1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN QUỲNH LƯU
Tên đề tài:
GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
VÀ ĐỊNH HƯỚNG HỌC NGHỀ CHO HỌC SINH TRUNG TÂM
GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
HUYỆN QUỲNH LƯU
Thuộc môn (nhóm môn, lĩnh vực): Giáo dục hướng nghiệp
Năm thực hiện: 2021 - 2022
2
1. MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt
Viết đầy đủ
BGH
Ban Giám hiệu
CBQL
Cán bộ quản lý
CBGV
Cán bộ giáo viên
THPT
Trung học phổ thông
GDHN
Giáo dục hướng nghiệp
ĐH
Đại học
CĐ
Cao đẳng
GD & ĐT
Giáo dục và Đào tạo
GDTrH
Giáo dục Trung học
GDNGLL
Giáo dục ngoài giờ lên lớp
GVCN
Giáo viên chủ nhiệm
GV
Giáo viên
HS
Học sinh
LKDN
Liên kết dạy nghề
QL
Quản lý
QLGD
Quản lý giáo dục
SKKN
Sáng kiến kinh nghiệm
TBDH
Thiết bị dạy học
THTN
Thực hành thí nghiệm
THCS
Trung học cơ sở
ĐHHN
Định hướng học nghề
GDNN
Giáo dục nghề nghiệp
3
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) và định hướng học nghề là quá trình định
hướng cho người học phát hiện năng lực, đam mê và mong muốn thực sự của
mình vào một ngành hay một nghề cụ thể. Đối với một quốc gia, muốn phát triển
và cân bằng xã hội về nhân lực lao động cũng như chất lượng của nguồn nhân lực
lao động thì cần quan tâm và phát triển một cách nghiêm túc hoạt động GDHN.
Theo UNESCO, hướng nghiệp là một quá trình cung cấp cho người học
những thông tin về bản thân, về thị trường lao động và định hướng cho người học
có các quyết định đúng đối với sự lựa chọn nghề nghiệp. Ngày nay, người ta đã
nhận thấy chỉ cung cấp thông tin là không đầy đủ, mà cần phải chỉ ra sự phát triển
về mặt cá nhân, xã hội, giáo dục và nghề nghiệp của học sinh (HS). Ở Việt Nam
GDHN tuy được xếp ngang tầm quan trọng với các mặt giáo dục khác như đức
dục, trí dục, thể dục, mỹ dục nhưng bản thân nó lại rất non trẻ, mới mẻ cả về nhận
thức, lý luận và thực tiễn; đội ngũ giáo viên (GV) chưa chuyên trách, nguồn kinh
phí và cơ sở vật chất dành cho hoạt động này chưa được quan tâm đúng mức,
thiếu tính chuyên nghiệp... Vì vậy, việc thực hiện không mang lại nhiều hiệu quả.
