1
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do chọn đề tài:
Từ xa xưa cha ông ta đã đề cao phương châm giáo dục “Tiên học lễ, hậu học
văn”, ấy là tư tưởng coi trọng nhân cách, coi trọng việc đối nhân xử thế của mỗi
một con người. Theo tiền nhân, mỗi người trước hết cần chú trọng việc tu tâm
dưỡng tính, hình thành, rèn luyện, trau dồi phẩm chất đạo đức, sau mới mở mang,
bồi đắp tri thức, vốn hiểu biết phong phú về thiên nhiên và xã hội,bởi “chữ tâm kia
mới bằng ba chữ tài”, hay như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Có tài mà không có
đức là người vô dụng”. Nền tảng cơ bản nhất, cốt lõi nhất của giá trị con người
chính là tâm hồn, tính cách, là nhân phẩm, thể hiện trong cách ứng xử, giao tiếp
hàng ngày của mỗi cá nhân. Quan niệm ấy đã trở thành chân lí giáo dục muôn thuở
của mỗi người, mỗi gia đình, của cộng đồng, quốc gia, dân tộc.
Trong sự phát triển ồ ạt, mạnh mẽ như vũ bão của xã hội hiện nay, chúng ta
không thể không đau lòng nhận ra sự đảo lộn của các giá trị, chuẩn mực đạo đức,
sự hình thành của nhiều lối sống tiêu cực, sự bùng nổ của nhiều trào lưu, xu hướng
đen tối. Những vấn nạn xã hội đầy ma lực cám dỗ ngày càng len lỏi, tác động
mạnh mẽ vào lứa tuổi thanh, thiếu niên – những mầm non tương lai của đất nước.
Tình trạng học sinh vi phạm pháp luật, ứng xử bạo lực, phát ngôn lệch lạc, sống
lệch chuẩn,... ngày càng phổ biến. Bên cạnh những mặt tích cực của thời đại công
nghệ thì sự lạnh lùng của những phát ngôn ảo, lối sống ảo đã có những tác động
tiêu cực đến tư tưởng của nhiều học sinh, khiến các em thờ ơ, vô cảm, lạnh lùng,
ích kỉ, chỉ mải mê đề cao bản thân mình mà cố tình “lãng quên” người khác...
Đặt trong bối cảnh chung ấy, ở trường THPT Tân Kỳ nói riêng và nhiều
trường học trong cả nước nói chung, tình trạng học sinh vi phạm kỉ luật của nhà
trường, pháp luật Nhà nước, nạn bạo lực học đường, nghiện game, lối sống buông
thả, tự do,... chưa hề có dấu hiệu chấm dứt. Không chỉ bằng hành động, một số em
còn đi ngược chuẩn mực đạo đức bằng lời nói thô tục, bằng thái độ khinh thường
người khác, khinh thường xã hội. Một số học sinh ngày càng sống ỷ lại, sống nhẫn
tâm với bản thân, gia đình và cộng đồng. Đây chính là tiếng chuông cảnh báo
không chỉ cho gia đình, nhà trường mà cho cả toàn xã hội hiện nay. Vì vậy, trách
nhiệm giáo dục, uốn nắn, định hướng phát triển nhân cách cho học sinh là nhiệm
vụ quan trọng, bức thiết đối với toàn xã hội nói chung và hệ thống các trường học
nói riêng, bởi có ươm mầm trong hiện tại mới có cây xanh quả ngọt trong tương
lai, có giáo dục nhân cách mới có thể phát huy những giá trị văn hóa truyền thống
dân tộc, hứa hẹn một tương lai phát triển rực rỡ cho nước nhà.
Đứng trước bối cảnh đó, để thực hiện mục tiêu của cấp học, đáp ứng yêu cầu
ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-
NQ/TW của BCH TW Đảng Khóa XI và thực hiện có hiệu quả phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, Bộ Giáo dục và Trung ương
Đoàn đã xây dựng chương trình phối hợp tạo môi trường giáo dục an toàn, lành
2
mạnh, hỗ trợ tích cực để các em được phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng,
phẩm chất, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nước nhà.
