lùc trÝ tuÖ.<br /> Nãi tãm l¹i, nã lµ c¸i cho ta biÕt mét c¸<br /> nh©n cã n¨ng lùc trÝ tuÖ b×nh th−êng<br /> hay c¸ nh©n Êy lµ mét “thiªn tµi”.<br /> Bªn c¹nh yÕu tè g nµy, Spearman<br /> cßn trõu t−îng hãa mét lo¹t c¸c yÕu tè<br /> trÝ tuÖ ®Æc thï kh¸c vµ gäi chóng lµ c¸c<br /> yÕu tè s. Chóng lµ c¸c yÕu tè kh«ng phô<br /> thuéc lÉn nhau vµ cã vai trß thÊp h¬n<br /> yÕu tè g, ®Òu bÞ yÕu tè g chi phèi. Chóng<br /> quyÕt ®Þnh ®Õn n¨ng lùc trÝ tuÖ cña c¸c<br /> c¸ nh©n trong tõng lÜnh vùc x¸c ®Þnh, vÝ<br /> dô nh− n¨ng lùc gi¶i c¸c bµi tËp to¸n<br /> hoÆc kh¶ n¨ng n¾m b¾t kh«ng gian.<br /> Nh− vËy, theo Spearman, mçi ng−êi<br /> ®−îc ®Æc tr−ng bëi mét tr×nh ®é trÝ tuÖ<br /> chung x¸c ®Þnh, mµ phô thuéc vµo nã lµ<br /> viÖc ng−êi ®ã thÝch nghi thÕ nµo víi m«i<br /> tr−êng xung quanh. Ngoµi ra, tÊt c¶ mäi<br /> ng−êi ë møc ®é kh¸c nhau ®Òu cã nh÷ng<br /> kh¶ n¨ng ®Æc thï kh¸ ph¸t triÓn, biÓu<br /> hiÖn trong viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò<br /> cô thÓ. V× vËy, theo lý thuyÕt nµy, nh©n<br /> tè trÝ tuÖ chung cã tû träng lín nhÊt khi<br /> thùc hiÖn c¸c bµi tËp trõu t−îng vµ nhá<br /> nhÊt khi thùc hiÖn c¸c bµi tËp cã tÝnh<br /> chÊt Ýt trõu t−îng.<br /> Lý thuyÕt hai yÕu tè cña Cattell<br /> Raymond Bernard Cattell, nhµ t©m<br /> lý häc ng−êi Mü, gäi hai yÕu tè cña trÝ<br /> tuÖ lµ trÝ tuÖ “mÒm” vµ trÝ tuÖ “kÕt<br /> tinh”. TrÝ tuÖ “mÒm” lµ bÈm sinh, cã<br /> tÝnh di truyÒn vµ kh«ng bÞ t¸c ®éng bëi<br /> m«i tr−êng; ch¼ng h¹n nh− tiÒm n¨ng<br /> tinh thÇn, kh¶ n¨ng bao qu¸t, tr×nh ®é<br /> xö lý th«ng tin nãi chung. Theo «ng, trÝ<br /> tuÖ “mÒm” cã chøc n¨ng ph©n tÝch c¸c<br /> nhiÖm vô, c¸c kh¶ n¨ng nh− t− duy<br /> logic vµ viÖc t¹o ra, sö dông c¸c tæ hîp<br /> phøc t¹p còng thuéc vÒ nã. TrÝ tuÖ<br /> “mÒm” quyÕt ®Þnh tr−íc hÕt tíi kh¶<br /> n¨ng thÝch øng víi c¸c vÊn ®Ò míi vµ<br /> trong c¸c t×nh huèng míi.<br /> <br /> Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 11.2015<br /> <br /> 12<br /> TrÝ tuÖ “kÕt tinh” bao hµm toµn bé<br /> nh÷ng kh¶ n¨ng, nh÷ng n¨ng lùc mµ<br /> con ng−êi häc ®−îc trong toµn bé cuéc<br /> ®êi vµ bÞ quy ®Þnh bëi m«i tr−êng bªn<br /> ngoµi; do vËy, gi¸o dôc, ®µo t¹o vµ v¨n<br /> hãa lµ nh÷ng nh©n tè chñ chèt t¹o nªn<br /> néi dung cña lo¹i h×nh trÝ tuÖ nµy. DÜ<br /> nhiªn, trÝ tuÖ “kÕt tinh” còng bÞ quy ®Þnh<br /> bëi trÝ tuÖ “mÒm” vµ c¶ hai lo¹i trÝ tuÖ<br /> nµy tån t¹i trong mèi liªn hÖ mËt thiÕt,<br /> kh«ng t¸ch rêi nhau. Do vËy, cã thÓ nãi,<br /> trÝ tuÖ “kÕt tinh” lµ “s¶n phÈm” do trÝ<br /> tuÖ “mÒm” vµ gi¸o dôc, ®µo t¹o cïng<br /> nhau “s¶n xuÊt” ra. Ngoµi ra, Cattell<br /> cßn cho r»ng, trÝ tuÖ “kÕt tinh” ph¸t<br /> triÓn chñ yÕu tõ 18 ®Õn 20 tuæi, nh−ng<br /> còng cã thÓ kÐo dµi cho tíi 50 tuæi.<br /> M« h×nh c¸c yÕu tè −u tréi cña<br /> Thurstone<br /> Louis Leon Thurstone, nhµ t©m lý<br /> häc ng−êi Mü, b¸c bá lý thuyÕt cho r»ng<br /> cã yÕu tè trung t©m n»m trªn c¸c yÕu tè<br /> kh¸c cña trÝ tuÖ. ¤ng nhÊn m¹nh tíi c¸c<br /> lÜnh vùc ®Æc thï, −u tréi ngang nhau<br /> cña trÝ tuÖ vµ coi trÝ tuÖ lµ sù kÕt hîp<br /> c¸c yÕu tè kh¸c nhau ®ã mét c¸ch h÷u<br /> c¬ l¹i víi nhau. Theo ®ã, Thurstone ®−a<br /> ra 7 yÕu tè −u tréi sau: 1/ Kh¶ n¨ng<br /> n¾m b¾t kh«ng gian; 2/ N¨ng lùc tÝnh<br /> to¸n; 3/ HiÓu ng«n ng÷; 4/ Kh¶ n¨ng<br /> nãi, diÔn ®¹t tr«i ch¶y, l−u lo¸t; 5/ TrÝ<br /> nhí; 6/ Tèc ®é tri gi¸c vµ 7/ T− duy logic.<br /> M« h×nh cÊu tróc trÝ tuÖ cña Jaeger<br /> M« h×nh nµy ®−îc Adolf Otto Jaeger<br /> - gi¸o s− t¹i §¹i häc Berlin - x©y dùng<br /> n¨m 1984 t¹i Berlin (m« h×nh Berlin).<br /> Jaeger ®−a ra 7 bé phËn chñ yÕu cña trÝ<br /> tuÖ nh− sau:<br /> a) Tèc ®é xö lý: tèc ®é lµm viÖc, kh¶<br /> n¨ng tËp trung vµ n¾m b¾t khi gi¶i<br /> quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®¬n gi¶n vµ cã ®é<br /> khã thÊp.<br /> <br /> b) Kh¶ n¨ng nhí: cã thÓ kh«i phôc<br /> l¹i nhanh chãng nh÷ng t¸c ®éng vÒ<br /> ph−¬ng diÖn tõ ng÷, sè liÖu vµ biÓu<br /> t−îng.<br /> c) TrÝ t−ëng t−îng phong phó: cã thÓ<br /> s¶n sinh rÊt nhiÒu ý t−ëng kh¸c nhau<br /> vµ sö dông rÊt nhiÒu th«ng tin, cã thÓ<br /> thÊy ®−îc c¸c mÆt kh¸c nhau, c¸c kh¶<br /> n¨ng vµ nguyªn nh©n kh¸c nhau cña<br /> ®èi t−îng.<br /> d) Kh¶ n¨ng xö lý bËc cao: ®èi víi<br /> c¸c tæ hîp th«ng tin, c¸c nhiÖm vô cã<br /> mèi quan hÖ ®a d¹ng, phøc t¹p, t− duy<br /> logic h×nh thøc vµ kh¶ n¨ng ph¸n ®o¸n<br /> hîp lý.<br /> e) T− duy g¾n liÒn víi ng«n ng÷:<br /> t−¬ng øng víi tr×nh ®é sö dông ng«n<br /> ng÷.<br /> f) T− duy liªn quan ®Õn con sè: kh¶<br /> n¨ng tÝnh to¸n hoÆc nhí c¸c con sè.<br /> g) T− duy b»ng trùc quan: liªn quan<br /> tíi c¸c h×nh t−îng, biÓu t−îng.<br /> Theo Jaeger, trÝ tuÖ nãi chung ph¶i<br /> bao gåm 7 bé phËn chñ yÕu trªn, nh−ng<br /> ®©y kh«ng ph¶i lµ nh÷ng yÕu tè cuèi<br /> cïng mµ chóng chØ ®ãng vai trß lµ “h¹t<br /> nh©n” cña m« h×nh trÝ tuÖ vµ do vËy,<br /> trong t−¬ng lai cã thÓ vµ cÇn ph¶i tiÕp<br /> tôc bæ sung thªm c¸c yÕu tè kh¸c vµo<br /> m« h×nh nµy.<br /> Tuy vËy, c¸c nhµ nghiªn cøu theo<br /> khuynh h−íng “lý thuyÕt vÒ qu¸ tr×nh<br /> th«ng tin” l¹i b¸c bá ý t−ëng vÒ c¸c yÕu<br /> tè c¬ b¶n cña trÝ tuÖ trong c¸c m« h×nh<br /> lý thuyÕt cña c¸c t¸c gi¶ mµ chóng t«i<br /> ®· ®Ò cËp ë trªn. ë ®©y, nh÷ng ng−êi<br /> nµy l¹i quan t©m chñ yÕu ®Õn c¸c qu¸<br /> tr×nh tiÕp nhËn vµ xö lý th«ng tin. VÒ c¬<br /> b¶n, hä h−íng ®Õn ba c©u hái sau: 1/Cã<br /> c¸c qu¸ tr×nh tiÕp nhËn lo¹i nµo? 2/ Qu¸<br /> tr×nh ®ã diÔn ra nh− thÕ nµo? 3/ Nã dùa<br /> trªn c¬ së t©m thÇn nµo?<br /> <br /> Quan ®iÓm m¸c xÝt…<br /> <br /> M« h×nh ba lý thuyÕt vÒ trÝ tuÖ cña<br /> Sternberg<br /> Robert Sternberg, gi¸o s− vÒ ph¸t<br /> triÓn con ng−êi t¹i §¹i häc Cornell, ®−a<br /> ra m« h×nh 3 lý thuyÕt vÒ trÝ tuÖ nh− sau:<br /> a) Lý thuyÕt bèi c¶nh: Mçi mét<br /> ng−êi ®Òu së h÷u trÝ tuÖ liªn quan tíi<br /> ®Æc thï v¨n hãa vµ ®Æc thï m«i tr−êng.<br /> ChÝnh lo¹i trÝ tuÖ nµy lµm cho con ng−êi<br /> cã kh¶ n¨ng hoµ hîp víi m«i tr−êng<br /> sèng, nhê nã hä míi cã thÓ t¹o dùng vµ<br /> g×n gi÷ c¸c mèi quan hÖ x· héi hoÆc Ýt<br /> nhiÒu míi cã thÓ tu©n theo ®−îc c¸c<br /> chuÈn mùc v¨n hãa.<br /> b) Lý thuyÕt kÐp: §iÒu quan träng<br /> ®èi víi nghiªn cøu vÒ trÝ tuÖ kh«ng chØ<br /> lµ viÖc n¾m b¾t ®−îc c¸c qu¸ tr×nh gi¶i<br /> quyÕt vÊn ®Ò vµ kÕt qu¶ cña chóng, mµ<br /> cßn ph¶i n¾m b¾t ®−îc “tiÕn tr×nh tù<br /> ®éng” diÔn ra cña qu¸ tr×nh nµy, v× nã<br /> cã ¶nh h−ëng hÕt søc quan träng ®èi víi<br /> kÕt qu¶ cña mét “chiÕn l−îc gi¶i quyÕt<br /> vÊn ®Ò” nµo ®ã.<br /> c) Lý thuyÕt c¸c bé phËn cña trÝ tuÖ:<br /> Sternberg ph©n biÖt 5 bé phËn chÝnh<br /> cña qu¸ tr×nh tiÕp nhËn th«ng tin, bao<br /> gåm: 1/ Kh¶ n¨ng ®Æc thï trong tõng<br /> tr−êng hîp cô thÓ; 2/ N¨ng lùc kiÓm tra;<br /> 3/ Kh¶ n¨ng l−u gi÷ trong trÝ nhí; 4/<br /> Kh¶ n¨ng “lÊy ra” th«ng tin tõ trÝ nhí;<br /> vµ 5/ N¨ng lùc chuyÓn giao th«ng tin.<br /> Mét trong nh÷ng ®ãng gãp quan<br /> träng cña Sternberg chÝnh lµ viÖc më<br /> réng kh¸i niÖm trÝ tuÖ. Theo ®ã, trÝ tuÖ<br /> bao hµm viÖc häc tËp tõ kinh nghiÖm,<br /> n¨ng lùc suy lý trõu t−îng, kh¶ n¨ng<br /> thÝch øng víi m«i tr−êng ®ang th−êng<br /> xuyªn biÕn ®æi, ph¸t triÓn vµ lµ ®éng c¬<br /> thóc ®Èy con ng−êi ®¹t tíi tri thøc míi<br /> vµ n¨ng lùc míi nãi chung.<br /> Lý thuyÕt ®a trÝ tuÖ theo quan niÖm<br /> cña Howard Gardner<br /> <br /> 13<br /> Howard Gardner - nhµ t©m lý häc<br /> næi tiÕng cña §¹i häc Harvard - cho<br /> r»ng chóng ta kh«ng së h÷u mét trÝ tuÖ<br /> mµ së h÷u rÊt nhiÒu trÝ tuÖ, tån t¹i<br /> kh«ng phô thuéc lÉn nhau vµ tõ quan<br /> niÖm nµy, «ng ®−a ra lý thuyÕt ®a trÝ<br /> tuÖ. Mçi mét trÝ tuÖ do mét “khu vùc”<br /> ®éc lËp trªn n·o “phô tr¸ch”, c¸c khu<br /> vùc nµy ho¹t ®éng mét c¸ch t−¬ng ®èi<br /> ®éc lËp víi nhau vµ do vËy, khi mét lo¹i<br /> trÝ tuÖ bÞ tæn th−¬ng th× ®iÒu ®ã còng<br /> kh«ng g©y ra ¶nh h−ëng trÇm träng tíi<br /> c¸c lo¹i trÝ tuÖ kh¸c.<br /> Ngoµi ra, Gardner cßn ph©n ®Þnh<br /> hai lÜnh vùc cña trÝ tuÖ, ®ã lµ: lÜnh vùc<br /> trÝ tuÖ c¸ nh©n (bao gåm nh÷ng tri thøc<br /> vÒ b¶n th©n m×nh, sù luËn gi¶i vÒ<br /> nh÷ng t×nh c¶m vµ c¸ch thøc øng xö<br /> cña c¸ nh©n...) vµ lÜnh vùc trÝ tuÖ liªn c¸<br /> nh©n (liªn quan tíi tri thøc vÒ sù øng<br /> xö gi÷a c¸c c¸ nh©n víi nhau, hay<br /> nh÷ng ph¸n ®o¸n, pháng ®o¸n vÒ nh÷ng<br /> øng xö cña c¸c c¸ nh©n kh¸c ®Ó tõ ®ã cã<br /> c¸ch thøc øng xö phï hîp...).<br /> Trong cuèn s¸ch Frames of Mind:<br /> The Theory of Multiple Intelligences<br /> (C¸c khu«n khæ cña trÝ tuÖ: Lý thuyÕt ®a<br /> trÝ tuÖ), Gardner kh¼ng ®Þnh c¸c c¸<br /> nh©n cã møc ®é n¨ng khiÕu cao ë mét<br /> lo¹i trÝ tuÖ th× kh«ng nhÊt thiÕt cã n¨ng<br /> khiÕu t−¬ng tù ë lo¹i trÝ tuÖ kh¸c. Nh−<br /> vËy, kh¸i niÖm “®a trÝ tuÖ” ®èi lËp víi<br /> c¸ch nh×n truyÒn thèng vµ phæ biÕn<br /> hiÖn nay vÒ th«ng minh nh− lµ mét kh¶<br /> n¨ng nãi chung vµ cã thÓ ®o ®−îc b»ng<br /> mét th−íc ®o vµ tãm l−îc l¹i chØ bëi mét<br /> con sè nh− chØ sè IQ ch¼ng h¹n. Do vËy,<br /> Gardner cho r»ng: VÊn ®Ò kh«ng ph¶i lµ<br /> b¹n th«ng minh nhiÒu ®Õn møc nµo mµ<br /> chÝnh lµ viÖc b¹n th«ng minh nh− thÕ<br /> nµo (lÜnh vùc nµo)?<br /> Theo Gardner, c¸c bµi tr¾c nghiÖm<br /> vÒ trÝ th«ng minh chØ giíi h¹n ph¹m vi<br /> ®o l−êng vµo c¸c kh¶ n¨ng lý luËn to¸n<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2