Từ thực tế đó, có thể thấy để giúp cho công tác hướng nghiệp và định hướng
học nghề nghề đạt hiệu quả, nước ta cần có một hệ thống thông tin về thế giới
nghề nghiệp, thị trường lao động và dự báo nguồn nhân lực của các ngành nghề
trong hiện tại và tương lai một cách thống nhất, đầy đủ. Nhà nước cần thành lập
một cơ quan quốc gia có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn rõ ràng trong việc
thu thập và xử lý, phổ biến các thông tin về thị trường lao động và dự báo về
nguồn nhân lực. Các nhà trường phổ thông, Trung tâm giáo dục nghề nghiệp –
Giáo dục thường xuyên (TTGDNN – GDTX) cũng cần chú trọng một cách đúng
mức về đội ngũ GV chuyên trách và các tài liệu phục vụ cho việc GDHN… Đáp
ứng được những yêu cầu cấp thiết trên, việc đào tạo nghề và hướng nghiệp ở nước
ta sẽ có những bước chuyển biến mạnh mẽ, hòa nhập với thế giới. Sản phẩm đào
tạo nguồn nhân lực sẽ phát triển và có chất lượng cao, phục vụ cho sự nghiệp
CNH, HĐH đất nước và đáp ứng được những thách thức của quá trình toàn cầu
hóa mạnh mẽ hiện nay. Vì vậy, việc nghiên cứu chỉ ra thực trạng, giải pháp để
nâng cao hiệu quả hoạt động GDHN và định hướng học nghề cho HS nói chung
và HS ở các TTGDNN – GDTX là rất cần thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục
của nước ta hiện nay
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo hàng năm nước ta có hơn 6 triệu
học sinh THCS và gần 4 triệu học sinh THPT, tạo cho nước ta một nguồn lao động
dự trữ dồi dào, có văn hoá và là nguồn tuyển sinh cho các trường Đại học, Cao
đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp và Dạy nghề. Sự dồi dào của lực lượng này thực
sự đang tạo ra cơ hội lớn cho sự phát triển xã hội. Vì vậy, việc chuẩn bị cho thế
hệ trẻ có được những phẩm chất và năng lực nghề nghiệp vững chắc phù hợp với
nhu cầu của các hoạt động kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ là vấn đề có ý
4
nghĩa đặc biệt quan trọng mang tính chiến lược. Trong văn kiện Đại hội Đảng
Cộng sản Việt Nam lần thứ XI đã chỉ rõ: “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng
cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng
phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam.”. Bộ Giáo dục
và Đào tạo đã ban hành Chỉ thị 33/2003/CT- BGD&ĐT, về việc tăng cường giáo
dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông với mục đích đẩy mạnh vai trò của các
trường phổ thông trong việc tổ chức, triển khai các hoạt động hướng nghiệp, định
hướng phân luồng cho học sinh, cùng với cơ sở Đề án "Giáo dục hướng nghiệp
và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018-
2025" ban hành kèm theo Quyết định số 522/QĐ-TTg, ngày 14/5/2018 của Thủ
tướng Chính phủ. Nhằm giúp các em lựa chọn được ngành hoặc học được nghề
phù hợp không chỉ đối với bản thân mà còn phù hợp với định hướng phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước.
Định hướng nghề: là khâu trung gian của công tác TVHN, mục đích của tư
vấn nghề là giúp học sinh hiểu rõ về mình trước khi quyết định lựa chọn nghề
nghiệp tương lai. Mục đích này có nghĩa là người GV có thể đưa ra lời khuyên sát
hợp, có cơ sở khoa học, dựa trên những phép đo nhằm giúp học sinh tự giác, độc
lập lựa chọn nghề nghiệp tương lai, biết vạch kế hoạch học tập và tu dưỡng sao
cho đạt được nguyện vọng nghề nghiệp bản thân.
Con người tự xác lập nghề nghiệp và đi tới quyết định một cách có ý thức
trong việc lựa chọn con đường nghề nghiệp phù hợp với những đặc điểm tâm lý
và khả năng của con người cùng với yêu cầu của xã hội
GDHN và Định hướng nghề ở các Trung tâm GDNN – GDTX còn được
thực hiện khi HS mới bước vào lớp 10. Với hướng đi mới của các Trung tâm
GDTX học văn hóa song song với học nghề thì việc GDHN và Định hướng nghề
sớm đem lại rất nhiều lợi ích cho học sinh và phụ huynh.
Bên cạnh đó, sự phát triển kinh tế ở nước ta cùng với các quy luật của nó
đang phát triển rất nhanh, mạnh và đang trên đà hoàn thiện cùng với sự hội nhập
quốc tế ngày càng sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của cách mạng 4.0, dẫn đến
sự phát triển biến đổi quá nhanh và “nóng” của nhiều lĩnh vực khác của đời sống
xã hội. Xu hướng toàn cầu hóa, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông
tin, sự giao lưu của các nền văn hóa khác nhau, cùng với ảnh hưởng từ mặt trái
của kinh tế thị trường đã làm cho định hướng giá trị của giới trẻ có nhiều thay đổi.
