MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ ........................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài .................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu .............................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 3
5. Phương php nghiên cứu ....................................................................................... 3
6. Đóng góp của đề tài ............................................................................................... 3
7. Cấu trúc đề tài ....................................................................................................... 3
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU..................................................................... 4
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA GIÁO DỤC BẢN SẮC
VĂN HÓA DÂN TỘC CHO HỌC SINH DÂN TỘC MIỀN NÚI TRONG DẠY
HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG ................................................. 4
1.1. Cơ sở lí luận ....................................................................................................... 4
1.1. 1. Quan điểm về dạy học tích hợp ...................................................................... 4
1.1.2. Quan điểm về bản sắc văn hóa dân tộc ........................................................... 4
1.1.3. Quan điểm về gio dục bản sắc văn hóa dân tộc ............................................ 5
1. 2. Cơ sở thực tiễn: ................................................................................................. 5
1.2.1. Thực trạng của gio dục bản sắc văn hóa dân tộc ở cc trường THPT .......... 5
1.2.2. Thực trạng gio dục bản sắc văn hóa dân tộc trong trường phổ thông dân tộc
nội trú trong tỉnh Nghệ An ........................................................................................ 6
1.2.3. Thực trạng của gio dục bản sắc văn hóa dân tộc ở trưởng PTDTNT THPT
số 2 Nghệ An ............................................................................................................. 7
1.2.4. Thực trạng của gio dục bản sắc văn hóa dân tộc qua dạy học môn Lịch sử ở
trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An. .......................................... 8
Chương 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC BẢN SẮC VĂN HÓA
DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TẠI TRƯỜNG PHỔ THÔNG
DÂN TỘC NỘI TRÚ SỐ 2 NGHỆ AN .................................................................. 10
2.1. Nội dung gio dục bản sắc văn hóa dân tộc trong dạy học môn Lịch sử tại
trường Phổ thông Dân tộc nội trú số 2 Nghệ An. ................................................... 10
2.2. Một số biện php đổi mới phương php dạy học môn Lịch sử theo hướng tích
cực hóa nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh
Trường Phổ thông Dân tộc nội trú số 2 Nghệ An. .................................................. 15
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢN SẮC VĂN
HÓA DÂN TỘC TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ TẠI TRƯỜNG PHỔ
THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ THPT SỐ 2 NGHỆ AN ........................................ 44
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ....................................................................... 44
3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ...................................................................... 44
3.3. Phương php thực nghiệm sư phạm ................................................................. 45
3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm ....................................................................... 45
3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm .......................................................................... 45
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................. 48
1. Kết luận ............................................................................................................... 48
2. Kiến nghị ............................................................................................................. 48
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 50
PHỤ LỤC ............................................................................................................... 51
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Diễn giải
BSVHDT: Bản sắc văn hóa dân tộc
CNTT: Công nghệ thông tin
DTTS: Dân tộc thiểu số
GDBSVHDT: Gio dục bản sắc văn hóa dân tộc
GDTX: Gio dục thường xuyên
GV: Giáo viên
ĐC: Đối chứng
HS: Học sinh
PPDH: Phương php dạy học
PTDTNT: Phổ thông dân tộc nội trú
THPT: Trung học phổ thông
TN: Thực nghiệm
SGK: Sách giáo khoa
VHDT: Văn hóa dân tộc
1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Ngày 16/1/2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
đã ban hành văn bản số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL về việc Hướng dẫn sử dụng
di sản trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên. Văn
bản nêu rõ: Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm
GDTX được triển khai thực hiện hàng năm ở tất cả các cấp học giáo dục phổ
thông và GDTX; đồng thời phải có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên, hiệu quả
giữa cc cơ sở giáo dục phổ thông, GDTX và cc cơ quan liên quan thuộc ngành
Văn hóa, Thể thao và Du lịch trên địa bàn. Cán bộ quản lý, gio viên trường phổ
thông, trung tâm GDTX chủ động lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức dạy học
phù hợp với điều kiện của nhà trường, địa phương để nâng cao hiệu quả sử dụng
di sản văn hóa trong dạy học.
Trong Chương trình gio dục phổ thông mới môn Lịch sử năm 2018, cc
vấn đề: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam; Vai trò của môn Lịch
sử với công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; Cộng đồng các dân tộc Việt
Nam… là những nội dung được đưa vào giảng dạy tại cc trường THPT.
Thực hiện hướng dẫn của Bộ giáo dục đào tạo, và phủ hợp với nội dung và
mục tiêu của Chương trình gio dục phổ thông mới, tại cc trường PTDTNT, việc
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho đối tượng là học sinh dân tộc miền núi đang
được đặc biệt quan tâm, coi đây là nhiệm vụ đặc thù, quan trọng trong cc trường
PTDTNT.
Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh (đặc biệt là học sinh dân tộc
miền núi) là quá trình cùng với việc lựa chọn các giá trị văn hóa tốt đẹp như trang
phục truyền thống; tập quán sinh hoạt, lao động sản xuất, cc làn điệu dân ca, các
lễ hội truyền thống ..của dân tộc, để giáo dục cho học sinh:
- Những vốn kiến thức cơ bản để hiểu biết về văn hóa dân tộc của mình, từ
đó làm thay đổi thói quen, hành vi ứng xử đối với di sản văn hóa dân tộc, đưa vốn
văn hóa thành nguồn sinh kế, nghề nghiệp tương lai cho HS.
- Nhận thức đúng đắn về bản sắc văn hóa dân tộc của mình và các dân tộc
anh em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam
- Hình thành kĩ năng về hành vi, thói quen phù hợp với chuẩn mực văn hóa
mang bản sắc riêng nhưng không biệt lập với các chuẩn mực chung của xã hội,
không trái với quy định của pháp luật
- Có thi độ đúng đắn với giá trị bản sắc văn hóa dân tộc: củng cố và phát
triển lòng yêu quý, trân trọng giá trị bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam nói
chung và dân tộc mình nói riêng.
- Lĩnh hội, sáng tạo các giá trị văn hóa phù hợp và truyền bá, lan tỏa các giá
trị đó đến người khc, đến cộng đồng.
Như vậy giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh dân tộc miền núi, hoàn toàn
phù hợp với các nội dung và mục tiêu của chương trình gio dục phổ thông mới.
2
Để giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh dân tộc miền núi ở trường
phổ thông dân tộc nội trú, có rất nhiều phương php dạy học và rất nhiều bộ môn
văn hóa thực hiện được. Tuy nhiên, trong chương trình dạy học bộ môn Lịch sử ở
nhà trường phổ thông có nhiều nội dung liên quan đến giáo dục văn hóa dân tộc,
do đó có thể thực hiện dạy học tích hợp lồng ghép đưa gio dục bản sắc văn hóa
dân tộc thiểu số vào các bài học và các hoạt động giáo dục. Các hoạt động có thể
tiến hành linh hoạt trong giờ lên lớp và ngoài giờ lên lớp và vẫn đảm bảo các mục
tiêu học tập nên được lựa chọn để triển khai cho học sinh.
Hiện nay, việc giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh dân tộc miền
núi đã được cc đơn vị trường học, đặc biệt là cc trường PTDTNT, các bộ môn
văn hóa đưa vào dạy học cho học sinh đem lại hiệu quả cao cho việc phát triển
năng lực, phẩm chất học sinh. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc
giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh dân tộc miền núi trong dạy học Lịch
sử ở trường phổ thông vẫn còn bộc lộ một số bất cập khó khăn trong việc lồng
ghép, tích hợp lựa chọn nội dung và tổ chức giảng dạy.
Xuất phát từ những phân tích ở trên, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
“Một số biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục bản sắc văn hóa dân
tộc cho học sinh sinh dân tộc miền núi trong dạy học môn Lịch sử tại trường
phổ thông dân tộc nội trú số 2 Nghệ An”. Tôi mạnh dạn đưa ra những kinh
nghiệm tôi đã đúc rút được trong quá trình dạy học ở trường THPT DTNT nơi tôi
đang công tc để thực hiện đề tài, với mong muốn góp thêm một số ý tưởng và
biện pháp mới trong tổ chức dạy học để nâng cao hiệu quả trong hoạt động giáo
dục bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh. Thông qua đề tài, tôi mong muốn nhận
được sự góp ý của đồng nghiệp có thêm những đề xuất, những biện pháp hữu hiệu
và thiết thực hơn trong việc thực hiện đề tài.
Cụ thể: - Thực trạng về giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc ở trường phổ thông
dân tộc nội trú hiện nay.
- Nội dung tích hợp và phương php gio dục bản sắc văn hóa dân tộc trong
dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông dân tộc nội trú số 2 Nghệ An.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Đối với giáo viên
- Củng cố, nâng cao kiến thức liên quan như: phong tục tập quán sản xuất,
nhà ở, trang phục, lễ hội, trò chơi dân gian, nghệ thuật truyền thống của các dân tộc
Thái, Thổ, Khơ Mú, H’Mông ở miền tây xứ Nghệ.
- Nâng cao năng lực tổ chức, hoạt động, cc kĩ năng dạy học.
2.2. Đối với học sinh
- Phát huy tính tích cực, tự lực và phát triển năng lực, năng lực sáng tạo.
- Củng cố, vận dụng kiến thức văn hóa, lịch sử.