Nhận thấy hoạt động tình nguyện và nhân đạo có ảnh hưởng, tác động mạnh
mẽ tới việc giáo dục học sinh, chúng tôi chọn đề tài “Đi mi cc hnh thc hot
đng tnh nguyện và nhân đo nhm nâng cao hiệu qu gio dc đo đc, kỹ năng
sng cho học sinh ti trường THPT Tân Kỳ” với mong muốn đóng góp một chút
sức lực nhỏ bé của mình trong nỗ lực nâng cao nhận thức, hình thành phẩm chất,
rèn luyện kỹ năng, hoàn thiện nhân cách cho các em, hướng các em đến lối sống
đẹp trong cuộc đời.
1.2. Đóng góp mới của đề tài
Từ trước đến nay đã có một số bài viết, công trình nghiên cứu về các hoạt
động tình nguyện và nhân đạo. Song chủ yếu các bài viết còn dừng lại ở tính lý
thuyết hoặc chỉ mới đưa ra một số giải pháp ứng dụng trong các lĩnh vực mang tính
vĩ mô hoặc mang tính chung chung, chưa nêu ra được các giải pháp cụ thể, đặc biệt
chưa có đề tài đề cập đến đổi mới các hoạt động tình nguyện và nhân đạo tại các
đơn vị trường học.
Đề tài đã chỉ ra được thực trạng của hoạt động tình nguyện và nhân đạo tại
trường THPT Tân Kỳ.
Đề tài đã đi sâu nghiên cứu, ứng dụng, đúc rút kinh nghiệm về một số giải
pháp đổi mới trong hoạt động tình nguyện và nhân đạo nhằm nâng cao hiệu quả
giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện của nhà trường.
3
PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
2.1. Cơ sở khoa học
2.1.1. Cơ sở lí luận của các hoạt động tình nguyện và nhân đạo
Tình nguyện là gì?
Có rất nhiều khái niệm và cách diễn giải khác nhau đối với thuật ngữ tình
nguyện. Tuy nhiên, các khái niệm này đều chia sẻ một số điểm chung như sau:
- Tôn trọng tính tự nguyện của người tham gia tình nguyện;
- Mang lại kết quả tích cực đối với cộng đồng;
- Không vì mục đích kinh tế của cá nhân.
Tình nguyện viên là ai?
Tình nguyện viên là những người đóng góp thời gian và kỹ năng, trình độ,
thậm chí cả vật chất để giúp đỡ cộng đồng, xã hội mà không vì lợi ích tài chính cho
bản thân.
Các nguyên tắc của tình nguyện
Nhiều bàn luận về nguyên tắc của tình nguyện đã được đề cập đến, nhưng
khái niệm và 11 nguyên tắc của hoạt động tình nguyện chính thức do tổ chức tình
nguyện của Úc cụ thể hóa năm 1996 có những đóng góp vô cùng quan trọng. Các
nguyên tắc này có thể mô tả chính xác nhất các đặc điểm của hoạt động tình
nguyện và là cơ sở thông tin quan trọng giúp cho việc thực hiện các chính sách xã
hội cũng như hướng dẫn hoạt động của các tổ chức trong việc sử dụng người tình
nguyện. Các nguyên tắc này có những điểm phù hợp với hoạt động tình nguyện ở
Việt Nam:
(1) Hoạt động tình nguyện mang lại lợi ích cho cộng đồng và người tình
nguyện.
(2) Công việc tình nguyện không được trả công.
(3) Hoạt động tình nguyện luôn mang tính lựa chọn.
(4) Hoạt động tình nguyện không phải là hoạt động bắt buộc phải làm để
nhận được lương hưu hay tiền trợ cấp của chính phủ.
(5) Hoạt động tình nguyện là một hình thức hoạt động mà các công dân có
thể tham gia vào các hoạt động tại cộng đồng của họ.
(6) Hoạt động tình nguyện là một công cụ để các cá nhân hay nhóm giải
quyết các nhu cầu xã hội, môi trường hay nhân đạo.
(7) Tình nguyện là một hoạt động không chỉ được thực hiện ở các khu vực
phi lợi nhuận mà còn được thực hiện bởi các công ty ở khu vực lợi nhuận.
(8) Hoạt động tình nguyện không thay thế cho công việc được trả công.
4
(9) Người tình nguyện không thay thế những người làm công ăn lương hay
tạo ra áp lực đe dọa sự ổn định công việc của những người này.
(10) Hoạt động tình nguyện tôn trọng quyền, nhân phẩm và văn hóa của
người khác.
(11) Hoạt động tình nguyện cổ súy cho quyền con người và sự bình đẳng.
Nhân đạo là gì?
Trong lịch sử phát triển của xã hội nói chung, con người được coi là giá trị
cao nhất. Những nỗ lực phát triển xã hội cuối cùng cũng chính vì lợi ích thiết thực
của con người. Chính vì thế chủ nghĩa Mác - Lênin tuyên bố yêu cầu thực hiện tính
nhân đạo đối với con người. Nhân đạo là phạm trù đạo đức thừa nhận và tôn trọng
danh dự, nhân phẩm mỗi người.
Nhân đạo luôn là một truyền thống quý báu của dân tộc ta, được trao truyền
từ đời này qua đời khác, là kết tinh của lòng thương yêu con người của nhân dân ta
với tư tưởng từ bi bác ái của Phật giáo vàtư tưởng nhân nghĩa của Nho giáo.Nhân
đạo là đạo đức thể hiện sự yêu thương, quý trọng và bảo vệ con người; là sự trợ
giúp đầy tình người về vật chất, tinh thần, sức khỏe, trí tuệ cho những người kém
may mắn trong xã hội; là chỉ số, thước đo của văn minh và sự tiến bộ xã hội. Giá
trị của nhân đạo là giá trị về đạo đức của con người, về sự yêu thương, quý trọng
và bảo vệ con người, giá trị của sự cảm thông, chia sẻ, nâng niu, trân trọng, đề cao
phẩm giá con người.
Trong thời đại Hồ Chí Minh, giá trị nhân đạo ấy càng được nhân lên mạnh mẽ
ở một tầm cao mới, và Bác Hồ - vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu của dân tộc, là một
tấm gương mẫu mực. Trong kho tàng tư tưởng đồ sộ của Người, tư tưởng nhân đạo
luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là kim chỉ nam cho mọi suy nghĩ và hành động của
chúng ta. Bác thường căn dặn: "Việc gì có lợi cho người dân thì dù nhỏ cũng cố
gắng làm"; "phải xuất phát từ tình yêu thương nhân dân tha thiết mà góp phần bảo
vệ sức khoẻ nhân dân và làm mọi việc có thể làm được để giảm bớt đau thương
cho họ". Làm bất kỳ việc gì Người đều nghĩ đến dân, Người luôn đặt hạnh phúc
của nhân dân, sự hưng thịnh của dân tộc làm mục tiêu tối thượng.
2.1.2. Cơ sở thực tiễn
2.1.2.1. Thực trạng của các hoạt động tình nguyện và nhân đạo trong việc
giáo dục đạo đức và kỹ năng sống của học sinh hiện nay
Hoạt động tình nguyện và nhân đạo trong nhà trường có vai trò rất lớn trong
việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh. Nhận thức được điều đó,
nhiều trường học đã kêu gọi học sinh tham gia các hoạt động cụ thể, yêu cầu Đoàn
trường tổ chức nhiều về số lượng, đa dạng về chất lượng các hoạt động tình
nguyện, nhân đạo. Tuy nhiên hiện nay hầu hết các trường học còn chưa quan tâm
và chú trọng đúng mức vai trò, ý nghĩa giáo dục học sinh của các hoạt động tình
nguyện và nhân đạo. Một số trường lại quá thờ ơ với lí do được đưa ra là học sinh
5
không có thời gian, ảnh hưởng đến việc học tập,.... Bên cạnh đó, một số cán bộ
giáo viên trong nhà trường cũng chưa thật sự ủng hộ các hoạt động này.
Hiện nay hoạt động tình nguyện và nhân đạo tồn tại khá nhiều "hạt sạn" trong
nhận thức và cách làm, dẫn đến tình trạng hình thức, thiếu hiệu quả, thậm chí lãng
phí. Nhiều hoạt động tình nguyện không được duy trì thường xuyên, triển khai
mang tính hình thức, thời điểm, bề nổi mà thiếu chiều sâu. Học sinh tham gia với
tư tưởng tụ tập, vui chơi, thái độ thiếu nghiêm túc, thụ động, thiếu nhiệt tình….
Một số người cho rằng tham gia tình nguyện và nhân đạo như một cuộc chơi, là
hoạt động dã ngoại, là dịp để thể hiện với bạn bè, người thân về sự năng động của
bản thân, một số khác tham gia tình nguyện, nhân đạo chỉ vì động cơ cá nhân, với
mong muốn được cộng điểm, được kết nạp Đảng, hoặc "tô" cho đẹp hồ sơ đi du
học hoặc xin việc sau này.
Điều đáng chú ý là ngay cả trong đội ngũ cán bộ đoàn, những người được
giao nhiệm vụ trực tiếp điều hành, hướng dẫn hoạt động tình nguyện và nhân đạo
cũng xuất hiện tư tưởng sai lệch, hay nói cách khác là khiếm khuyết về mặt nhận
thức. Rõ ràng, hiệu quả hoạt động tình nguyện, nhân đạo phụ thuộc rất nhiều vào
nhận thức của những "nhà tổ chức". Nhận thức sai, thiếu đúng đắn đương nhiên
dẫn đến hệ quả xấu, đó là hành động, việc làm tùy tiện, thiếu nghiêm túc, không
tính đến hiệu quả.
Như vậy có thể khẳng định, công tác tình nguyện và nhân đạo cần được "xốc"
lại ngay từ nhận thức, cần quán triệt tốt về chủ trương, tôn chỉ, mục đích, thậm chí
cần có cơ chế quy trách nhiệm cho những "nhà tổ chức". Có như vậy mới loại bỏ
được tình trạng tình nguyện, nhân đạo theo mùa, chạy theo hình thức, thành tích…
2.1.2.2. Thực trạng của các hoạt động tình nguyện và nhân đạo trong việc
giáo dục đạo đức và kỹ năng sống của học sinh hiện nay tại trường THPT Tân
Kỳ
Đánh giá định tính:
Những năm qua, hoạt động tình nguyện và nhân đạo của trường THPT Tân
Kỳ đã có nhiều thay đổi đáng kể, có tác động lớn đến việc giáo dục đạo đức và kỹ
năng sống của học sinh. Tuy nhiên, trong đội ngũ cán bộ Đoàn, những người được
giao nhiệm vụ trực tiếp điều hành, hướng dẫn hoạt động tình nguyện và nhân đạo
còn xuất hiện tư tưởng sai lệch, thiếu trách nhiệm, cho rằng những hoạt động này
có cũng được, không có cũng xong.Họ mang tư tưởng đặt nặng vấn đề học tập của
học sinh, các hoạt động phong trào được thực hiện chỉ cho đầy đủ theo yêu cầu của
Đoàn cấp trên dẫn đến các hoạt động tiến hành sơ sài, qua loa lấy lệ, mang tính
hình thức, chỉ được thực hiện lặp đi lặp lại ở một số học sinh tiêu biểu, không
mang tính nhân rộng trong toàn thể ĐVTN. Vì vậy, chất lượng của các hoạt động
này chưa cao, chưa mang lại tính giáo dục sâu sắc về nhận thức và hành động cho
học sinh, dẫn đến một bộ phận không nhỏ thờ ơ, vô cảm, thiếu tự giác trong các
hoạt động tình nguyện và nhân đạo.