Điều này đã tác động trực tiếp đến động cơ, xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của
họ. Tất cả những điều đó đã khiến phần lớn học sinh phổ thông không tự đánh giá
được năng lực, hứng thú, sở trường của mình để lựa chọn ngành học, nghề học
một cách đúng đắn hoặc không biết chọn nghề gì. Theo điều tra của Bộ GD&ĐT
năm 2006 cho thấy, cả nước có tới 63% số sinh viên ra trường không có việc làm,
37% số còn lại có việc làm thì hầu hết phải đào tạo lại và nhiều người không làm
đúng nghề mình đã học. Theo công bố của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội,
quý II/2018, cả nước có 126.990 người có trình độ ĐH trở lên thất nghiệp. Trong
5
khi đó, nhu cầu công nhân lao động kỹ thuật và kỷ thuật cao trong giai đoạn 2016
– 2020 khoảng 6.5 triệu người. Nhưng học sinh sau khi tốt nghiệp THPT lại đua
nhau vào Đại học. Thực tế đó đã gây ra nhiều vấn đề phức tạp cho xã hội như:
thừa thầy, thiếu thợ; lãng phí tiền của, thời gian cho nhiều sinh viên học đại học,
thạc sỹ. Đội ngũ thất nghiệp cùng với lực lượng học sinh đã tốt nghiệp GDTX cấp
THPT không có nghề dễ gây ra nhiều vấn đề tiêu cực cho xã hội.
Tình trạng trọng bằng cấp trong việc lựa chọn tuyển dụng của nhiều nghành
nghề còn nặng nề, sự kết hợp giữa nhà trường và gia đình trong việc tư vấn định
hướng nghề nghiệp cho học sinh hiệu quả chưa cao, chính vì lí do trên, nên tỷ lệ
theo học các trường TCN so với Hs tốt nghiệp THCS hàng năm còn thấp. Năm
2015, tỷ lệ phân luồng toàn quốc sau THCS: vào học các trường THPT là 76%,
vào học tại các trung tâm GDNN – GDTX là 7%, vào học tại các trường TCCN
là 3%, Trung cấp nghề 5%, đi làm 9%.
Tỷ lệ phân luồng cấp THPT: vào các trường ĐH, CĐ là 41%, vào trường CĐ
nghề, trung cấp nghề là 23%; học nghề tại trung tâm đào tạo nghề là 13%, đi làm
10%
Cùng chung với thực trạng giáo dục hướng nghiệp và định hướng nghề cho
học sinh GDTX cấp THPT của cả nước. Huyện Quỳnh Lưu có lịch sử phát triển
kinh tế và văn hóa lâu đời, giáo dục luôn được quan tâm và chú trọng phát triển
từ rất sớm; hiện tại 1 có trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.
Việc giáo dục hướng nghiệp, định hướng nghề trong các Trung tâm GDTX trước
đây mới chỉ dạy theo hiểu biết của GV chủ nhiệm, GV bộ môn nên còn nhiều hạn
chế. Nhiều học sinh không biết mình nên chọn ngành gì, trường nào sau tốt nghiệp
THPT.
Từ thực tiễn trên, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Giải pháp nâng cao chất
lượng giáo dục hướng nghiệp và định hướng học nghề cho học sinh Trung
tâm Giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên huyện Quỳnh Lưu, tỉnh
Nghệ An”.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:
2.1 Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng chất lượng giáo dục nghề
nghiệp và định hướng chọn nghề cho HS ở các TTGDNN – GDTX để từ đó đề
xuất một số biện giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục hướng nghiệp và định
hướng học nghề cho học sinh.
- Thực hiện sáng kiến này nhằm rút ra một số kinh nghiệm qua thực tế công
tác của bản thân. Đồng thời làm một số kinh nghiệm cho đồng nghiệp tham khảo
và vận dụng trong quá trình công tác và tổ chức các hoạt động nâng cao chất lượng
giáo dục hướng nghiệp và định hướng học nghề cho học sinh.
2.2. Nhiệm vụ: